Van Jojo Moyes verschenen eerder:

Verboden vruchten

Passie en parelmoer

Zee van verlangen

WaIvisbaai

Nachtmuziek

De laatste liefdesbrief

Dit e-book is gebaseerd op de eerste druk, juni 2013

Oorspronkelijke titel Me Before You

Oorspronkelijke uitgever Penguin Books Ltd, Londen

Copyright © Jojo Moyes, 2012

Copyright © 2013 voor deze uitgave:

De Kern, een imprint van Uitgeverij De Fontein, Utrecht

Vertaling Anna Livestro

Omslagontwerp De Weijer Design

Auteursfoto omslag © Phyllis Christopher

Opmaak binnenwerk ZetSpiegel, Best

isbn 978 90 325 1382 5

isbn e-book 978 90 325 1429 7

nur 302

www.dekern.nl

Alle personen in dit boek zijn door de auteur bedacht. Enige gelijkenis met bestaande – overleden of nog in leven zijnde – personen berust op puur toeval.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, elektronisch, door geluidsopname- of weergaveapparatuur, of op enige andere wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor Charles, met liefde

Proloog

2007

Als hij uit de badkamer tevoorschijn komt, is zij wakker en zit ze tegen de kussens geleund te bladeren in een van de reisbrochures die naast zijn bed liggen. Ze draagt een van zijn T-shirts, en haar lange haar zit warrig op een manier die hem automatisch aan de afgelopen nacht doet denken. Daar staat hij te genieten van de korte flashback terwijl hij met zijn handdoek het water uit zijn haar wrijft.

Ze kijkt op van de brochure en trekt een pruilmondje. Ze is eigenlijk te oud om te pruilen, maar ze zijn nog maar zo kort bij elkaar dat hij het vooralsnog best schattig vindt.

‘Moeten we nou echt in de bergen lopen en over ravijnen hangen? Dit wordt onze eerste echte vakantie samen, en hier zit letterlijk niet één reis bij waarbij je je niet van een of andere rots moet storten of waar je geen fleecejack bij moet dragen,’ zegt ze, en ze doet of ze huivert.

Ze gooit de folders op het bed en rekt haar karamelkleurige armen uit boven haar hoofd. Haar stem klinkt hees, vanwege de uren slaaptekort. ‘Wat dacht je anders van een luxe spa op Bali? Lekker op het strand liggen… urenlang vertroeteld worden… lange, relaxte avonden…’

‘Dat soort vakanties trek ik niet. Ik moet iets doen.’

‘Uit vliegtuigen springen bijvoorbeeld.’

‘Je moet alles een keer proberen.’

Ze trekt een gezicht. ‘Ik pas, als je het niet erg vindt.’

Zijn overhemd voelt een beetje klam aan zijn huid. Hij haalt een kam door zijn haren en zet zijn mobieltje aan. Hij kreunt als hij de lijst berichten ziet die zich onmiddellijk verdringen op het schermpje.

‘Oké,’ zegt hij. ‘Ik moet gaan. Pak maar iets voor het ontbijt.’ Hij leunt over het bed en kust haar. Ze ruikt warm en geparfumeerd en intens sexy. Hij snuift haar geur op vanuit de achterkant van haar hals, en denkt even nergens meer aan als zij haar armen om zijn nek slaat en hem naar zich toe trekt.

‘Gaan we dit weekend nog iets leuks doen?’

Hij maakt zich met tegenzin los. ‘Dat hangt van deze deal af. Het is allemaal erg onzeker momenteel. Er is altijd nog een kans dat ik naar New York moet. Zullen we hoe dan ook donderdag ergens lekker gaan eten? Dan mag jij het restaurant uitkiezen.’ Zijn motorpak hangt aan de deur, en hij pakt het van de haak.

Ze knijpt haar ogen tot spleetjes. ‘Uit eten. Met of zonder meneer BlackBerry?’

‘Wat?’

‘Ik voel me altijd het vijfde wiel aan de wagen als meneer BlackBerry erbij is.’ Daar had je dat pruilmondje weer. ‘Hij krijgt meer aandacht van je dan ik.’

‘Ik zal hem op stil zetten.’

‘Will Traynor!’ zegt ze vermanend. ‘Je kunt dat ding toch ook weleens uitzetten!’

‘Heb ik gisteravond toch ook gedaan?’

‘Niet bepaald uit vrije wil.’

Hij grijnst. ‘Ik wilde anders heel graag vrijen.’ Hij trekt zijn motorbroek aan. En dan is Lissa’s greep op zijn fantasie eindelijk doorbroken. Hij gooit zijn motorjack over zijn arm en werpt haar een kushand toe.

Er staan tweeëntwintig berichtjes op zijn BlackBerry. Het eerste kwam vannacht om 3.42 uur binnen uit New York. Over een of andere juridische kwestie. Hij neemt de lift naar de ondergrondse parkeergarage en probeert ondertussen in te halen wat hij allemaal heeft gemist.

‘Goedemorgen, meneer Traynor.’

De beveiligingsmedewerker stapt uit zijn hokje, dat weersbestendig is, ook al is hierbeneden geen weer om hem tegen te beschermen. Will vraagt zich weleens af wat hij hier doet in de kleine uurtjes, starend naar het videosysteem en de glanzende bumpers van de dure auto’s die nooit vies worden.

Hij hijst zich in zijn jack. ‘Hoe is het buiten, Mick?’

‘Vreselijk. Het giet.’

Will blijft staan. ‘Echt? Dus het is eigenlijk geen weer voor de motor?’

Mick schudt zijn hoofd. ‘Nee, meneer. Tenzij u een opblaasbare boot hebt om hem in te zetten. Of tenzij u een doodswens hebt.’

Will staart naar zijn motor, en trekt dan zijn motorpak weer uit. Wat Lissa ook mag denken, hij is geen man die onnodig risico’s neemt. Hij haalt de box op zijn motor van het slot en legt het pak daarin. Dan gooit hij de sleutels naar Mick, die ze keurig met een hand vangt. ‘Wil je die bij mij door de brievenbus gooien?’

‘Geen probleem. Zal ik een taxi voor u aanhouden?’

‘Nee. Dan worden we allebei nat, dus dat heeft geen nut.’

Mick drukt op de knop om het automatische hek te openen en Will stapt naar buiten, met een hand in de lucht om hem te bedanken. Het is nog vroeg en het dondert in het donker, en het verkeer in hartje Londen loopt al behoorlijk vast, al is het pas halfzeven. Hij zet zijn kraag op en beent de straat uit, op weg naar het kruispunt waar hij de meeste kans op een taxi heeft. De straten zijn glibberig van het water, en het grijze licht valt op het spiegelende trottoir.

Hij vloekt bij zichzelf als hij andere mannen in pak bij de stoeprand ziet staan. Sinds wanneer staat heel Londen zo vroeg op? Iedereen wil zijn taxi.

Hij vraagt zich net af waar hij het beste kan gaan staan, als zijn telefoon gaat. Het is Rupert.

‘Ik ben onderweg. Moet alleen nog even een taxi zien te krijgen.’ Hij ziet er eentje aankomen aan de andere kant van de straat en loopt eropaf, in de hoop dat de anderen hem nog niet hebben gezien. Er komt een bus langs denderen, gevolgd door een vrachtwagen die piepend in de remmen gaat, zodat hij niet kan verstaan wat Rupert zegt. ‘Ik hoor je niet, Rupe,’ schreeuwt hij tegen het verkeersgeweld in. ‘Wat zei je nou?’ Hij staat even als een verstekeling op de vluchtheuvel, en ziet het oranje licht van de taxi opgloeien. Dan steekt hij zijn vrije hand op in de hoop dat de taxichauffeur hem ziet staan door de slagregen.

‘Je moet Jeff in New York bellen. Hij is nog wakker, want hij wacht op jou. We probeerden je gisteravond te pakken te krijgen.’

‘Wat is er aan de hand?’

‘Juridisch probleempje. Er zijn twee bepalingen in paragraaf… doen ze moeilijk over… handtekening… papieren…’ Zijn stem valt weg dankzij een auto die met sissende banden door de plassen rijdt.

‘Dat verstond ik niet.’

De taxi heeft hem gezien. Hij gaat langzamer rijden en doet een waaier fijne druppeltjes opspatten terwijl hij aan de andere kant van de straat tot stilstand komt. Will ziet een man verderop een sprintje trekken om dan teleurgesteld zijn pas te vertragen als hij ziet dat Will eerder bij de taxi zal zijn dan hij. Hij voelt stiekem iets van triomf. ‘Luister, laat Cally de papieren maar op mijn bureau leggen,’ schreeuwt hij. ‘Ik ben er over tien minuten.’

Hij werpt een snelle blik naar rechts en naar links en rent de laatste paar meter naar de taxi, met zijn bestemming al op de lippen: ‘Blackfriars’. De regen sijpelt door de opening tussen zijn kraag en zijn overhemd zijn hals in. Hij zal wel doorweekt zijn als hij straks op kantoor is, zelfs van dit kleine stukje lopen. Misschien moet hij zijn secretaresse er maar op uitsturen om een nieuw overhemd voor hem te kopen.

‘En die due diligence moeten we ook geregeld hebben voordat Martin er weer is…’

Hij kijkt op om te zien waar dat piepende geluid vandaan komt, en dat onbehouwen getoeter. Hij ziet de zijkant van een glimmende zwarte taxi voor zich, de chauffeur die zijn raampje al naar beneden draait, en aan de rand van zijn blikveld ziet hij iets wat hij niet helemaal kan thuisbrengen, iets wat met een onmogelijke snelheid op hem afkomt.

Hij draait zich om in die richting en in een fractie van een seconde beseft hij dat hij in de weg staat, en dat hij met geen mogelijkheid meer weg kan komen. Zijn hand gaat verbaasd open, en laat de BlackBerry op de grond vallen. Hij hoort een schreeuw, misschien wel die van hemzelf. Het laatste wat hij ziet is een leren handschoen, en een gezicht onder een helm, de schok in de blik van een man die zijn eigen schok weerspiegelt. Er volgt een explosie terwijl alles uiteenspat.

En dan is er niets meer.

1

2009

Het is 158 stappen van de bushalte naar huis, maar als je geen haast hebt kun je het tot 180 rekken. Of als je hoge hakken draagt. Of schoenen die je bij het Leger des Heils hebt gekocht en die vlinders op de neuzen hebben, maar geen grip bij de hak, vandaar dat ik er maar 1,99 voor hoefde neer te tellen. Ik sloeg de hoek om, onze straat in (68 stappen), en kon het huis net zien – een twee-onder-een-kap met vier slaapkamers in een rijtje van andere halfvrijstaande huizen met drie of vier slaapkamers. Pa’s auto stond voor de deur, dus die was nog niet naar zijn werk.

Achter me zakte de zon achter Stortfold Castle. De donkere schaduw van het kasteel gleed over de heuvel als smeltende was, klaar om mij mee te sleuren. Toen ik klein was, deden we altijd vuurgevechten met onze lange schaduwen, en was onze straat het Wilde Westen. Als het een andere dag was geweest, had ik je alles verteld over de dingen die me op dit stuk straat zijn overkomen: waar pa me heeft geleerd om zonder zijwieltjes te fietsen, waar mevrouw Doherty, met haar scheve pruik, pannenkoeken voor ons bakte, waar Treena, toen ze elf was, haar hand in de heg stak en daarbij een wespennest verstoorde zodat ze gillend wegrende, helemaal tot aan het kasteel.

Thomas’ driewielertje stond ondersteboven op het pad en terwijl ik het hek achter me dichttrok, sleurde ik het fietsje mee naar het portiek van het huis waar ik de deur opendeed. De warmte sloeg me in het gezicht met de kracht van een airbag. Ma is als de dood voor een beetje kou en ze heeft het hele jaar de verwarming aan. Pa gooit steeds de ramen open en klaagt dat we nog eens failliet gaan aan haar. Hij zegt dat onze stookkosten hoger zijn dan het bruto nationaal product van een gemiddeld Afrikaans land.

‘Ben jij dat, lieverd?’

‘Yep.’ Ik hing mijn jasje aan de kapstok, waar het om ruimte moest vechten met alle andere jassen.

‘Welke jij? Lou? Treena?’

‘Lou.’

Ik gluurde om de hoek van de deur de zitkamer in. Pa lag op zijn buik op de bank, met zijn armen diep in de kussens gestoken, alsof de bank hem tot de schouders had ingeslikt. Thomas, mijn neefje van vijf, zat hem op zijn hurken ingespannen te bekijken.

‘Lego.’ Papa draaide zijn gezicht naar mij toe, grauw van uitputting. ‘Ik snap niet waarom ze die vervloekte stukjes zo klein moeten maken. Heb jij de linkerarm van Obi-Wan Kenobi soms ergens gezien?’

‘Die lag op de dvd-speler. Ik denk dat hij Obi’s armen met die van Indiana Jones heeft verwisseld.’

‘Nou, blijkbaar is het nu onbestaanbaar dat Obi met beige armen rondloopt. We moeten de zwarte armpjes hebben.’

‘Ik zou me niet zo druk maken. Volgens mij hakt Darth Vader zijn armen er in aflevering twee toch af.’ Ik wees naar mijn wang voor een kus van Thomas. ‘Waar is mama?’

‘Boven. Moet je kijken! Een munt van twee pond!’

Ik keek op en hoorde ergens het vertrouwde gekraak van de strijkplank. Josie Clark, mijn moeder, kon niet stilzitten. Het was een erezaak wat haar betrof. Zo stond ze op een ladder de raamkozijnen aan de buitenkant te schilderen terwijl wij allemaal lekker zaten te eten.

‘Wil jij alsjeblieft dat verdomde armpje voor me zoeken? Ik ben al een halfuur voor hem bezig, en ik moet zo naar mijn werk.’

‘Heb je nachtdienst?’

‘Ja, en het is al halfzes.’

Ik keek op de klok. ‘Nee, hoor, het is pas halfvijf.’

Hij trok zijn arm uit de kussens en tuurde op zijn horloge. ‘Wat doe jij dan zo vroeg al thuis?’

Ik schudde vaag mijn hoofd, alsof ik de vraag niet goed begreep, en liep de keuken in.

Opa zat in zijn stoel bij het keukenraam en bestudeerde de sudoku. De wijkverpleegkundige had tegen ons gezegd dat sudoku’s goed waren voor zijn concentratievermogen, en dat ze hem zouden helpen zich te focussen na zijn hersenbloeding. Volgens mij was ik de enige die doorhad dat hij gewoon maar wat cijfertjes invulde.

‘Hi, opa.’

Hij keek op en glimlachte.

‘Kopje thee?’

Hij schudde zijn hoofd en deed zijn mond even open.

‘Iets kouds te drinken?’

Hij knikte.

Ik deed de deur van de koelkast open. ‘Er is geen appelsap meer.’ Appelsap was te duur, herinnerde ik me weer. ‘Siroop?’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Water?’

Hij knikte, en mompelde iets van een bedankje toen ik hem het glas gaf.

Mijn moeder kwam de keuken in met een enorme mand keurig gevouwen wasgoed. ‘Zijn deze van jou?’ Ze zwaaide met een paar sokken.

‘Ik denk van Treena.’

‘Dacht ik al. Rare kleur. Ik denk dat ik ze met pa’s paarse pyjama heb gewassen. Wat ben jij vroeg? Moet je ergens heen?’

‘Nee.’ Ik vulde een glas met kraanwater en dronk het leeg.

‘Komt Patrick straks? Hij belde net nog. Had je je mobiel niet aan?’

‘Hm.’

‘Hij vertelde dat hij bezig is met jullie vakantie. Je vader zei nog dat hij er iets over op televisie had gezien. Waar wilden jullie ook weer precies naartoe? Ipsos? Kalypsos?’

‘Skiathos.’

‘Ja, precies. Ik zou maar heel goed checken hoe het zit met dat hotel. Op internet. Hij en papa hadden er iets over op het nieuws gezien, met de lunch. De helft van die goedkope hotelletjes staat op bouwterreinen, naar het schijnt, en daar wil je toch zeker niet zitten. Pa, heb je trek in thee? Heeft Lou je al een kopje aangeboden?’ Ze zette de waterkoker aan en keek toen naar mij. Het zou kunnen dat ze eindelijk doorhad dat ik nog helemaal niets had gezegd. ‘Is er iets, schat? Je ziet zo bleek.’

Ze stak haar hand uit en voelde aan mijn voorhoofd, alsof ik geen zesentwintig, maar een heel stuk jonger was.

‘Ik geloof niet dat we nog op vakantie gaan.’

Mijn moeders hand verstijfde. Ze zette die röntgenblik op die ze al heeft sinds ik klein was. ‘Heb je ruzie met Pat?’

‘Mam, ik –’

‘Ik wil me nergens mee bemoeien, maar jullie zijn al zo lang bij elkaar. Dan is het heel gewoon dat je elkaar af en toe een beetje zat bent. Ik bedoel, je vader en ik zijn –’

‘Ik ben ontslagen.’

Mijn stem doorsneed de stilte. De woorden hingen in de lucht te verschrompelen, lang nadat hun klank was weggestorven.

‘Wat zeg je nou?’

‘Frank gooit de zaak dicht. Vanaf morgen.’ Ik stak een hand uit met daarin de klamme envelop waar ik me de hele weg naar huis in shock aan had vastgeklampt. Alle 180 stappen vanaf de bushalte. ‘Hij heeft me mijn drie maanden opzegtermijn betaald.’

De dag was begonnen als alle andere dagen. Iedereen die ik kende had een hekel aan de maandagochtend, maar zelf had ik er nooit zo’n probleem mee. Ik vond het fijn om vroeg te beginnen in The Buttered Bun. Dan zette ik de enorme theeketel in de hoek aan, sleepte alle kratten met melk en brood van het plaatsje achter naar binnen, en kletste met Frank terwijl we de zaak klaarmaakten voor we opengingen.

Ik hield van de muffige warme geur van spek die in de lunchroom hing, en van de kleine stootjes frisse lucht als de deur open- en dichtging, de gedempte gesprekken en, als het rustig was, Franks radio die blikkerig tegen zichzelf stond te zingen in de hoek. Het was geen hippe tent – de muren hingen vol met afbeeldingen van het kasteel op de heuvel, de tafeltjes hadden formica bladen, en de menukaart was sinds ik er kwam werken nooit veranderd. We hadden alleen de selectie chocoladerepen aangepast, en waren ook brownies en muffins gaan verkopen.

Maar het meest hield ik van de klanten. Ik hield van Kev en Angelo, de loodgieters, die bijna elke morgen langskwamen en Frank pestten over dat ze zo hun twijfels hadden over waar hij zijn vlees vandaan haalde. Ik hield van de pluizenbolvrouw, die ik zo noemde vanwege haar witte haar dat op een uitgebloeide paardenbloem leek, en die van maandag tot en met donderdag een bord frites met gebakken eieren at, die ze wegspoelde met twee kopjes thee. Ik deed altijd mijn best om een praatje met de oude dame aan te knopen, want ik vermoedde dat ze verder de hele dag niemand sprak.

Ik hield van de toeristen die langskwamen na hun bezoek aan het kasteel, de gillende schoolkinderen die binnenkwamen na school, de vaste klanten van de kantoren aan de overkant, en Nina en Cherie, de kapsters, die van alles wat we in The Buttered Bun verkochten precies wisten hoeveel calorieën het bevatte. Zelfs van de vervelende klanten, zoals de roodharige vrouw van de speelgoedzaak, die verleden week nog ruziemaakte omdat ze dacht dat ze te weinig geld terug had gekregen, had ik geen last.

Ik zag relaties opbloeien en uitgaan aan die tafeltjes, en kinderen overgedragen worden tussen hun gescheiden ouders, en de schuldbewuste opluchting van die ouders als ze geen zin hadden om te koken, en hoe de oudjes heimelijk genoten van een flink Engels ontbijt. Het hele leven kwam voorbij, en de meeste mensen maakten een praatje met me, vertelden grappen of vuurden wat losse opmerkingen af terwijl ze aan hun dampend hete thee zaten. Pa zei altijd dat hij nooit wist wat er nu weer uit mijn mond zou rollen, maar in de lunchroom maakte dat niet uit.

Frank mocht me. Hij was van nature een stille, en ik zorgde voor de levendigheid in zijn zaak. Ik was een soort bardame, maar dan zonder het gezeur van dronken kerels aan de toog.

Toen die middag de lunchdrukte voorbij was, en er even geen klanten waren, veegde Frank zijn handen af aan zijn schort, kwam achter de grillplaat vandaan en hing het bordje ‘Gesloten’ op de deur.

‘Ho, ho, Frank, ik heb toch al eens gezegd dat extraatjes niet bij mijn minimumloon zijn inbegrepen.’ Frank was zo homofiel als een blauwe gnoe, zoals mijn vader het uitdrukte. Ik keek op.

Hij glimlachte niet.

‘O, o. Ik heb toch niet alweer zout in de suikerstrooiers gedaan, hè?’

Hij draaide een theedoek tussen zijn handen en keek ongelukkiger dan ik hem ooit had zien kijken. Ik vroeg me af of er soms iemand over mij had geklaagd. En toen gebaarde hij me dat ik moest gaan zitten.

‘Het spijt me, Louisa,’ zei hij toen hij het me had verteld. ‘Maar ik ga terug naar Australië. Het gaat niet goed met mijn vader, en het kasteel gaat een eigen eetgelegenheid openen. Dat was voor mij een teken aan de wand.’

Ik geloof dat ik hem letterlijk met open mond heb aangegaapt. Vervolgens gaf Frank me de envelop, en beantwoordde mijn volgende vraag nog voor ik die had gesteld. ‘Ik weet dat we nooit een formeel contract hebben gehad of zoiets, maar ik wilde toch iets voor je doen. Hier zit drie maanden loon in. We zijn vanaf morgen dicht.’

‘Drie maanden!’ Pa explodeerde, terwijl mijn moeder hem een beker zoete thee in zijn handen duwde. ‘Tjonge, wat gul, als je bedenkt hoe jij verdomme de afgelopen zes jaar als een paard in die tent hebt gewerkt.’

‘Bernard.’ Ma wierp hem een waarschuwende blik toe, en neeg haar hoofd richting Thomas. Mijn ouders pasten elke dag op hem na school, totdat Treena uit haar werk kwam.

‘Wat moet ze dan nu, goddomme? Hij had haar toch wel eerder kunnen waarschuwen?’

‘Nou ja… ze moet maar op zoek naar ander werk.’

‘Er is helemaal geen ander werk, Josie. Dat weet jij net zo goed als ik. We zitten midden in die vervloekte recessie.’

Ma deed heel even haar ogen dicht, alsof ze zichzelf tot kalmte maande voor ze sprak: ‘Het is een slimme meid. Ze vindt wel iets. En ze heeft toch ontzettend veel ervaring? Frank geeft haar ongetwijfeld een goede referentie.’

‘Ja, daar heb je echt wat aan… “Louisa Clark kan heel knap broodjes smeren, en ze is ronduit een genie met de theepot”.’

‘Bedankt voor het vertrouwen, pa.’

‘Ik bedoel er verder niets mee.’

Ik wist wel wat de werkelijke reden van mijn vaders spanning was. Ze hadden mijn salaris nodig. Treena verdiende bijna niets bij de bloemist. Ma kon niet werken omdat ze voor opa moest zorgen, en opa’s pensioen was ook maar een schijntje. Pa leefde in een permanente staat van angst dat hij zijn baan in de meubelfabriek zou kwijtraken. Zijn baas had het al maanden over mogelijke gedwongen ontslagen. Thuis werd gefluisterd over schulden en het ene gat dat met het andere gevuld moest worden. Pa’s auto was twee jaar eerder total loss gereden door een chauffeur die niet verzekerd was, en dat was op de een of andere manier genoeg om het hele financiële kaartenhuis van mijn ouders te doen instorten. Mijn bescheiden loontje was een basiszekerheid voor de huishoudpot, genoeg om het gezin van de ene week naar de andere te helpen.

‘Laten we niet te hard van stapel lopen. Ze kan morgen naar het arbeidsbureau om te kijken wat ze hebben. En voorlopig heeft ze genoeg om het mee te redden.’ Ze spraken alsof ik er niet bij was. ‘En ze is slim. Ja toch, lieverd, je bent een slimme meid. Misschien kan ze wel een typecursus doen, dan kan ze ergens op kantoor.’

Ik zat erbij terwijl mijn ouders bespraken wat voor ander werk ik met mijn beperkte opleiding zou kunnen doen. Fabriekswerk, broodjes smeren. Voor het eerst die middag wilde ik huilen. Thomas keek me aan met grote, ronde ogen, en gaf me zwijgend de helft van zijn zompige koekje.

‘Dank je, Tommo,’ mimede ik, en ik at het op.

Hij was bij de atletiekclub, zoals ik al had verwacht. Van maandag tot en met donderdag, met de regelmaat van een dienstregeling van de spoorwegen, zat Patrick daar in de fitnessruimte of rende hij rondjes over de helverlichte baan. Ik daalde de treden af, mijn armen om me heen geslagen tegen de kou, liep langzaam de baan op en zwaaide toen hij dichtbij genoeg was om te zien dat ik het was.

‘Ren even een stukje mee,’ pufte hij toen hij dichterbij was. Zijn adem kwam in bleke wolken. ‘Ik moet nog vier rondjes.’

Ik aarzelde een seconde, en begon toen naast hem mee te rennen. Dat was de enige manier waarop ik iets van een gesprek met hem kon voeren. Ik droeg mijn roze gympen met de turquoise veters, de enige schoenen die ik had waar ik überhaupt op kon hardlopen.

Ik was de hele dag thuisgebleven, en probeerde me daar nuttig te maken. Het duurde nog geen uur of ik begon mijn moeder al voor de voeten te lopen. Ma en opa hadden zo hun vaste routine, en ik stond hen daarbij in de weg. Pa sliep, want hij had deze maand nachtdienst en mocht niet gestoord worden. Ik ruimde mijn eigen kamer op, ging toen tv-kijken, met het geluid uit, en als ik me af en toe herinnerde waarom ik midden op de dag thuis was, voelde ik een stekende pijn in mijn borst.

‘Ik wist niet dat je kwam.’

‘Ik was het zat, thuis. En ik dacht, misschien kunnen wij samen iets gaan doen.’

Hij keek me zijdelings aan. Er lag een dun laagje zweet op zijn gezicht. ‘Hoe eerder jij weer aan het werk bent, hoe beter, mop.’

‘Ik zit nog geen vierentwintig uur zonder werk. Mag ik alsjeblieft een beetje zielig doen? Gewoon, alleen vandaag?’

‘Maar je moet het positief bekijken. Je wist dat je daar niet eeuwig kon blijven. Je wilde vooruitkomen.’ Patrick was twee jaar daarvoor gekroond tot Jonge Ondernemer van het Jaar in Stortfold, en hij was nog niet helemaal bekomen van de eer. Sindsdien had hij een zakenpartner in de arm genomen, Rooie Pete, en samen boden ze personal training aan klanten binnen een straal van 65 kilometer en reden ze rond in twee geleasete bestelwagens met hun bedrijfsnaam erop. Ook had hij een whiteboard in zijn kantoortje waar hij zijn geschatte omzetcijfers met dikke zwarte stift op schreef, steeds maar weer, tot hij er tevreden mee was. Ik wist nooit zeker of die cijfers überhaupt ergens op sloegen.

‘Ontslagen worden kan echt een ommezwaai voor een mens betekenen, Lou.’ Hij wierp een blik op zijn horloge om zijn rondetijd te controleren. ‘Wat wil je? Je kunt een opleiding gaan volgen. Ik weet zeker dat er beurzen zijn voor mensen zoals jij.’

‘Mensen zoals ik?’

‘Mensen die op zoek zijn naar nieuwe mogelijkheden. Wat zou je willen doen? Je kunt schoonheidsspecialiste worden. Ben je knap genoeg voor.’ Hij gaf me een por onder het lopen, alsof ik dankbaar moest zijn voor het compliment.

‘Je kent mijn schoonheidsritueel. Zeep, water, en dat is het wel.’

Het begon Patrick te irriteren.

Ik kon hem niet meer bijhouden. Ik haat hardlopen, en ik haatte hem omdat hij zijn tempo niet aanpaste.

‘Luister… je kunt in een winkel gaan staan. Secretaresse. Makelaar. Weet ik veel… er is toch wel iets wat je leuk vindt?’

Maar dat was er niet. Ik had het naar mijn zin in de lunchroom. Ik vond het fijn dat ik alles wist wat er te weten viel over The Buttered Bun, en om te horen over de levens van de mensen die er binnenkwamen. Ik voelde me er op mijn gemak.

‘Je kunt niet blijven mokken, mop. Je moet verder. Alle goede ondernemers vechten zich terug na een tegenslag. Jeffrey Archer bijvoorbeeld. Richard Branson trouwens ook.’ Hij tikte tegen mijn arm om me aan te sporen hem bij te houden.

‘Ik betwijfel of Jeffrey Archer ooit is ontslagen bij een broodjeszaak.’ Ik was buiten adem. En ik had de verkeerde beha aan. Ik hield in en liet mijn handen op mijn knieën vallen.

Hij draaide zich om, rende achteruit en riep door de stille, koude lucht: ‘Maar als dat wel zo was geweest… Je snapt best wat ik bedoel. Slaap er nou maar eens een nachtje over, trek je nette kleren aan en ga naar het arbeidsbureau. Of ik leid je op om bij mij te werken, als je dat wilt. Daar zit goed geld in, dat weet je. En maak je over de vakantie nu maar geen zorgen. Die betaal ik.’

Ik glimlachte naar hem.

Hij wierp me een kushandje toe en zijn stem echode door het lege stadion. ‘Dan betaal je me maar terug als je alles weer op de rit hebt.’

Ik diende mijn eerste aanvraag voor een uitkering in. Ik moest drie kwartier met iemand praten en er was een groepsgesprek met een stuk of twintig totaal verschillende mannen en vrouwen. De helft had dezelfde enigszins verblufte uitdrukking als ik waarschijnlijk zelf ook had, en de andere helft had de wezenloze en ongeïnteresseerde blik van iemand die dit al te vaak had meegemaakt. Ik droeg wat mijn pa mijn ‘geciviliseerde’ kleren noemt.

Als gevolg van deze inspanningen had ik een keer moeten invallen bij de nachtdienst in een kipverwerkingsfabriek (daarna had ik nog weken nachtmerries), en mocht ik een tweedaagse opleiding tot energieadviseur volgen. Ik had al snel door dat ik daar in feite werd opgeleid om oude mensen op listige wijze te bewegen over te stappen op een andere energieleverancier. Dus zei ik tegen Syed, mijn persoonlijke ‘adviseur’ bij het arbeidsbureau, dat ik er niet mee door wilde gaan. Hij had aangedrongen dat ik toch doorzette, en daarom noemde ik een aantal van de valse trucs op die zij me hadden aangeleerd. Toen viel hij stil en opperde dat we (het was altijd ‘we’ ook al was het duidelijk dat er maar een van ons een baan had) maar beter iets anders moesten proberen.

Toen werkte ik twee weken bij een fastfoodketen. De werktijden waren prima, en dat mijn haar statisch werd van het uniform trok ik ook nog wel, maar het lukte me niet om me te houden aan de scripts die ze er hadden voor het te woord staan van klanten. ‘Mag ik uw bestelling alstublieft?’ en ‘Wilt u daar een grote portie frites bij?’ Toen een van de donutmeisjes mij betrapte op een gesprek over de voor- en nadelen van de diverse gratis speeltjes met een meisje van vier, werd ik ontslagen. Tja. Het was een slim kindje. Ik vond Doornroosje zelf ook heel tuttig.

En nu had ik mijn vierde gesprek met Syed, die zijn touchscreen afspeurde naar verdere ‘carrièremogelijkheden’. Zelfs Syed, die vastberaden opgewekt de meest kansloze kandidaat aan een baan wist te helpen, begon wat moedeloos te klinken.

‘Eh… heb je weleens overwogen om de entertainmentbranche in te gaan?’

‘Als actrice in een klucht, bedoel je?’

‘Nou, nee, maar ik heb hier een vacature voor een paaldanseres. Meer dan één zelfs.’

Ik trok een wenkbrauw op. ‘Je maakt een geintje.’

‘Dertig uur per week, freelance. Er wordt geloof ik goed getipt.’

‘Zeg me alsjeblieft dat je me niet net een baan hebt aangeraden waarbij ik in mijn ondergoed voor een stel vreemden moet ronddartelen.’

‘Je zei zelf dat je goed bent met mensen. En je houdt kennelijk ook van… theatrale… kleding.’ Hij keek naar mijn groene glitterpanty. Toen ik die aantrok dacht ik nog dat hij me zou opvrolijken. Thomas zag me zo bij het ontbijt en zong vervolgens bijna de hele tijd de titelsong van De Kleine Zeemeermin.

Syed tikte iets in op zijn toetsenbord. ‘En supervisor bij een chatlijn voor volwassenen?’

Ik staarde hem aan.

Hij haalde zijn schouders op. ‘Jij houdt toch zo van kletsen?’

‘Nee. En ik wil ook niet halfnaakt in een bar werken. En ik wil ook geen masseuse worden. Of webcamdame. Kom op, Syed. Er is toch wel iets wat ik kan doen waar mijn vader geen hartverzakking van krijgt?’

Hij viel stil. ‘Er is niet veel anders meer behalve een carrière in de retail met flexibele werktijden.’

‘Je bedoelt ’s avonds vakken vullen?’ Ik was hier vaak genoeg geweest om de vertaling te kunnen maken.

‘En daar is een wachtlijst voor. Mensen met kinderen doen dit soort werk graag, omdat ze het kunnen inpassen tussen de schooltijden,’ zei hij verontschuldigend. Hij bestudeerde zijn scherm nog eens. ‘Dus het enige wat dan overblijft, is een functie als zorgassistente.’

‘Je bedoelt de billen vegen van oude mensen?’

‘Louisa, ik vrees dat je niet genoeg opleiding hebt voor iets anders. Als je je wilt laten omscholen, wil ik je met alle plezier op weg helpen. Er zijn genoeg cursussen in het centrum voor volwasseneneducatie.’

‘Maar we hebben het hier al eens over gehad, Syed. Als ik dat doe, verlies ik mijn uitkering, of niet?’

‘Als je niet beschikbaar bent voor werk, ja.’

We zaten er een poosje zwijgend bij. Ik staarde naar de deuren, waar twee potige beveiligingsmedewerkers stonden. Ik vroeg me af of zij hun baan ook via het arbeidsbureau hadden.

‘Ik ben niet zo goed met oude mensen, Syed. Mijn opa woont thuis sinds zijn hersenbloedingen, en ik kan totaal niet met hem overweg.’

‘Aha. Dus je hebt wel ervaring in de zorg.’

‘Niet echt. Mijn moeder doet alles voor hem.’

‘Wil je moeder geen baan?’

‘Heel geestig.’

‘Het was niet grappig bedoeld.’

‘En dan moet ik zeker voor mijn opa zorgen? Nee, dank je feestelijk. Ook namens hem trouwens. Heb je niet iets in een lunchroom?’

‘Er zijn niet genoeg lunchrooms meer om te garanderen dat jij kunt blijven werken, Louisa. We kunnen het eens bij Kentucky Fried Chicken proberen. Misschien dat je het daar wel leuk vindt.’

‘Omdat ik zoveel meer plezier zal beleven aan het verkopen van een emmer kip dan een portie Chicken McNuggets? Ik dacht het niet.’

‘Dan moeten we het misschien toch verder van huis zoeken.’

‘Er gaan maar vier bussen van en naar onze stad. Dat weet jij net zo goed als ik. En ik weet dat je zei dat ik moet uitzoeken hoe het zit met de busdienst voor toeristen, maar die rijdt maar tot vijf uur ’s middags. Bovendien is die twee keer zo duur als de gewone bus.’

Syed zakte achterover in zijn stoel. ‘Louisa, dan zijn we nu op een punt gekomen dat ik toch tegen je moet zeggen dat jij als iemand die gezond is van lijf en leden –’

‘– moet laten zien dat ik mijn best doe om aan de slag te komen. Ik weet het.’

Hoe moest ik deze man duidelijk maken hoe graag ik aan het werk wilde? Had hij wel enig idee hoe erg ik mijn oude baan miste? Werkloosheid was een vaag concept, iets wat altijd in het nieuws was in verband met scheepswerven of autofabrieken. Ik had nooit gedacht dat je een baan kon missen als een arm of een been – een permanent gemis. Ik had nooit gedacht dat naast de voor de hand liggende zorgen over geld en je toekomst, je je ook een loser voelde, en nutteloos, als je je baan verloor. Dat het moeilijker was om ’s ochtends uit bed te komen dan als je bruut door je wekker uit je slaap werd gehaald. Dat je de mensen met wie je werkte zo miste, hoe weinig je ook met hen gemeen had. Of zelfs dat je op zoek ging naar bekende gezichten als je door de winkelstraat liep. De eerste keer dat ik de pluizenbolvrouw langs de winkels zag schuifelen, even doelloos als ik me voelde, had ik sterk de neiging om naar haar toe te gaan voor een knuffel.

Syeds stem doorbrak mijn gemijmer. ‘Aha. Dit kon weleens iets zijn.’

Ik probeerde op zijn scherm te gluren.

‘Dit krijg ik net binnen. Een baan als zorgassistente.’

‘Ik zei toch dat ik niet goed was met –’

‘Dit gaat niet om oude mensen. Het gaat om een… privéassistente. Iemand helpen in huis, op nog geen vijf kilometer bij jouw adres vandaan. “Zorg en gezelschap voor een gehandicapte man.” Rij je auto?’

‘Ja, maar moet ik dan zijn billen –’

‘Geen billenvegerij, voor zover ik kan zien.’ Hij scande het scherm. ‘Hij is… volledig verlamd. Hij heeft overdag iemand nodig die helpt met het eten en zo. Vaak gaat het er bij dit soort werk om dat er iemand is als ze een keer weg willen, en die hen helpt met basale dingen die ze zelf niet meer kunnen. O. Het betaalt goed, zeg. Heel wat meer dan het minimumloon.’

‘Dat komt waarschijnlijk omdat je ook zijn billen moet vegen.’

‘Ik zal ze even bellen over de billen. Maar als dat inderdaad niet hoeft, ga je dan op gesprek?’

Hij formuleerde het als een vraag.

Maar we wisten allebei al wat het antwoord was.

Ik zuchtte, en pakte mijn tas op om naar huis te gaan.

‘Jezus, hou toch op,’ zei mijn vader. ‘Moet je je voorstellen! Alsof het al niet genoeg straf is dat je in een rolstoel terecht bent gekomen, krijg je ook nog eens Lou op je dak om je gezelschap te houden.’

‘Bernard!’ zei mijn moeder bestraffend.

Achter me grinnikte mijn opa boven zijn theemok.

2

Ik ben niet dom. Dat wil ik graag even duidelijk stellen. Maar het valt niet mee om je op het gebied van de hersencellen niet wat achtergesteld te voelen met een zusje dat eerst een klas oversloeg, en daardoor bij mij in de klas kwam, en dat vervolgens nog een klas oversloeg.

Katrina was altijd in alles de verstandigste en de slimste, ondanks het feit dat ze anderhalf jaar jonger is dan ik. Elk boek dat ik ooit ter hand nam, had zij allang gelezen, en elk feitje dat ik aan de eettafel debiteerde, wist zij al. Ze is de enige die ik ken die het leuk vond om examen te doen. Soms denk ik weleens dat ik me kleed zoals ik me kleed omdat dat het enige is wat Treena niet kan: kledingcombinaties maken. Ze is het type dat zich alleen in spijkerbroeken en truien hult. Haar idee van op chic gaan is een strijkbout over haar jeans halen.

Mijn vader noemt mij een ‘type’, omdat ik altijd meteen zeg wat er in mijn hoofd opkomt. Volgens hem ben ik precies mijn tante Lily, die ik nooit heb gekend. Het is een beetje raar dat mensen je constant vergelijken met iemand die je nog nooit hebt ontmoet. Als ik bijvoorbeeld beneden kom met paarse laarzen, knikt mijn vader tegen mijn moeder en dan zegt hij: ‘Weet je nog, tante Lily en haar paarse laarzen?’ en dan begint mijn moeder te ginnegappen alsof ze een geheim geintje delen. Mijn moeder noemt mij ‘apart’, wat een beleefde manier is om te zeggen dat ze niet helemaal begrijpt waarom ik me zo kleed.

Maar los van een korte periode in mijn tienerjaren, wilde ik er niet net zo uitzien als Treena, of zoals de andere meisjes op school; tot mijn veertiende gaf ik de voorkeur aan jongenskleren, en nu draag ik waar ik zin in heb, afhankelijk van mijn stemming. Het heeft geen zin om me conventioneel te kleden. Ik ben klein, heb donker haar en volgens mijn vader heb ik een gezicht als een elf. Waarmee hij niet bedoelt dat ik elfachtig mooi ben. Ik ben niet gewoontjes, maar ik geloof niet dat iemand mij ooit mooi zou noemen. Daarvoor heb ik niet genoeg charme. Patrick beweert dat ik beeldschoon ben als hij zin heeft om te rampetampen, maar dat is zo’n doorzichtig trucje. We kennen elkaar dan ook al bijna zeven jaar.

Ik was zesentwintig en ik wist niet precies wat ik was. Tot ik mijn baan verloor had ik daar ook nooit bij stilgestaan. Ik ging er altijd van uit dat ik met Patrick zou trouwen, een paar kinderen zou uitpoepen en een paar straten bij mijn ouderlijk huis vandaan zou gaan wonen. Los van mijn uitbundige kledingsmaak en het feit dat ik nogal klein van stuk ben, verschil ik niet veel van de andere mensen die je op straat tegenkomt. Je zou me waarschijnlijk geen blik waardig keuren. Een doodgewoon meisje, met een doodgewoon leventje. Maar dat vond ik prima.

‘Je moet een mantelpakje aan als je op sollicitatiegesprek gaat,’ had ma aangedrongen. ‘Iedereen kleedt zich tegenwoordige veel te casual.’

‘Alsof het van levensbelang is dat ik een krijtstreepje draag als ik een geriatrische patiënt zijn eten voer.’

‘Doe niet zo lollig.’

‘Ik kan me geen mantelpakje veroorloven. En als ik de baan nou niet krijg?’

‘Dan trek je mijn pakje maar aan. Ik strijk wel een mooie bloes voor je; en draag je haar eens een keer niet zo…’ ze gebaarde naar mijn kapsel, dat normaal gesproken in twee donkere knotjes aan weerszijden van mijn hoofd was gedraaid, ‘…zoals prinses Leia. Probeer er eens uit te zien als een normaal mens.’

Ik keek wel beter uit dan met mijn moeder in discussie te gaan. En ik kon merken dat pa de opdracht had gekregen om geen opmerkingen te maken over mijn outfit toen ik het huis uit liep, een beetje ongemakkelijk vanwege mijn te strakke rokje.

‘Dag, lieverd,’ zei hij, en zijn mond vertrok bij de hoeken. ‘Veel succes. Je ziet er heel… zakelijk uit.’

Het gênante was niet dat ik het pakje van mijn moeder droeg, of dat het van een snit was die in de jaren tachtig in de mode was, maar dat het me een beetje te klein was. Ik voelde de tailleband in mijn middenrif snijden en ik trok het double-breasted jasje recht. Zoals pa altijd over ma zegt: ‘Er zit nog meer vet op een haarspeld.’

Tijdens de korte busrit voelde ik me een beetje misselijk. Ik had nog nooit een echt sollicitatiegesprek gevoerd. De baan bij The Buttered Bun had ik te danken aan het feit dat Treena met me had gewed dat ik niet binnen een dag een baantje kon regelen. Ik ben de zaak in gelopen en vroeg Frank gewoon of hij een extra paar handen kon gebruiken. Het was de eerste dag dat hij openging, en hij leek wel verblind van dankbaarheid.

Nu ik er zo aan terugdacht, kon ik me niet herinneren dat ik het ooit met hem over mijn salaris had gehad. Hij opperde dat hij me per week zou betalen, en dat vond ik prima, en een keer per jaar zei hij dat hij mijn salaris iets optrok, meestal ietsje meer dan ik zelf zou durven vragen.

Wat voor vragen stelden mensen eigenlijk tijdens een sollicitatiegesprek? En wat als ze me vroegen om iets praktisch voor deze oude man te doen, zoals hem voeren of in bad doen of zo? Syed had gezegd dat er een mannelijke verzorger was die in zijn ‘intieme behoeften voorzag’ (een uitdrukking die me deed rillen). Wat de taak van de tweede verzorger was, ‘was op dit moment nog wat vaag’ zei hij. Ik stelde me voor dat ik het kwijl uit de mondhoeken van de oude man moest vegen, of misschien dat ik heel hard moest roepen: ‘wilt u nog een kopje thee?’

Toen opa pas herstellende was van zijn hersenbloedingen, kon hij helemaal niets zelf. Ma deed alles voor hem. ‘Jouw moeder is een heldin,’ zei pa, waar ik uit opmaakte dat zij zijn kont veegde zonder gillend door het huis te rennen. Ik wist vrij zeker dat niemand mij ooit als heldin zou omschrijven. Ik sneed mijn opa’s eten in kleine stukjes en ik zette kopjes thee voor hem, maar voor alle andere dingen had ik niet genoeg in huis.

Granta House lag aan de andere kant van Stortfold Castle, vlak bij de middeleeuwse muren, aan de lange, onverharde weg waar vier huizen en het winkeltje van de National Trust aan lagen, midden in het toeristische deel van het stadje. Ik was in mijn leven al miljoenen keren langs het huis gelopen zonder het ooit echt te zien. Nu ik voorbij de parkeerplaats en het minitreintje liep, die allebei leeg waren en zo somber als alleen een toeristenattractie in februari somber kan zijn, viel het me op dat het groter was dan ik had gedacht. Het was opgetrokken uit rode baksteen, en het had ramen aan weerszijden van de voordeur. Het was het soort huis dat ik kende uit de oude nummers van Country Living die bij de dokter op de leestafel lagen.

Ik liep de lange oprit op en probeerde me niet af te vragen of er iemand uit het raam zat te kijken. Je bent in het nadeel als je een lange oprit op moet lopen; dan voel je je automatisch ondergeschikt. Ik was net aan het overwegen of ik mijn buiging had moeten oefenen, toen de deur openging, en ik schrok.

Een vrouw, niet veel ouder dan ik, stapte het voorportaal in. Ze droeg een witte broek en een medisch ogende tuniek, daaroverheen droeg ze een jas en ze had een map onder haar arm. Toen ze langs me liep, glimlachte ze beleefd.

‘Hartelijk dank voor uw komst,’ zei een stem binnen. ‘U hoort nog. Ah.’ Er verscheen een vrouwengezicht, van middelbare leeftijd maar beeldschoon, onder een duur precisiekapsel. Ze droeg een broekpak dat meer had gekost dan mijn vader per maand verdiende.

‘U bent juffrouw Clark.’

‘Louisa.’ Ik stak snel een hand uit, zoals mijn moeder me op het hart had gedrukt. Die jongelui van tegenwoordig gaven nooit meer een hand, daar waren mijn ouders het roerend over eens. Vroeger zou je het niet in je hoofd halen om ‘hi’ te zeggen, of, nog erger, maar zo’n beetje te zwaaien. Deze vrouw leek me niet het type om informeel tegen te zwaaien.

‘Goed. Juist. Kom binnen.’ Ze trok haar hand uit de mijne, zo snel als mogelijk was zonder onbeschoft te lijken, maar ik voelde haar blik op me rusten, alsof ze me nu al beoordeelde.

‘Kom verder. Dan praten we in de zitkamer. Ik ben Camilla Traynor.’ Ze leek vermoeid, alsof ze dezelfde woorden die dag al heel vaak had uitgesproken.

Ik volgde haar naar een enorme kamer met openslaande ramen van het plafond tot de grond. Er hingen zware gordijnen voor die elegant om dikke mahonie gordijnroeden waren gedrapeerd, en de vloer was bedekt met Perzische tapijten vol ingewikkelde patronen. Het rook er naar bijenwas en antiek meubilair. Overal stonden elegante kleine tafeltjes met glanzend gepolijste tafelbladen waar kleine sierdoosjes op stonden. Ik vroeg me af waar de Traynors hun theebeker in ’s hemelsnaam lieten.

‘Dus je bent hier via de vacature bij het arbeidsbureau, klopt dat? Ga zitten.’

Terwijl ze door haar map vol papieren bladerde wierp ik een heimelijke blik door de kamer. Ik had gedacht dat het een soort verzorgingstehuis zou zijn, vol met ziekenhuisbedden en brandschone oppervlakken. Maar het was eerder zo’n griezelig duur hotel, vergeven van oud geld, vol geliefde spullen die stuk voor stuk een fortuin waard leken. Er stonden zilveren fotolijstjes op een buffet, maar die stonden te ver weg om de gezichten op de foto’s te kunnen zien. Terwijl ze haar papieren scande, ging ik verzitten in een poging de foto’s beter te bekijken.

En toen hoorde ik het – het onmiskenbare geluid van scheurend stiksel. Ik keek omlaag en zag dat de twee stukken stof die aan de zijkant van mijn rechterbeen bij elkaar kwamen, losgescheurd waren, zodat er rafelig stiksel uit ontsproot als een stuk lelijke franje. Ik voelde mijn gezicht meteen knalrood worden.

‘Vertelt u eens… juffrouw Clark… hebt u ervaring met dwarslaesiepatiënten?’

Ik keek mevrouw Traynor aan, en trok aan mijn jasje zodat het zo veel mogelijk van de rok bedekte.

‘Nee.’

‘Zit u allang in de zorg?’

‘Eh… eerlijk gezegd heb ik nog nooit zoiets gedaan,’ zei ik, maar omdat ik Syeds stem in mijn hoofd kon horen, voegde ik eraan toe, ‘maar ik weet zeker dat ik het kan leren.’

‘Weet u wel wat het inhoudt, een hoge dwarslaesie?’

Ik aarzelde. ‘Dat je… in een rolstoel zit?’

‘Zo zou je het ook kunnen zeggen. Je hebt verschillende gradaties, maar in dit geval hebben we het over volledige verlamming aan beide benen en een zeer beperkt functioneren van de handen en armen. Vindt u dat vervelend?’

‘Natuurlijk lang niet zo vervelend als hij het vindt.’ Ik glimlachte, maar het gezicht van mevrouw Traynor bleef uitgestreken. ‘Sorry, ik wilde niet –’

‘Rijdt u auto, juffrouw Clark?’

‘Ja.’

Camilla Traynor kruiste iets aan op haar lijst.

De scheur werd steeds groter. Ik zag hoe hij onverbiddelijk over mijn dijbeen kroop. In dit tempo zou ik eruitzien als een showgirl uit Las Vegas als ik straks opstond.

‘Gaat het?’ Mevrouw Traynor staarde me aan.

‘Ik heb het alleen een beetje warm. Vindt u het erg als ik mijn jasje uittrek?’ Voor ze iets kon zeggen, ontdeed ik me in één vloeiende beweging van mijn jasje, dat ik rond mijn middel bond om de split aan het zicht te onttrekken. ‘Zo warm,’ zei ik met een glimlach, ‘als je van buiten naar binnen komt, begrijpt u wel.’

Er viel een korte stilte, en mevrouw Traynor keek weer in haar map. ‘Hoe oud bent u?’

‘Ik ben zesentwintig.’

‘En uw vorige baan hebt u zes jaar gehad.’

‘Ja, als het goed is hebt u een kopie van mijn referentie.’

‘Hm…’ Mevrouw Traynor hield de kopie omhoog en kneep haar ogen tot spleetjes. ‘Uw vorige werkgever omschrijft u als een “warme, praatgrage en levenslustige verschijning”.’

‘Ja, daar heb ik hem voor betaald.’

Weer dat pokerface.

Verdomme, dacht ik.

Het was alsof ik bestudeerd werd. En niet bepaald op een positieve manier. Mijn moeders rok voelde ineens zo goedkoop, met de gladde synthetische stof die glom in het ijle licht. Ik had gewoon mijn normaalste broek en een bloes moeten aantrekken. Alles behalve dit pakje.

‘Waarom bent u dan weggegaan bij deze werkgever, als hij u duidelijk zo hoog in het vaandel heeft?’

‘Frank, de eigenaar, heeft de zaak gesloten. Het is de lunchroom onder aan het kasteel. The Buttered Bun. Was, bedoel ik,’ verbeterde ik mezelf. ‘Ik had er dolgraag willen blijven.’

Mevrouw Traynor knikte, hetzij omdat ze geen zin had om er verder nog iets over te zeggen, of omdat zij ook graag had gewild dat ik daar gebleven was.

‘En wat wilt u verder precies met uw leven?’

‘Pardon?’

‘Hebt u ambities voor een carrière? Ziet u dit als een opstapje voor iets anders? Hebt u een professionele droom die u wilt najagen?’

Ik staarde haar niet-begrijpend aan.

Was dit soms een strikvraag?

‘Ik… zover heb ik nog nooit nagedacht. Ik ben mijn baan kwijtgeraakt en ik wil gewoon…’ Ik slikte. ‘Ik wil gewoon weer aan de slag.’

Het klonk zo slap. Wie ging er nu naar een sollicitatiegesprek zonder te weten wat hij eigenlijk wilde doen? Mevrouw Traynors uitdrukking suggereerde dat zij er ook zo over dacht.

Ze legde haar pen neer. ‘Dus, juffrouw Clark, waarom zou ik u aannemen in plaats van, laten we zeggen, de vorige kandidate, die al een aantal jaren ervaring heeft met het verplegen van dit soort patiënten?’

Ik keek haar aan. ‘Eh… moet ik het eerlijk zeggen? Ik zou het niet weten.’ Omdat hier met stilte op werd gereageerd, voegde ik eraan toe: ‘Dat is aan u.’

‘Kunt u me niet één reden geven waarom ik u zou moeten aannemen?’

Plotseling zag ik mijn moeders gezicht voor me. De gedachte dat ik straks thuis moest komen met een kapot mantelpakje en alweer zonder baan, trok ik niet. En dit baantje betaalde negen pond per uur.

Ik ging iets meer rechtop zitten. ‘Nou… ik leer snel, ik ben nooit ziek, ik woon vlakbij, aan de andere kant van het kasteel, ik ben veel sterker dan ik lijk… waarschijnlijk sterk genoeg om u te helpen met het tillen van uw man –’

‘Mijn man? Maar je gaat niet voor mijn man werken. Het gaat om mijn zoon.’

‘Uw zoon?’ Ik knipperde met mijn ogen. ‘Eh… ik ben een harde werker. Ik kan met allerlei mensen overweg en… ik zet een verdomd goed kopje thee.’ Ik begon de stilte te vullen met gekakel. Ik was uit het lood geslagen bij de gedachte dat het om haar zoon ging. ‘Ik bedoel, mijn vader vindt dat geen geweldig pluspunt, maar in mijn ervaring is er bijna niets wat zich niet laat oplossen met een goeie kop thee…’

Er was iets vreemds aan de manier waarop mevrouw Traynor naar me keek.

‘Neem me niet kwalijk,’ zei ik hakkelend toen het tot me doordrong wat ik had gezegd. ‘Ik wil niet beweren dat die ziekte… die, hoe heet het, verlamming… van… uw zoon… dat die met een kop thee op te lossen is.’

‘Juffrouw Clark, u moet weten dat dit geen vaste aanstelling betreft. Het is een baan voor maximaal zes maanden. Daarom is het salaris ook… navenant. We wilden de juiste persoon aantrekken.’

‘Geloof me, als je in een kipfabriek aan de lopende band hebt gestaan, zou je nog met liefde een halfjaar in Guantánamo Bay werken.’ Jemig, Louisa, hou je kop. Ik beet op mijn lip.

Maar het leek mevrouw Traynor niet te deren. Ze klapte haar map dicht. ‘Mijn zoon, Will, is bijna twee jaar geleden gewond geraakt bij een ongeluk. Hij heeft vierentwintig uur per dag zorg nodig, en voor het grootste gedeelte heeft hij daar een verpleegkundige voor. Ik ben onlangs weer aan het werk gegaan, en we zoeken nu een verzorger die mijn zoon overdag gezelschap houdt, hem helpt met eten en drinken, en die gewoon een extra paar handen biedt en ervoor zorgt dat hem niets overkomt.’ Camilla Traynor keek naar haar schoot. ‘Het is van het grootste belang dat Will hier iemand heeft die die verantwoordelijkheid begrijpt.’

Alles wat ze zei, zelfs de manier waarop ze haar woorden benadrukte, leek bedoeld om een of andere stommiteit van mij te onderstrepen.

‘Dat snap ik.’ Ik maakte aanstalten om mijn tas te pakken.

‘Dus u bent geïnteresseerd in de baan?’

Het kwam zo onverwacht, dat ik eerst dacht dat ik haar verkeerd had verstaan. ‘Pardon?’

‘U zou zo snel mogelijk moeten beginnen. De betaling is wekelijks.’

Ik wist even niet wat ik moest zeggen. ‘U hebt mij liever dan…’ begon ik.

‘Het zijn behoorlijk lange dagen – van acht uur ’s ochtends tot vijf uur ’s middags, soms langer. U krijgt niet echt een lunchpauze, hoewel er wel een halfuurtje tijd is als Nathan, de verpleegkundige die hem overdag verzorgt, rond de lunch langskomt.’

‘Ik hoef niets… medisch voor hem te doen?’

‘Will heeft alle medische zorg die we hem kunnen bieden. We zijn op zoek naar iemand die stevig in haar schoenen staat… en die vrolijk is. Zijn leven is… complex, en het is van belang dat hij wordt gestimuleerd om…’ Ze stopte, en haar blik viel op iets aan de andere kant van de ramen. Uiteindelijk keek ze mij weer aan. ‘Enfin, laten we het erop houden dat zijn geestelijk welzijn even belangrijk is als zijn lichamelijk welzijn. Begrijpt u?’

‘Ik denk het wel. Moet ik… een uniform dragen?’

‘Nee. Absoluut geen uniform.’ Ze keek naar mijn benen. ‘Hoewel u misschien wel iets moet dragen wat een beetje minder… bloot laat zien.’

Ik keek naar het jasje dat was verdraaid en nu een gulle blik op mijn dijbeen toonde. ‘Dat… het spijt me. De rok is gescheurd. Hij is ook niet van mij.’

Maar mevrouw Traynor leek al niet meer te luisteren. ‘Als u begint, zal ik u uitleggen wat er allemaal moet gebeuren. Will is momenteel niet de gemakkelijkste, juffrouw Clark. Voor deze baan is uw mentale instelling even belangrijk als uw eventuele… professionele vaardigheden. Goed. Zien we u morgen?’

‘Morgen? Wilt u niet liever… wilt u niet dat ik hem eerst ontmoet?’

‘Will heeft vandaag geen goede dag. Ik denk dat het beter is als we morgen met frisse moed beginnen.’

Ik stond op, want mevrouw Traynor stond al te wachten om mij uit te laten.

‘Ja,’ zei ik terwijl ik mijn moeders jasje voor me trok. ‘Eh. Dank u. Ik zie u morgenochtend om acht uur.’

Ma schepte pa’s aardappelen op. Ze legde er twee op zijn bord, waarna hij een inhalige poging deed nog een derde en vierde uit de schaal te pikken. Zij hield hem tegen, stuurde zijn vork terug naar de schaal, en gaf hem uiteindelijk een tik op zijn vingers met de opscheplepel toen hij het nog eens probeerde. Om de kleine tafel zaten mijn ouders, mijn zus en Thomas, mijn opa en Patrick – die op woensdag altijd bij ons at.

‘Pappie,’ zei ma tegen opa, ‘moet iemand je vlees voor je snijden? Treena, wil jij pappie’s vlees kleinsnijden?’

Treena leunde voorover en begon opa’s vlees met vaardige halen door te snijden. Aan haar andere kant had ze datzelfde al gedaan voor Thomas.

‘Hoe erg zit die man dan in de prak, Lou?’

‘Het kan nooit meer veel zijn, als ze onze dochter op hem los willen laten,’ merkte pa op. Achter me stond de televisie aan, zodat pa en Patrick voetbal konden kijken. Af en toe stopten ze met eten, en keken om mij heen om met halfvolle monden naar een pass of een bijna-doelpunt te kijken.

‘Ik vind het een geweldige kans. Ze gaat in een van die grote huizen werken. Voor een nette familie. Zijn ze heel chic, lieverd?’

In onze straat was je al chic als geen van je familieleden ooit ergens voor veroordeeld was.

‘Best wel.’

‘Dan hoop ik dat je op je buigingen hebt geoefend,’ zei pa grijnzend.

‘Heb je hem zelf ook ontmoet?’ Treena greep in om te voorkomen dat Thomas zijn sap op de grond gooide. ‘Die kreupele. Hoe was hij?’

‘Ik zie hem morgen pas.’

‘Wel raar. Je zit de hele dag met hem opgescheept. Negen uur lang. Dan zie je hem meer dan Patrick.’

‘Dat is ook niet zo moeilijk,’ zei ik.

Patrick, die tegenover me zat, deed net alsof hij me niet hoorde.

‘Maar goed, je hoeft je bij hem ook geen zorgen te maken over seksuele intimidatie,’ zei pa.

‘Bernard!’ zei mijn moeder streng.

‘Ik zeg gewoon wat iedereen denkt. Een betere baas kun je je niet wensen voor je vriendin, wat jij, Patrick?’

Patrick glimlachte. Hij was bezig de aardappelen af te slaan die mijn moeder hem wilde opscheppen. Hij at deze maand geen koolhydraten, als voorbereiding op een marathon, begin maart.

‘Ik zat te denken, moet je dan soms een soort gebarentaal leren? Ik bedoel, als hij niet kan communiceren, hoe weet je dan wat hij wil?’

‘Ze heeft niet gezegd dat hij niet kan praten, ma.’ Ik kon me niet precies herinneren wat mevrouw Traynor dan wel had gezegd. Ik was nog steeds een tikje geschokt dat ze me de baan had aangeboden.

‘Misschien praat hij wel door zo’n apparaat. Zoals die ene wetenschapper. Die van de Simpsons.’

‘Klojo,’ zei Thomas.

‘Nee, die niet,’ zei Bernard.

‘Stephen Hawking,’ zei Patrick.

‘Dat is jouw schuld,’ zei ma, en ze keek beschuldigend van Thomas naar pa. Met die blik kon ze een koe vellen. ‘Jij leert hem die lelijke woorden.’

‘Niet waar. Ik heb geen idee hoe hij daaraan komt.’

‘Klojo,’ zei Thomas en hij keek zijn opa recht in het gezicht.

Treena trok een gezicht. ‘Ik zou het doodeng vinden als hij door zo’n stemapparaat praat. Moet je je voorstellen: mag-ik-wat-water,’ zei ze.

Slim – maar niet zo slim dat ze zich niet zwanger had laten maken, zoals pa soms bij zichzelf zei. Ze was de eerste in de familie die naar de universiteit ging, tot ze in het laatste jaar met haar studie moest stoppen omdat ze Thomas kreeg. Pa en ma hadden nog altijd de hoop dat zij de familie ooit rijk zou maken. Of dat ze misschien ergens achter de receptie ging werken. Dat was ook al goed.

‘Waarom zou hij als een robot praten omdat hij toevallig in een rolstoel zit?’ vroeg ik.

‘Maar je bent heel close met die kerel. Je zult op zijn minst zijn mond af moeten vegen en hem zijn eten en drinken geven.’

‘Nou en? Dat is toch geen hogere wiskunde?’

‘Zegt de vrouw die Thomas zijn luier binnenstebuiten heeft aangedaan.’

‘Dat is één keertje gebeurd.’

‘Twee keer. En je hebt hem in totaal maar drie keer verschoond.’

Ik schepte wat sperziebonen op en probeerde koelbloediger te kijken dan ik me voelde.

Maar eerder die dag, in de bus naar huis, tolde diezelfde gedachte door mijn hoofd. Waar moesten we het over hebben? Wat nou als hij de hele dag alleen maar zo’n beetje naar me zou zitten staren, met een schuin hangend hoofd? Trok ik dat wel? Wat als ik niet begreep wat hij wilde? Ik was legendarisch slecht in het verzorgen van dingen; we hadden thuis geen planten meer, of huisdieren, na de rampen met de hamster, wandelende takken en Randolph de goudvis. En hoe vaak was die stijve moeder van hem thuis? Ik vond het geen prettig idee dat zij me de hele tijd op de vingers zou kijken. Mevrouw Traynor leek me typisch iemand door wier blik je alles uit je handen liet vallen.

‘Patrick, wat vind jij hier allemaal van?’

Patrick nam een flinke slok water en haalde zijn schouders op.

Buiten sloeg de regen tegen de dakpannen, en kwam net boven het gekletter van de borden en het bestek uit.

‘Het betaalt goed, Bernard. Tenminste, beter dan de nachtdienst in de kipfabriek.’

Er werd instemmend gemompeld rond de tafel.

‘Nou, dat zegt wat, als het beste wat jullie over mijn nieuwe carrière te melden hebben is dat het beter is dan rondsjouwen met kipkarkassen in een vliegtuighangar,’ zei ik.

‘Nou ja, ondertussen kun je aan je conditie werken en dan kun je personal trainer worden bij Patrick.’

‘Aan mijn conditie werken. Bedankt, pa.’ Ik had eigenlijk nog een aardappel willen opscheppen, maar ik bedacht me.

‘Ach, waarom ook niet?’ Ma keek alsof ze nu toch echt zou blijven zitten – iedereen wachtte het zwijgend af. Maar nee, daar stond ze alweer op om opa nog eens jus op te scheppen. ‘Het is de moeite waard om dat in je achterhoofd te houden voor de toekomst. Je bent in elk geval goed gebekt.’

‘Ze is goed gespekt,’ snoof pa.

‘Ik heb een baan,’ zei ik. ‘Eentje die meer betaalt dan de vorige, als ik het even zeggen mag.’

‘Maar het is maar tijdelijk,’ wierp Patrick tegen. ‘Je vader heeft gelijk. Ik zou maar eens iets aan mijn lijf gaan doen terwijl je daar werkt. Je zou een goeie personal trainer kunnen zijn als je daar een beetje moeite voor zou willen doen.’

‘Ik wil helemaal geen personal trainer worden. Het trekt me helemaal niet, al dat… gehops.’ Ik slingerde Patrick in stilte een krachtterm naar zijn hoofd, maar hij grijnsde.

‘Wat Lou wil, is een baantje waar ze lekker de hele dag op haar luie reet naar de tv kan kijken terwijl ze die ouwe rolstoelganger door een rietje te eten geeft,’ zei Treena.

‘Inderdaad. Want het herschikken van slappe dahlia’s in een emmer water vereist zoveel meer lichamelijke en geestelijke inspanning, of niet, Treen?’

‘We plagen je maar een beetje, kind.’ Pa hief zijn theebeker. ‘Het is geweldig dat je weer werk hebt. We zijn trots op je. En ik durf te wedden, zodra jij daar op de bank ploft, willen die gasten je al nooit meer kwijt.’

‘Klojo,’ zei Thomas.

‘Heeft hij niet van mij,’ zei pa al kauwend voordat ma er iets van kon zeggen.

3

‘Dit is ons bijgebouw. Vroeger waren dit de stallen, maar we vonden dat het geschikter was voor Will dan het grote huis, omdat alles hier gelijkvloers is. Hier is de logeerkamer, waar Nathan blijft slapen als dat nodig is. In het begin gebeurde dat vrij vaak.’

Mevrouw Traynor liep kordaat de gang door en gebaarde van de ene deur naar de andere zonder om te kijken. Haar hoge hakken klikten op de tegels. Ze leek te verwachten dat ik haar wel bij zou houden.

‘De autosleutels liggen daar. Ik heb je laten opnemen in onze verzekering. Ik vertrouw erop dat de gegevens die je mij hebt gegeven correct zijn. Nathan zal je wel laten zien hoe je de rolstoel in de auto krijgt. Je moet er alleen voor zorgen dat Will goed zit, en dan doet de auto zelf de rest. Alleen… hij heeft momenteel niet veel zin om eropuit te gaan.’

‘Het is best fris buiten,’ zei ik.

Mevrouw Traynor luisterde kennelijk niet naar me.

‘Je kunt koffie en thee voor jezelf zetten in de keuken. Ik zorg zelf dat de kastjes aangevuld worden. De badkamer is hier…’

Ze deed een deur open en ik staarde naar het hefmechanisme van wit plastic en metaal dat boven het bad stond. Er was een grote open douche, met daarnaast een opgeklapte rolstoel. In de hoek stond een kast met een glazen deur waar keurige stapeltjes in plastic verpakte bundels in lagen. Vanaf waar ik stond kon ik niet zien wat het voor bundels waren, maar alles rook vaag naar desinfecteermiddel.

Mevrouw Traynor trok de deur weer dicht, draaide zich om en keek mij aan. ‘Ik herhaal nog maar eens dat het van groot belang is dat er altijd iemand bij Will in de buurt is. Een vorige verzorgster is er een keer een paar uur tussenuit gepiept om haar auto naar de garage te brengen, en tijdens haar afwezigheid heeft Will… zich verwond.’ Ze slikte, alsof de herinnering haar nog altijd pijn deed.

‘Ik ga nergens heen.’

‘Je moet natuurlijk weleens een keer… je handen wassen. Ik bedoel dat hij niet langer dan tien minuten alleen gelaten mag worden, of hooguit een kwartier. Als er iets dringends is, gebruik dan de intercom, want mijn man Steven is vaak wel thuis, en anders bel je mij op mijn mobiele telefoon. Als je om de een of andere reden vrij moet hebben, zou ik het waarderen als je me dit zo ver mogelijk van tevoren al meldt. Het valt niet altijd mee om een invaller te regelen.’

‘Goed.’

Mevrouw Traynor deed de gangkast open. Ze sprak als iemand die een speech afdraaide waar ze vaak op had geoefend.

Ik vroeg me even af hoeveel verzorgers mij al voor waren gegaan.

‘Als Will met andere dingen bezig is, zou het prettig zijn als je wat licht huishoudelijk werk kunt doen. Het beddengoed wassen, stofzuigen, zulk soort dingen. De schoonmaakspullen staan onder het aanrecht. Hij wil je misschien niet de hele tijd om zich heen hebben. Dat moeten jullie samen maar regelen.’

Mevrouw Traynor keek naar mijn kleren, alsof ze me voor het eerst zag. Ik droeg een nogal harig, giletachtig geval. Mijn vader zegt altijd dat ik net een emoe lijk in dat ding. Ik probeerde te glimlachen, maar dat kostte me veel moeite.

‘Ik hoop uiteraard dat jullie… het met elkaar kunnen vinden. Het zou prettig zijn als hij je als vriendin ziet en niet als een betaalde verzorger.’

‘Aha. Wat… eh… wat voor dingen vindt hij leuk om te doen?’

‘Hij kijkt films. Soms luistert hij naar de radio, of naar muziek. Hij heeft zo’n digitaal geval. Als je dat bij zijn hand legt, kan hij het meestal zelf regelen. Hij kan zijn vingers nog een beetje bewegen, hoewel hij moeite heeft met zijn grip.’

Ik werd ineens een stuk vrolijker. Als hij van muziek en van films hield, hadden we vast wel iets gemeen. Ik zag mezelf met die man zitten lachen om een of andere comedy, en ik zag mezelf met de stofzuiger zijn slaapkamer doen terwijl hij naar zijn muziek luisterde. Misschien viel dit allemaal best mee. Misschien werden we zelfs wel vrienden. Ik had nog nooit een gehandicapte vriend gehad – alleen Treens vriend David, die doof was, maar die nam je in een dodelijke houdgreep als je durfde te beweren dat dat een handicap was.

‘Heb je verder nog vragen?’

‘Nee.’

‘Dan zal ik jullie nu laten kennismaken.’ Ze keek op haar horloge. ‘Als het goed is heeft Nathan hem nu aangekleed.’

We draalden wat voor de deur en toen klopte mevrouw Traynor aan. ‘Ben je daar? Ik ben hier met juffrouw Clark, Will. Om kennis te maken.’

Geen reactie.

‘Will? Nathan?’

Een vet Nieuw-Zeelands accent: ‘Hij zit netjes in de kleren, hoor, mevrouw T.’

Ze duwde de deur open. De zitkamer van het bijgebouw was verrassend groot. Een van de muren bestond helemaal uit glazen deuren die uitzicht boden op het open landschap. In de hoek stond een houtkachel zachtjes te gloeien, en tegenover een lage, beige bank die bedekt was met wollen foulards stond een enorme flatscreen. Een Scandinavisch vrijgezellenhuis.

Midden in de kamer stond een zwarte rolstoel, met een schapenvacht op de zitting en over de rugleuning. Een stevig gebouwde man in een wit, kraagloos uniform zat op zijn hurken om de voeten van de man in de rolstoel op de voetsteunen te zetten. Toen wij de kamer binnenkwamen, keek de man in de rolstoel op vanonder een slordige kop ongekamd haar. Zijn ogen keken in de mijne, en na een korte stilte liet hij een bloedstollende kreun horen. Toen vertrok zijn mond, en klonk er nog een angstaanjagende kreet.

Ik voelde hoe zijn moeder verstijfde.

‘Will, hou op!’

Hij keurde haar geen blik waardig. Ergens vanuit zijn borst kwam nog zo’n prehistorische kreet naar boven. Het was een verschrikkelijk geluid, dat je door merg en been ging. Ik probeerde niet ineen te krimpen. De man trok een grimas, met zijn hoofd schuin opzij in zijn schouders verzonken en hij staarde me aan vanuit dat vertrokken gezicht. Hij zag er grotesk uit, en een beetje gestoord. Ik merkte dat mijn knokkels wit werden, zo stevig hield ik mijn tasje vast.

‘Will! Toe nou!’ Er klonk een lichte hysterie door in zijn moeders stem. ‘Doe dit nu alsjeblieft niet.’

O god, dacht ik. Dit trek ik helemaal niet. Ik slikte moeizaam. De man zat nog steeds naar me te staren. Hij leek te wachten tot ik iets zou doen.

‘Ik – ik ben Lou.’ Mijn stem, die vreemd trilde, verbrak de stilte. Ik vroeg me af of ik ook mijn hand moest uitsteken, maar toen ik me herinnerde dat hij die toch niet zou kunnen vastpakken, zwaaide ik vaagjes. ‘Dat is een afkorting van Louisa.’

Tot mijn verbijstering trok zijn gezicht vervolgens in de plooi en ging hij rechtop zitten.

Will Traynor bleef me recht aankijken, en er gleed een nauwelijks merkbaar glimlachje over zijn gezicht. ‘Goedemorgen, juffrouw Clark,’ zei hij. ‘Dus u bent mijn nieuwe oppas.’

Nathan was klaar met het bijstellen van de voetsteunen. Hoofdschuddend stond hij op. ‘U bent stout, meneer T. Heel stout.’ Hij grijnsde en stak een ferme hand uit, die ik slapjes aannam. Nathan had iets onverstoorbaars. ‘Ik vrees dat Will je voor de gek hield. Het is even wennen met hem. Maar hij is een stuk aardiger dan je denkt.’

Mevrouw Traynor hield het kruisje om haar nek vast met haar slanke, blanke vingers. Ze trok het heen en weer aan het smalle gouden kettinkje. Een zenuwtrekje. Haar gezicht stond strak. ‘Ik laat jullie dan verder alleen. Jullie kunnen de intercom gebruiken als je hulp nodig hebt. Nathan zal met je doornemen hoe Wills dag eruitziet, en hoe zijn apparatuur werkt.’

‘Ik zit erbij, moeder. Je hoeft niet over mijn hoofd te praten. Mijn hersenen zijn niet verlamd. Althans, nog niet.’

‘Ja, nou ja, als jij je zo misdraagt, Will, dan lijkt het mij beter dat juffrouw Clark direct met Nathan praat.’ Ik zag dat zijn moeder hem niet aankeek terwijl ze sprak. Ze staarde een halve meter bij hem vandaan naar de grond. ‘Ik werk vandaag thuis. Dus rond de lunch kom ik even kijken, juffrouw Clark.’

‘Oké.’ Mijn stem klonk schel.

Mevrouw Traynor verdween. We zwegen terwijl we luisterden naar hoe haar afgemeten voetstappen door de gang verdwenen in de richting van het grote huis.

Toen verbrak Nathan de stilte. ‘Vind je het goed dat juffrouw Clark en ik jouw medicatie even doornemen, Will? Moet de tv aan? Of de muziek?’

‘Radio Four graag, Nathan.’

‘Komt in orde.’

We liepen naar de keuken.

‘Je hebt niet zo veel ervaring met de zorg voor iemand met een hoge dwarslaesie, zei mevrouw T.’

‘Nee.’

‘Oké. Dan hou ik het voor vandaag heel simpel. Hier is een map waar alles in staat wat je moet weten over Wills behandeling. Alle noodnummers staan er ook in. Ik adviseer je dit allemaal goed door te lezen als je even tijd hebt. En ik neem aan dat je veel tijd hebt.’

Nathan haalde een sleutel van zijn riem en opende een afgesloten kastje dat vol stond met doosjes en kleine plastic buisjes met medicijnen. ‘Goed. Dit is voor het grootste deel mijn pakkie-an, maar je moet wel weten waar alles is, in geval van nood. Hier hangt een schema, zodat je per dag kunt zien wanneer hij wat moet innemen. Als je hem eventueel iets extra’s geeft, kun je dat hier noteren.’ Hij wees. ‘Maar je kunt maar beter alles van tevoren afstemmen met mevrouw T. Tenminste, in dit stadium nog wel.’

‘Ik wist niet dat ik ook met medicijnen moest werken.’

‘Het is niet zo ingewikkeld. Hij weet over het algemeen zelf wat hij nodig heeft. Maar hij heeft misschien wel wat hulp nodig bij het doorslikken. We gebruiken meestal deze drinkbeker. Of je maalt alles fijn in de vijzel, en dan doe je het bij een drankje.’

Ik pakte een van de potjes op. Volgens mij had ik nog nooit zo veel medicijnen bij elkaar gezien buiten een apotheek.

‘Oké. Dus hij heeft twee dingen voor zijn bloeddruk. Deze is om de bloeddruk omlaag te brengen voor hij gaat slapen, en deze is om hem weer op te voeren als hij opstaat. Deze krijgt hij regelmatig om zijn spasmen te onderdrukken – die moet jij hem halverwege de ochtend geven, en dan weer halverwege de middag. Die kan hij vrij gemakkelijk slikken, want ze zijn glad en klein. Deze zijn voor blaasspasmen, en deze hier voor omhoogkomend maagzuur. Die heeft hij soms nodig als hij last krijgt na het eten. Dit is zijn antihistamine voor in de ochtend, en dit zijn de neussprays, maar die doe ik zelf meestal vlak voordat ik wegga, dus daar hoef jij je niet druk om te maken. Als hij pijn heeft, mag hij paracetamol, en heel af en toe krijgt hij een slaappilletje, maar daar is hij dan weer overdag erg prikkelbaar van, dus dat proberen we te beperken.

Dit…’ hij hield weer een ander flesje op, ‘…zijn de antibiotica die hij om de week nodig heeft als hij een nieuwe katheter krijgt. Die krijgt hij van mij, tenzij ik weg ben, maar als dat gebeurt, laat ik duidelijke instructies achter. Ze zijn behoorlijk sterk. Er zijn dozen met rubberhandschoenen voor als je hem eens een keer moet verschonen. Er is ook zalf voor als hij doorligplekken krijgt, maar sinds we een luchtmatras voor hem hebben gaat dat vrij goed.’

Terwijl ik daar zo stond, graaide hij in zijn zak en gaf me nog een sleutel. ‘Dit is de reservesleutel,’ zei hij. ‘Die mag je aan niemand anders geven. Zelfs niet aan Will, oké? Bewaak hem met je leven.’

‘Het is wel veel om te onthouden.’ Ik slikte.

‘Het staat ook allemaal op papier. Het enige wat je hoeft te onthouden voor vandaag zijn de antispasmemedicijnen. Die daar. Daar staat mijn mobiele nummer. Als ik hier niet ben, ben ik aan het studeren, dus ik word liever niet te vaak gebeld, maar als je ergens niet zeker van bent, bel dan gerust.’

Ik staarde naar de map die voor me lag en had het gevoel dat ik een examen moest doen waar ik helemaal niet voor geleerd had. ‘En als hij naar… de wc moet?’ Ik dacht aan het hefmechanisme. ‘Ik weet niet of ik hem wel, nou ja, of ik hem wel kan tillen.’ Ik deed mijn best om niet panisch te kijken.

Nathan schudde zijn hoofd. ‘Dat hoeft allemaal niet. Daar zorgt zijn katheter voor. Ik ben er met de lunch om die te verschonen. Jij bent hier niet voor de lichamelijke dingen.’

‘Waar ben ik dan wel voor?’

Nathan bestudeerde de grond voor hij mij aankeek. ‘Om hem een beetje op te vrolijken. Hij is… hij is nogal chagrijnig. Begrijpelijk, gezien… de omstandigheden. Maar je moet wel een behoorlijk dikke huid hebben. Dat toneelstukje van daarstraks is zijn manier om jou van je stuk te brengen.’

‘Is dat ook de reden waarom ze zo goed betalen?’

‘Voor niets gaat de zon op, toch?’ Nathan sloeg me op de schouder. Ik voelde mijn lichaam natrillen. ‘Ach, het is geen kwaaie. Je hoeft echt niet op eieren te lopen wat hem betreft.’ Hij aarzelde. ‘Ik mag hem wel.’

Hij zei het alsof hij de enige was.

Ik liep achter hem aan naar de zitkamer. Will Traynors stoel stond nu bij het raam, en hij zat met zijn rug naar ons toe naar buiten te staren terwijl hij naar iets op de radio luisterde.

‘Ik ben klaar, Will. Heb je nog iets nodig voor ik wegga?’

‘Nee, bedankt, Nathan.’

‘Dan laat ik je nu over aan de goede zorgen van juffrouw Clark. Ik zie je met de lunch.’

Ik keek naar de sympathieke verpleegkundige terwijl die zijn jas aantrok, en toen was hij weg.

Ik stond in het midden van de kamer met mijn handen in mijn zakken, en wist niet wat ik moest doen. Will Traynor bleef uit het raam staren alsof ik er niet was.

‘Zal ik een kop thee voor je zetten?’ vroeg ik uiteindelijk toen ik de stilte niet meer trok.

‘Ah. Ja. Het meisje dat theezette voor de kost. Ik vroeg me al af hoelang het zou duren voor je me je kunstje wilde laten zien. Nee. Nee, dank je.’

‘Koffie, anders?’

‘Ik hoef even geen warme dranken, juffrouw Clark.’

‘Noem me maar Lou.’

‘Helpt dat?’

Ik knipperde met mijn ogen en deed mijn mond even open. Ik deed hem meteen weer dicht. Pa zei altijd dat ik er zo dommer uitzag dan ik eigenlijk was. ‘Nou ja… kan ik iets anders voor u doen?’

Hij draaide zich om en keek me aan. Zijn kaak zat onder de stoppels, en de blik in zijn ogen verried niets. Hij keerde zich weer terug.

‘Ik…’ Ik wierp een blik door de kamer. ‘Dan kijk ik wel of er wasgoed is.’

Ik liep de kamer uit, en mijn hart sloeg als een bezetene. Eenmaal veilig in de keuken trok ik mijn mobieltje uit mijn zak en begon driftig een sms’je aan mijn zus te typen.

Dit is echt erg. Hij haat me.

Binnen een paar seconden kwam de reactie.

Je bent er pas een uur, mietje! P&M hebben echt grote geldzorgen. Dus hou je hoofd koel en denk aan je uurloon. X

Ik klapte mijn mobiel weer dicht en blies mijn adem uit. Ik ging door de wasmand in de badkamer en kwam tot een miezerige kwart trommel, waarna ik een paar minuten doorbracht met het bestuderen van de instructies voor de machine. Ik wilde niet het verkeerde programma gebruiken of iets anders doen waardoor Will of mevrouw Traynor weer naar me zou kijken alsof ik dom was. Ik zette de wasmachine aan, en probeerde te verzinnen wat ik verder nog eens kon doen. Ik trok de stofzuiger uit de gangkast en ging ermee de gang door en de twee slaapkamers, terwijl ik eraan dacht dat mijn ouders vast een foto zouden willen van deze heuglijke gebeurtenis. De logeerkamer was praktisch leeg, als een hotelkamer. Ik vermoedde dat Nathan niet vaak bleef slapen en dat kon ik hem nauwelijks kwalijk nemen.

Ik aarzelde bij Will Traynors slaapkamer, maar bedacht toen dat die net zo goed gestofzuigd moest worden als de rest van het huis. Aan de ene kant hingen planken, met daarop een stuk of twintig fotolijstjes.

Terwijl ik rond het bed zoog, gluurde ik er even snel naar. Er was een foto van een man die van een rots sprong aan een elastiek, met uitgespreide armen, als een Christusbeeld. En eentje van een man die Will zou kunnen zijn, in wat leek op een jungle, en eentje met diezelfde man te midden van een groep dronken vrienden. De mannen droegen vlinderdasjes en smokingjasjes, en ze hadden hun armen om elkaars schouders geslagen.

En daar stond hij op een skihelling, naast een meisje met een donkere zonnebril en lang, blond haar. Ik bukte me zodat ik hem en zijn skibril beter kon bekijken. Op de foto was hij gladgeschoren, en zelfs in het felle licht had zijn gezicht zo’n dure teint die rijke mensen krijgen doordat ze drie keer per jaar op vakantie gaan. Hij had brede, gespierde schouders, dat kon ik ondanks het ski-jack wel zien. Ik zette de foto voorzichtig terug en ging door met stofzuigen aan de achterkant van het bed. Uiteindelijk zette ik de stofzuiger uit en begon het snoer op te rollen. Toen ik de stekker uit het stopcontact wilde trekken, zag ik in mijn ooghoek iets bewegen, en ik slaakte een gilletje. Will Traynor stond in de deuropening naar me te kijken.

‘Courchevel. Tweeënhalf jaar geleden.’

Ik bloosde. ‘Sorry. Ik wilde alleen –’

‘Je wilde alleen even naar mijn foto’s kijken. En je vroeg je af hoe vreselijk het moet zijn om zo’n leven te leiden en dan ineens zo gehandicapt te raken.’

‘Nee.’ Ik bloosde nog heftiger.

‘De rest van mijn foto’s zit in de onderste la, mocht je weer eens door nieuwsgierigheid overmand raken.’

En toen sloeg de rolstoel met een zacht geronk rechtsaf, en hij verdween.

De ochtend vond het nodig om een aantal jaren te duren. Ik kon me niet herinneren dat de minuten en uren zich ooit zo oneindig uitstrekten. Ik zocht zo veel mogelijk klusjes om me onledig te houden en kwam zo min mogelijk in de zitkamer. Ik wist best dat het laf was, maar dat kon me niet schelen.

Rond elf uur bracht ik Will Traynor een beker water en zijn antispasmepil, zoals Nathan me had gevraagd. Ik legde de pil op zijn tong en bood hem vervolgens de beker aan, volgens Nathans instructies. Het was een beker van licht, doorzichtig plastic. Thomas had vroeger ook zo’n beker, alleen daar stonden plaatjes van Bob de Bouwer op. Hij slikte wat moeizaam, en gebaarde vervolgens dat ik hem met rust moest laten.

Ik stofte een paar planken af die helemaal geen afstofbeurt nodig hadden en overwoog of ik de ramen zou lappen. Het was stil om me heen in het bijgebouw, los van het diepe geronk van de televisie in de zitkamer, waar hij zat. Ik durfde nog geen radio aan te doen in de keuken. Ik had het vermoeden dat hij dan iets vals zou zeggen over mijn muzieksmaak.

Om halfeen kwam Nathan terug. Hij nam een golf koude lucht mee naar binnen en trok zijn wenkbrauwen op. ‘Alles in orde?’ vroeg hij.

Ik was in mijn hele leven nog nooit zo blij geweest om iemand te zien. ‘Ja, prima.’

‘Mooi. Je kunt nu een halfuurtje gaan lunchen. Meneer T en ik moeten rond deze tijd altijd een paar dingen regelen.’

Ik rende bijna naar mijn jas. Ik was niet van plan geweest om de deur uit te gaan voor de lunch, maar ik was bijna slap van opluchting om uit dat huis weg te kunnen. Ik zette mijn kraag op, hing mijn tas om mijn schouder en liep vlug de oprit af, alsof ik ergens naar op weg was. In werkelijkheid liep ik doelloos door de straten in de buurt, waarbij ik warme wolken adem in mijn strak omgeslagen sjaal blies.

In dit deel van de stad waren geen lunchrooms meer nu The Buttered Bun gesloten was. Het kasteel lag er uitgestorven bij. Het dichtstbijzijnde restaurant was een luxe grand café, maar ik betwijfelde of ik daar zelfs maar een drankje kon betalen, laat staan een snelle lunch. Alle auto’s op het parkeerterreintje waren heel groot en heel duur en hadden recente kentekenplaten.

Ik bleef staan op het parkeerterrein van het kasteel en checkte of ik uit het zicht van Granta House was voor ik mijn zusjes nummer intoetste. ‘Hé.’

‘Je weet toch dat ik niet kan bellen op mijn werk. Je bent toch niet weggelopen, hè?’

‘Nee, maar ik moest even iemand spreken die wel aardig tegen me doet.’

‘Is hij echt zo erg?’

‘Treen, hij haat me. Hij kijkt naar me alsof ik iets weerzinwekkends ben. En hij drinkt niet eens thee. Ik verstop me voor hem.’

‘Ik kan mijn oren niet geloven.’

‘Hoezo niet?’

‘Praat gewoon met die man, mens! Natuurlijk voelt hij zich doodongelukkig, hij zit verdomme in een rolstoel. En aan jou heeft hij zo ook niets. Knoop nou maar een praatje met hem aan. Zorg dat je hem leert kennen. Wat is het ergste wat je zou kunnen gebeuren?’

‘Ik weet niet… Ik weet niet of ik het wel trek.’

‘Ik ga echt niet tegen ma zeggen dat je je baantje na een halve dag al hebt opgegeven. Je krijgt geen uitkering, Lou. Dit kun je niet maken. Wij kunnen het geld niet missen.’

Ze had gelijk. Ik haatte mijn zus.

Er viel een korte stilte. Treens stem klonk ineens ongewoon verzoenend. Dat was pas echt zorgwekkend. Want dat betekende dat zij ook wel begreep dat ik het vreselijkste baantje op aarde had. ‘Luister,’ zei ze. ‘Het is maar voor zes maanden. Doe nou gewoon die zes maanden, want dan heb je iets nuttigs op je cv staan, en dan kun je daarna een baan zoeken die je wel leuk vindt. Zie het anders zo: je hoeft tenminste niet ’s nachts in de kipfabriek te werken.’

‘De nachtdienst in de kipfabriek voelt als een uitje vergeleken met –’

‘Ik ga ophangen, Lou. Tot vanmiddag.’

‘Heb je zin om vanmiddag ergens heen te gaan? We kunnen ergens naartoe rijden, als je zin hebt?’

Nathan was al bijna een halfuur weg. Ik had het afwassen van de theemokken zo lang als menselijk gezien mogelijk was gerekt, en ik was bang dat ik zou ontploffen als ik nog één uur in dit stille huis zou blijven.

Hij draaide zijn gezicht naar mij toe. ‘Wat had je in gedachten?’

‘Geen idee. Gewoon een stukje rijden over het platteland?’ Ik deed net alsof ik Treena was, want dat doe ik soms. Zij is zo iemand die altijd volkomen kalm en onaangedaan blijft, en daarom zal niemand haar ooit iets flikken. Ik vond dat ik professioneel en opgewekt klonk.

‘Het platteland,’ zei hij, alsof hij erover nadacht. ‘En wat gaan we daar dan zien? Bomen? Lucht?’

‘Geen idee. Wat doe je normaal gesproken?’

‘Ik doe helemaal niets, juffrouw Clark. Ik kan namelijk niets meer. Ik zit. Ik besta, meer niet.’

‘Nou,’ zei ik, ‘er is mij verteld dat je een auto hebt die is aangepast op de rolstoel?’

‘En jij bent bang dat die het straks niet meer doet als hij niet elke dag gebruikt wordt?’

‘Nee, maar ik –’

‘Wil je zeggen dat ik eruit zou moeten?’

‘Ik dacht alleen dat –’

‘Je dacht dat een stukje rijden goed voor me zou zijn? Lekker de frisse buitenlucht in?’

‘Ik probeer alleen maar –’

‘Juffrouw Clark, mijn leven zal er niet beduidend op vooruitgaan van een ritje over de landweggetjes rond Stortfold.’ Hij draaide zich terug.

Zijn hoofd zonk in zijn schouders en ik vroeg me af of hij wel lekker zat. Dit leek me alleen niet het moment om het hem te vragen. We zaten en zwegen.

‘Wil je dat ik je naar de computer breng?’

‘Hoezo, heb je een fijne zelfhulpgroep van lamme mensen voor me gevonden? Lam R Us? De Rolstoelclub?’

Ik haalde diep adem en probeerde zelfverzekerd te klinken. ‘Oké… goed… aangezien wij veel tijd met elkaar gaan doorbrengen, is het misschien een idee om elkaar eerst eens te leren kennen…’

Er was iets in zijn blik waar ik van aan het stotteren sloeg. Hij staarde regelrecht naar de muur, en door een tic bewoog zijn kaak.

‘Het punt is… we zitten vrij lang met elkaar opgescheept. De hele dag,’ ging ik verder. ‘Dus misschien kun je me vertellen wat je graag doet, en dan kan ik… zorgen dat alles verloopt zoals je dat graag wilt.’

Dit keer was de stilte pijnlijk. Ik hoorde hoe mijn stem er langzaam door opgeslokt werd, en ik wist niet waar ik mijn handen moest laten. Treena en haar kordate optreden waren verdampt.

Eindelijk begon de rolstoel te zoemen, en draaide hij zich langzaam naar mij om.

‘Ik zal je zeggen wat ik van je weet, juffrouw Clark. Mijn moeder zegt dat je een kletskous bent.’ Hij zei het alsof het een ziekte was. ‘Kunnen we iets afspreken? Kun je alsjeblieft niet kletsen als je bij mij in de buurt bent?’

Ik slikte en voelde de vlammen uitslaan in mijn gezicht.

‘Prima,’ zei ik toen ik weer kon praten. ‘Ik ben in de keuken. Roep maar als je iets nodig hebt.’

‘Je kunt er niet nu al de brui aan geven.’

Ik lag op mijn zij op bed, met mijn benen omhoog tegen de muur, zoals ik altijd deed toen ik nog een puber was. Ik lag hier al sinds het avondeten, en dat gebeurde anders nooit. Sinds Thomas was geboren woonde hij met Treena in de grotere slaapkamer, en was ik naar de bezemkast verhuisd, die zo klein was dat je claustrofobisch werd als je er langer dan een halfuur in doorbracht.

Maar ik had geen zin om beneden bij mijn moeder en mijn opa te zitten, omdat mijn moeder de hele tijd gespannen naar me keek en dingen zei als: ‘Het wordt vanzelf beter, kind’ en: ‘De eerste dag is nooit leuk als je een nieuwe baan hebt.’ Alsof zij de afgelopen twintig jaar verdomme zelf ook maar een dag had gewerkt. Het bezorgde me een schuldgevoel. En ik had niet eens wat gedaan.

‘Ik zei toch niet dat ik ermee ophield?’

Treena was mijn kamer in gelopen zonder kloppen, zoals ze elke dag deed. Ook al klopte ik wel altijd zachtjes aan bij haar, voor het geval dat Thomas lag te slapen.

‘En ik had hier wel in mijn blootje kunnen staan. Je kunt op zijn minst even roepen.’

‘Ik heb wel ergere dingen gezien. Ma denkt dat je je ontslag gaat nemen.’

Ik liet mijn benen zijdelings langs de muur glijden en duwde mezelf omhoog tot ik zat.

‘Godallemachtig, Treen. Het is veel erger dan ik al dacht. Hij is zo ontzettend down.’

‘Hij kan zich niet bewegen, dus dat hij down is, lijkt me logisch.’

‘Nee, maar daarom hoeft hij nog niet zo sarcastisch en vals te doen. Telkens als ik iets zeg of als ik iets voorstel, kijkt hij me aan alsof ik gestoord ben en zegt hij iets waardoor ik me een kind van twee voel.’

‘Dan heb je waarschijnlijk ook iets stoms gezegd. Jullie moeten nog aan elkaar wennen.’

‘Ik heb echt niets stoms gezegd, daar heb ik expres op gelet. Ik zei sowieso bijna niets, behalve: “Heb je zin om ergens heen te rijden?” of: “Heb je trek in een kop thee?”’

‘Misschien doet hij tegen iedereen zo in het begin, tot hij weet dat je een blijvertje bent. Ik durf te wedden dat hij een hele bende verzorgers heeft afgewerkt.’

‘Hij wilde niet eens dat ik bij hem in de kamer bleef. Ik trek het echt niet, Treen. Echt, ik meen het – als je erbij was geweest zou je begrijpen waarom.’

Treena zei niets meer, en bleef me alleen een poosje aankijken. Ze stond op en keek de gang in, alsof ze wilde checken dat er niemand op de overloop was.

‘Ik denk erover om weer te gaan studeren,’ zei ze uiteindelijk.

Het duurde even voor mijn hersens deze nieuwe wending hadden geregistreerd.

‘O mijn god,’ zei ik. ‘Maar –’

‘Ik sluit een lening af om het collegegeld te betalen. Maar ik kom ook in aanmerking voor een speciale beurs, vanwege Thomas, en de universiteit rekent een lager tarief omdat ze…’ Ze haalde haar schouders een beetje beschaamd op. ‘Ze denken dat ik tot hun topstudenten zou kunnen behoren. Er is iemand uitgevallen bij bedrijfskunde, dus mag ik beginnen bij de start van het volgende semester.’

‘En Thomas dan?’

‘Er is een dagverblijf op de campus. We kunnen door de week in een appartement van de universiteit wonen, want daar krijg ik subsidie voor, en dan komen we de meeste weekenden naar huis.’

‘O.’

Ik voelde hoe ze naar me keek. Ik wist niet wat voor gezicht ik moest trekken.

‘Ik wil zo ontzettend graag weer iets met mijn hersens doen. Ik word knettergek van die bloemen. Ik wil iets leren. Ik wil groeien. En ik heb er schoon genoeg van dat mijn handen alsmaar zo koud zijn omdat ze de hele tijd in het water zitten.’

We staarden allebei naar haar handen, die er roze uitzagen, zelfs in de tropische hitte bij ons in huis.

‘Maar –’

‘Yep. Dan kan ik niet meer werken, Lou. Dan kan ik ma niets meer geven. Ik heb… ik heb misschien zelfs juist wat hulp van hen nodig.’ Nu leek ze behoorlijk benauwd. En toen ze me aankeek was het bijna verontschuldigend.

Beneden zat ma te lachen om iets op de tv. We hoorden haar roepen tegen opa. Ze legde vaak hele programma’s aan hem uit, ook al zeiden we steeds dat dat helemaal niet nodig was. Ik wist niet wat ik moest zeggen. De betekenis van wat mijn zus net had verteld, begon langzaam maar onverbiddelijk tot me door te dringen. Ik voelde me zoals een slachtoffer van de maffia zich moet voelen als hij toe moet zien hoe het cement rond zijn voeten langzaam hard wordt.

‘Ik moet dit echt doen, Lou. Ik wil meer voor Thomas, voor ons allebei. De enige manier om ergens te komen is door mijn studie weer op te pakken. Ik heb geen Patrick. Ik weet niet of ik ooit wel een Patrick zal krijgen, aangezien niemand ook maar een greintje interesse in me heeft getoond sinds ik Thomas heb. Ik moet er alles uit zien te halen voor mezelf.’

Toen ik bleef zwijgen, zei ze: ‘Voor mezelf en voor Thomas.’

Ik knikte.

‘Lou? Alsjeblieft?’

Ik had mijn zusje nog nooit zo zien kijken. Het gaf me een heel ongemakkelijk gevoel. Ik tilde mijn kin omhoog en zette een glimlach op. Mijn stem, toen ik die teruggevonden had, klonk niet als mijn eigen stem.

‘Nou, zoals jij al zei, ik moet maar gewoon aan hem wennen. En de eerste paar dagen is het altijd lastig, toch?’

4

Er gingen twee weken voorbij, en in die twee weken ontwikkelde ik een soort routine. Elke ochtend kwam ik om acht uur op Granta House aan, riep dat ik er was, en dan, als Nathan klaar was met het aankleden van Will, knoopte ik in mijn oren wat hij me vertelde over Wills medicatie – of, nog belangrijker, zijn stemming.

Als Nathan dan wegging, zette ik de radio of de tv aan voor Will, gaf hem zijn pillen, die ik soms verpulverde in de kleine marmeren vijzel. Meestal liet hij me na een minuut of tien weten dat hij mijn gezelschap zat was. Daarna rekte ik de huishoudelijke taken zo lang mogelijk uit, waste ik theedoeken die niet vuil waren, of gebruikte ik een willekeurig opzetstuk op de stofzuiger om piepkleine randjes van de plinten of vensterbanken schoon te maken.

Stipt om het kwartier stak ik mijn hoofd even om de deur, zoals mevrouw Traynor mij had opgedragen. En telkens als ik dat deed, zat hij in zijn stoel naar de grauwe tuin te staren.

Later op de dag bracht ik hem soms wat water, of een van de drankjes die bomvol calorieën zaten, die bedoeld waren om zijn gewicht op peil te houden en die eruitzagen als pastelkleurig behangselplak, of om hem eten te geven. Hij kon zijn handen een klein beetje bewegen, maar zijn armen niet, dus moest ik hem hap voor hap voeren. Dit was het ergste moment van de dag; het was raar om een volwassen vent te voeren, en door mijn gêne deed ik het altijd heel onhandig. Will vond het zo gruwelijk, dat hij mijn blik meed onder het eten.

Vlak voor enen kwam Nathan. Dan greep ik mijn jas en smeerde hem naar buiten. Soms at ik mijn lunch in het bushokje bij het kasteel. Het was koud en ik zat er waarschijnlijk sneu bij, met mijn boterhammetjes, maar dat kon me niet schelen. Ik wilde niet de hele dag in dat huis zitten.

’s Middags zette ik een film voor hem op – Will was lid van een dvd-club en er kwamen elke dag nieuwe dvd’s met de post binnen – maar hij nodigde me nooit uit om te blijven kijken, dus meestal ging ik in de keuken of de logeerkamer zitten met een boek of een tijdschrift. Ik voelde me gek genoeg nooit schuldig dat ik niet echt werkte, maar toch kon ik me nooit op de woorden concentreren. Soms, aan het eind van de dag, kwam mevrouw Traynor even langs – ze zei nooit veel tegen mij, behalve: ‘Alles in orde?’ Dan gaf ik maar het enige antwoord dat mij acceptabel leek: ‘Ja, hoor.’

Ze vroeg weleens aan Will of hij iets nodig had, en soms opperde ze iets wat hij de volgende dag zou kunnen doen – een uitstapje, of contact opnemen met een of andere vriend die naar hem had geïnformeerd – maar hij hoonde alles weg, op het onbeschofte af. Ze zag er gekweld uit, en liet haar vingers de hele tijd langs haar smalle gouden kettinkje glijden, om dan weer vlug te verdwijnen.

Zijn vader, een gezette man met een vriendelijk gezicht, kwam meestal binnen als ik wegging. Hij was zo’n man die je wel bij het cricket ziet, met een slappe hoed op zijn hoofd. Hij had blijkbaar na zijn pensioen het management van het kasteel op zich genomen. Voor die tijd had hij een dik betaalde baan in de City. Ik vermoedde dat hij een soort goedmoedige landheer was die alleen een oogje in het zeil hield. Hij was elke dag stipt om vijf uur klaar, en kwam dan tv-kijken met Will. Als ik wegging hoorde ik hem soms iets opmerken over iets in het nieuws.

Ik kon Will Traynor van dichtbij bestuderen, die eerste weken. Ik zag dat hij vast van plan was om in niets meer te lijken op de man die hij ooit was; hij had zijn lichtbruine haar tot een vormeloze dos laten uitgroeien, en zijn stoppelbaard kroop langs zijn kaak. Zijn ogen waren rood omrand door uitputting, of het effect van continue pijn (Nathan had verteld dat hij zelden pijnvrij was). Ze hadden de holle blik van iemand die altijd een paar stappen verwijderd was van de wereld om hem heen. Ik vroeg me weleens af of het een verdedigingsmechanisme was, en hij zijn leven alleen aan kon door te doen alsof hij er niet bij was.

Ik wilde best medelijden met hem hebben. Echt. Op die momenten dat ik hem uit het raam zag staren, vond ik hem de treurigste figuur die ik ooit had ontmoet. En naarmate de dagen voorbijgleden en het tot mij doordrong dat zijn aandoening niet alleen een kwestie was van aan een rolstoel vastzitten en het verlies van lichamelijke vrijheid, maar dat het een litanie was van vernederingen en gezondheidsproblemen, van risico’s en pijn, besloot ik dat ik in Wills plaats waarschijnlijk ook behoorlijk vervelend zou zijn.

Maar mijn hemel, wat deed hij gemeen tegen mij. Wat ik ook zei, hij had altijd een bits antwoord klaar. Als ik hem vroeg of hij het warm genoeg had, kaatste hij terug dat hij prima in staat was om mij te laten weten dat hij nog een dekentje nodig had. Als ik hem vroeg of hij geen last had van het lawaai van de stofzuiger, omdat ik hem niet wilde storen bij zijn film, vroeg hij me: hoezo, had ik soms een manier bedacht om hem minder lawaai te laten maken? Als ik hem voerde, klaagde hij dat het eten te heet was, of niet warm genoeg, of dat ik de volgende hap te snel naar zijn mond bracht, nog voor hij uitgekauwd was. Hij was in staat om alles wat ik zei of deed zo te draaien dat ik dom leek.

In die eerste weken werd ik er heel goed in om mijn gezicht volkomen uitdrukkingsloos te houden. Ik draaide me om en verdween naar de andere kamer en zei zo weinig mogelijk tegen hem. Ik begon hem te haten, wat waarschijnlijk zijn bedoeling was.

Ik miste mijn oude baantje nog meer dan eerst. Ik miste Frank en hoe blij die keek als ik ’s ochtends binnenkwam. Ik miste de klanten, hun gezelschap, en het gezellige geklets dat zachtjes om mij heen deinde als een vriendelijke zee. Dit huis mocht dan nog zo mooi en duur zijn, het leek hier wel een mortuarium, zo stil. Zes maanden, herhaalde ik zachtjes bij mezelf als het allemaal niet te verteren leek. Zes maanden.

En toen, op donderdag, net toen ik bezig was met het mixen van Wills calorieëndrankje van die ochtend, hoorde ik de stem van mevrouw Traynor in de hal. Alleen dit keer klonken er ook andere stemmen. Ik hoorde nog een vrouwenstem, jong, bekakt, en die van een man.

Mevrouw Traynor verscheen in de deuropening van de keuken, en ik deed net alsof ik druk bezig was, en klopte driftig met de garde in de beker.

‘Is dat zestig procent water en veertig procent melk?’ vroeg ze terwijl ze naar het drankje staarde.

‘Ja, dit is de aardbeienvariant.’

‘Wills vrienden zijn hier voor een bezoekje. Het is waarschijnlijk beter als jij –’

‘Ik heb nog genoeg te doen, hier in de keuken,’ zei ik. Stiekem was ik opgelucht dat me zijn gezelschap een uurtje bespaard beleef. Ik draaide het deksel op de drinkbeker. ‘Hebben uw gasten misschien trek in thee of koffie?’

Ze keek bijna verbaasd. ‘Ja. Dat is erg vriendelijk van je. Koffie. Ik denk dat ik zelf…’

Ze leek nog meer gespannen dan anders, en haar ogen schoten naar de gang, waar verstomd gemompel klonk. Volgens mij kreeg Will niet zo vaak bezoek.

‘Ik denk… dat ik hen verder met rust laat.’ Ze staarde de gang in, diep in gedachten. ‘Rupert. Het is Rupert, een oude vriend die hij nog van het werk kent,’ zei ze, en ineens keek ze me aan.

Ik had het gevoel dat dit een heel bijzonder moment was, en dat ze dit met iemand moest delen, zelfs al was ik het maar.

‘En Alicia. Zij waren erg… close… een poosje. Thee, ja, graag. Hartelijk dank, juffrouw Clark.’

Ik aarzelde even voor ik de deur opende. Ik gaf hem een zetje met mijn heup, zodat ik het dienblad in mijn handen kon houden.

‘Mevrouw Traynor zei dat u misschien trek had in een kopje koffie,’ zei ik toen ik binnenkwam, en ik zette het blad op de salontafel. Terwijl ik Wills beker in de houder van zijn stoel zette en het rietje zo draaide dat hij alleen zijn hoofd er nog maar naartoe hoefde te brengen, wierp ik een steelse blik op het bezoek.

De vrouw viel mij het meest op. Ze had lange benen en blond haar, en een licht karamelkleurige huid. Ze was het soort vrouw bij wie ik me altijd afvraag of alle mensen wel echt tot dezelfde soort behoren. Ze leek eerder een menselijk renpaard. Ik had weleens vaker zulke vrouwen gezien; meestal stuiterden ze omhoog naar het kasteel, met een stel keurig in de kleren gestoken kindjes, en als ze de lunchroom in kwamen spraken ze altijd op luide, kristalheldere en zelfverzekerde toon, en vroegen dingen als: ‘Harry, lieverd, jij ook een kopje koffie? Zal ik vragen of ze hier ook macchiato hebben?’ Dit was absoluut een macchiatovrouw. Alles aan haar rook naar geld, en naar een leven dat zo van de pagina’s van een of andere glossy kwam.

Toen ik haar wat beter bekeek, realiseerde ik me tot mijn schrik a: dat zij de vrouw op Wills skifoto was en b: dat ze zich echt totaal niet op haar gemak voelde.

Ze had Will op de wang gekust en deed nu een stap naar achteren, met een gegeneerd glimlachje. Ze droeg een gilet van schapenvacht – als ik zoiets aantrok zou ik eruitzien als de verschrikkelijke sneeuwman – en een lichtgrijze kasjmier sjaal rond haar hals, waar ze aan begon te trekken, alsof ze niet kon besluiten of ze hem nu af zou doen of om zou houden.

‘Je ziet er goed uit,’ zei ze tegen hem. ‘Echt. Je… je hebt je haar een beetje laten groeien.’

Will zei geen woord. Hij keek alleen maar naar haar, even uitgestreken als altijd. Het deed me wel deugd dat ik niet de enige was naar wie hij zo keek.

‘Nieuwe stoel?’ De man tikte tegen de rugleuning van Wills stoel en knikte goedkeurend, alsof hij een supersonische sportwagen bewonderde. ‘Ziet er… strak uit. Heel… hightech.’

Ik wist niet wat ik moest doen. Ik bleef even staan, en schuifelde van de ene voet op de andere, totdat Wills stem de stilte doorbrak.

‘Louisa, wil je nog wat blokken op het vuur doen? Volgens mij is de boel aan het uitdoven.’

Het was de eerste keer dat hij me bij mijn voornaam noemde.

‘Tuurlijk,’ antwoordde ik.

Ik was druk in de weer bij de haard, pookte het vuur op en ging in de mand op zoek naar een blok hout van de juiste grootte.

‘Jeetje, wat is het koud buiten,’ zei de vrouw. ‘Wat heerlijk om een echt vuur te hebben.’

Ik deed het deurtje van de houtkachel open en pookte nog wat in de gloeiende blokken.

‘Het is hier een paar graden kouder dan in Londen.’

‘Ja, absoluut,’ zei de man instemmend.

‘Ik heb nog overwogen om thuis ook zo’n houtbrander te nemen. Ze schijnen veel efficiënter te zijn dan een open haard.’ Alicia boog zich een klein beetje voorover om de kachel te bekijken, alsof ze er nog nooit eentje van dichtbij had gezien.

‘Ja, dat heb ik ook weleens gehoord,’ zei de man.

‘Moet ik toch eens navraag naar doen. Dat is typisch zoiets wat je steeds van plan bent om te doen en dan…’ ze viel stil. ‘Heerlijke koffie,’ zei ze na een korte stilte.

‘Zo, Will – wat heb jij zoal gedaan de laatste tijd?’ De man klonk geforceerd joviaal.

‘Niet zo veel, gek genoeg.’

‘Maar de fysio en zo? Lukt dat allemaal een beetje? Nog… verbetering?’

‘Ik denk niet dat ik binnenkort weer op de ski’s sta, Rupert,’ zei Will, en zijn stem droop van het sarcasme.

Ik moest bijna lachen. Dit was de Will die ik kende. Ik begon de as bij de kachel weg te vegen. Ik had het gevoel dat ze allemaal naar me keken. De stilte voelde beladen. Ik vroeg me af of er soms een labeltje uit mijn trui stak en ik bedwong de neiging om te voelen.

‘Nou…’ zei Will uiteindelijk. ‘Waar heb ik dit genoegen aan te danken? Het is al… acht maanden geleden.’

‘O, ik weet het. Het spijt me. Het is… ik heb het vreselijk druk gehad. Ik heb een nieuwe baan in Chelsea. Ik run de boetiek van Sasha Goldstein. Ken je Sasha nog? Dus ik moet ook vaak in het weekend werken. Het is zo ontzettend druk op zaterdag. Het is erg lastig om vrij te krijgen.’ Alicia’s stem klonk wat onvast. ‘Ik heb wel een paar keer gebeld. Heeft je moeder dat niet gezegd?’

‘En bij Lewins is het ook een gekkenhuis. Je… je weet hoe het gaat, Will. We hebben een nieuwe partner. Een kerel uit New York. Bains. Dan Bains. Ken je hem?’

‘Nee.’

‘Die vervloekte kerel werkt vierentwintig uur per dag en verwacht dat de rest dat ook doet.’ De man was voelbaar opgelucht dat hij een onderwerp te pakken had waar hij makkelijk over kon praten. ‘Je kent de werkethiek van die Yanks – geen lunch meer, geen foute grappen – Will, echt, de sfeer op kantoor is totaal omgeslagen.’

‘O, ja, joh?’

‘God, nou. Aanwezigheidsplicht, met hoofdletters. Soms durf ik niet eens op te staan uit mijn stoel.’

Alle lucht leek uit de kamer te worden gezogen. Iemand hoestte.

Ik stond op en veegde mijn handen af aan mijn spijkerbroek. ‘Ik… ik ga nog wat hout halen,’ mompelde ik tegen Will.

Ik pakte de mand op en vluchtte weg.

Het was ijskoud buiten, maar toch bleef ik daar rondhangen. Ik doodde de tijd met het uitzoeken van haardblokken en probeerde te bepalen wat ik liever had: een afgevroren vinger, of terug naar die kamer. Maar het was echt veel te koud en mijn wijsvinger, die ik gebruik voor handwerkjes, werd al blauw, en uiteindelijk moest ik de moed opgeven. Ik sleepte het hout zo langzaam mogelijk naar het huis, liet mezelf binnen en liep langzaam de gang door. Toen ik bij de zitkamer kwam, hoorde ik de stem van de vrouw die door de kier naar buiten stroomde.

‘Will, er is nog een reden waarom we hier zijn,’ zei ze. ‘We… we hebben je iets te vertellen.’

Ik aarzelde bij de deur, de mand met houtblokken nog in mijn handen.

‘Ik dacht – enfin, wij dachten – dat het beter was om het je zelf te vertellen… want, eh… Rupert en ik gaan trouwen.’

Ik bleef heel stil staan en vroeg me af of ik me nog kon omdraaien zonder dat iemand me hoorde.

Slapjes vervolgde de vrouw: ‘Ik weet ook wel dat dit een schok voor jou moet zijn. Sterker nog, voor mij was het ook een schok. We, het, nou ja, het begon allemaal vrij lang na…’

Mijn armen begonnen te verkrampen. Ik keek naar de man en probeerde te bedenken wat ik nu moest doen.

‘Want ja, je weet toch, jij en ik… we…’

Weer een zware stilte.

‘Will, zeg toch iets, alsjeblieft.’

‘Van harte,’ zei hij uiteindelijk.

‘Ik weet best wat je denkt. Maar het was niet onze bedoeling. Echt niet. We zijn eerst heel lang gewoon vrienden geweest. Vrienden die bezorgd waren over jou. Rupert is me zo tot steun geweest na jouw ongeluk –’

‘Wat goed van hem.’

‘Doe alsjeblieft niet zo. Dit is zo vreselijk. Ik was als de dood om het aan jou te vertellen. Wij allebei.’

‘Dat blijkt,’ zei Will effen.

Ruperts stem kwam tussenbeide. ‘Moet je luisteren, we komen je dit alleen maar vertellen omdat wij allebei zo veel om je geven. We wilden niet dat je het van iemand anders zou horen. Maar het leven gaat verder, dat weet je best. Het is per slot van rekening al twee jaar geleden.’

Het bleef stil. Ik wilde hier niets meer van horen en sloop zachtjes bij de deur weg, licht kreunend door de moeite die dat me kostte. Maar toen Ruperts stem weer klonk, was die zo veel harder dan eerst dat ik hem toch nog kon verstaan.

‘Kom op, man. Ik begrijp dat het heel moeilijk moet zijn… dit allemaal. Maar als je ook maar iets om Lissa geeft, dan wil jij toch ook een goed leven voor haar?’

‘Zeg iets, Will, alsjeblieft.’

Ik zag zijn gezicht zo voor me. Die blik die zo onpeilbaar was en die een soort minachting verried.

‘Gefeliciteerd,’ zei hij nog eens. ‘Ik weet zeker dat jullie samen heel gelukkig zullen worden.’

Alicia begon tegen te sputteren – iets vaags – maar werd door Rupert onderbroken. ‘Kom, Lissa. Ik denk dat we maar eens op moeten stappen. Will, we kwamen hier niet omdat we jouw zegen verwachtten. We kwamen uit beleefdheid. Lissa vond – enfin, we vonden allebei – dat jij het moest weten. Sorry, kerel. Ik… ik hoop dat het beter met je gaat, en ik hoop ook dat je contact wilt houden als… je weet wel… als alles weer wat genormaliseerd is.’

Ik hoorde voetstappen en boog me over de mand met haardblokken alsof ik nu pas weer binnen kwam. Ik hoorde hen de gang in komen en toen stond Alicia voor me. Haar ogen waren roodomrand, alsof ze op het punt stond te gaan huilen.

‘Mag ik even gebruikmaken van het toilet?’ vroeg ze gesmoord.

Ik tilde langzaam een vinger op en wees zwijgend welke kant ze op moest.

Toen keek ze me intens aan, en ik besefte dat ze waarschijnlijk aan mijn gezicht kon aflezen wat ik ervan vond.

‘Ik weet wat je denkt,’ zei ze na een korte stilte. ‘Maar ik heb het echt geprobeerd. Maandenlang. En hij duwde me gewoon bij zich weg.’ Haar kaak stond strak en in haar ogen lag een rare, woeste blik. ‘Hij wilde mij hier niet. Dat heeft hij maar al te duidelijk gemaakt.’

Ze leek te wachten tot ik iets zou zeggen.

‘Het gaat mij niet aan,’ zei ik uiteindelijk.

We stonden elkaar aan te kijken.

‘Weet je, je kunt iemand alleen helpen als hij ook echt geholpen wil worden,’ zei ze.

En toen was ze weg.

Ik wachtte een paar minuten, luisterde naar het wegstervende geluid van hun auto op de oprit, en liep toen de keuken in. Daar zette ik water op, ook al had ik geen trek in thee. Ik bladerde door een tijdschrift dat ik al had gelezen. Uiteindelijk liep ik de gang weer in, pakte kreunend de mand met haardhout op en sleepte hem de zitkamer in, waarbij ik tegen de deur stootte voor ik binnenkwam, zodat Will wist dat ik eraan kwam.

‘Ik vroeg me af of je soms…’ begon ik.

Maar er was niemand binnen.

De kamer was leeg.

Op dat moment hoorde ik de crash. Ik holde de gang in, en hoorde er nog een, gevolgd door het geluid van versplinterend glas. Het geluid kwam uit Wills slaapkamer. O god, als hij zichzelf maar niets heeft aangedaan. Ik raakte in paniek – de waarschuwing van mevrouw Traynor dreunde door mijn hoofd. Ik had hem langer dan een kwartier alleen gelaten.

Ik rende de gang door en kwam slippend tot stilstand en greep me met beide handen vast aan de deurposten. Will zat midden in de kamer, rechtop in zijn stoel, met een wandelstok op de armleuningen die een centimeter of dertig naar links uitstak. Er stond geen enkele foto meer op de planken; de dure lijstjes lagen in stukken op de grond, en het tapijt lag bezaaid met glinsterende glasscherven. Zijn schoot lag vol met stukjes glas en houtsplinters. Ik bekeek deze vernietiging en voelde mijn hartslag langzaam dalen toen ik zag dat hij zelf niets had. Will hijgde alsof wat hij had gedaan hem veel kracht had gekost.

Zijn stoel draaide rond en knisperde over het glas. Zijn ogen zochten de mijne. Ze stonden oneindig moedeloos. Ze zeiden: Als je het waagt om medelijden met me te hebben.

Ik keek naar zijn schoot, en toen naar de vloer om hem heen. Ik zag nog net de foto van hem en Alicia, maar haar gezicht ging nu schuil onder een verbogen zilveren lijstje tussen alle andere slachtoffers.

Ik slikte, staarde ernaar en wendde mijn blik toen weer langzaam naar de zijne. Die paar seconden waren de langste seconden ooit.

‘Kan dat ding een lekke band krijgen?’ zei ik uiteindelijk, en ik knikte naar zijn rolstoel. ‘Ik heb namelijk geen idee waar het plaksetje ligt.’

Hij keek verbaasd. Heel even dacht ik dat ik het nu echt had verknald. Maar er gleed een glimlach over zijn gezicht.

‘Verroer je niet,’ zei ik. ‘Dan haal ik de stofzuiger.’

Ik hoorde dat de wandelstok op de grond viel. Toen ik de kamer uit liep leek het net of ik hem sorry hoorde zeggen.

In The Kings Head was het op donderdagavond altijd druk, en in het hoekje met de bankjes was het nog veel drukker. Ik zat tussen Patrick en een man in geperst die blijkbaar Rutter heette, en staarde af en toe naar de paardenhoofdstellen die aan de eiken balken boven mijn hoofd hingen en de foto’s van het kasteel waar de dwarsbalken mee vol hingen, en ik probeerde geïnteresseerd te lijken in het geklets om mij heen. Het ging kennelijk over lichaamsvetpercentages en koolhydraten.

De bijeenkomst van de Triathlon Terrors, eens in de veertien dagen, leek mij altijd de ergste nachtmerrie van een kroegbaas. Ik was de enige die alcohol dronk, en mijn eenzame zakje chips lag verkreukeld en leeg op tafel. De rest zat allemaal aan het mineraalwater, of controleerde het zoetstofgehalte van hun cola light. Toen ze uiteindelijk iets te eten bestelden, mocht geen enkele salade ook maar een druppel dressing bevatten, en alle vel moest van de kip zijn verwijderd. Zelf bestelde ik vaak frites, want ik vond het grappig om te zien hoe iedereen net deed alsof ze er niet eentje wilden.

‘Phil kwam na een kilometer of twintig de man met de hamer tegen. Hij zei dat hij zelfs stemmen hoorde. Lood in zijn schoenen. Hij had zo’n zombiegezicht, weet je wel?’

‘Ik heb me van die nieuwe Japanse balansschoenen laten aanmeten en daarmee heb ik vijftien minuten van mijn tijd op de tien kilometer kunnen inlopen.’

Ik kon niet zeggen dat ik lol had in die bijeenkomsten van de Triathlon Terrors, maar nu ik zo veel uren moest werken en gezien Patricks trainingsschema, was het een van de weinige gelegenheden dat ik hem gegarandeerd kon zien. Hij zat naast me, met zijn gespierde dijen in een korte broek, ondanks het extreem koude weer. Het gold als een ereteken onder de leden van de club om zo min mogelijk kleding te dragen. De mannen waren tanig, en droegen obscure, dure lagen sportkleding met ‘fantastische’ eigenschappen, allemaal ‘lichter dan lucht’. Ze hadden namen als Scud of Trig, en toonden elkaar hun aangespannen lichaamsdelen, sportblessures of zogenaamd toegenomen spiermassa. De vrouwen droegen geen make-up en hadden de rossige teint van iemand die zijn hand niet omdraaide voor een eind hardlopen in het ijzige weer. Ze keken me licht misprijzend aan – of misschien wel vol onbegrip – en vonden ongetwijfeld van alles van de scheve verhouding tussen mijn vet- en spierweefsel.

‘Het was verschrikkelijk,’ zei ik tegen Patrick, en ik vroeg me af of ik nog een stuk cheesecake kon bestellen zonder dat zij me allemaal ontzet zouden aanstaren. ‘Zijn vriendin en zijn beste vriend.’

‘Je kunt het haar niet kwalijk nemen,’ zei hij. ‘Wil jij beweren dat je bij me zou blijven als ik vanaf mijn nek verlamd was?’

‘Natuurlijk zou ik bij je blijven.’

‘Welnee. En dat zou ik ook niet van je verwachten.’

‘Nou, toch zou ik blijven.’

‘Maar ik zou je helemaal niet in mijn buurt willen hebben. Ik zou niet willen dat je uit medelijden bij me bleef.’

‘Wie zegt dat ik dat uit medelijden zou doen? Je bent toch nog steeds dezelfde vanbinnen.’

‘Nee. Ik zou totaal niet meer dezelfde zijn.’ Hij trok zijn neus op. ‘Ik zou niet meer willen leven. Als ik voor alles, maar dan ook alles afhankelijk ben van anderen. Dat een vreemde je kont moet vegen –’

Een man stak zijn kaalgeschoren hoofd tussen ons in. ‘Pat,’ zei hij, ‘heb jij dat nieuwe geldrankje al geprobeerd? Vorige week is er eentje ontploft in mijn rugzak. Nog nooit zoiets gezien.’

‘Nee, Trig, heb ik nog niet geprobeerd. Geef mij maar een banaan en een Lucozade.’

‘Dazzer had een cola light genomen toen hij Norseman deed. Alles uitgekotst op duizend meter hoogte. God, wat hebben we toen gelachen.’

Ik glimlachte beleefd.

De man met de kale kop verdween en Patrick wendde zich weer tot mij. Blijkbaar zat hij nog steeds te peinzen over Wills lot. ‘Jezus. Moet je nagaan wat je allemaal niet meer kunt…’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Nooit meer rennen, nooit meer fietsen.’ Hij keek me aan alsof het pas net tot hem was doorgedrongen. ‘Nooit meer seks.’

‘Natuurlijk hebben we dan nog wel seks. Alleen de vrouw moet dan altijd boven.’

‘Dan zijn we mooi de lul.’

‘Grappig.’

‘En trouwens, als je vanaf je nek verlamd bent, zal je, eh… ding het wel niet meer doen.’

Ik dacht aan Alicia. Ik heb het echt geprobeerd, zei ze. Echt. Maandenlang.

‘Vast wel, bij sommige mensen. En trouwens, je kunt vast nog wel andere dingen doen… als je een beetje creatief bent.’

‘Ha!’ Patrick nam een slok van zijn water. ‘Vraag het hem morgen maar eens. Luister, jij zegt zelf altijd dat hij zo vreselijk is. Misschien was hij voor zijn ongeluk ook wel een zak. Misschien is dat de werkelijke reden dat ze hem heeft gedumpt. Heb je daar weleens aan gedacht?’

‘Ik weet niet…’ Ik dacht aan die foto. ‘Ze zagen er anders heel gelukkig uit, samen.’ Aan de andere kant, wat bewees een foto nu helemaal? Ik had thuis een ingelijste foto waarop ik stralend naar Patrick keek, alsof hij me net uit een brandend gebouw had gered, terwijl ik hem in werkelijkheid vlak daarvoor had uitgemaakt voor ‘ontzettende lul’, waarop hij reageerde met een welgemeend: ‘Ach, rot toch op!’

Patrick was al niet meer geïnteresseerd. ‘Hé, Jim… Jim, heb jij die nieuwe lichtgewicht fiets al bekeken? Is het wat?’

Ik liet hem op een ander onderwerp overgaan en dacht na over wat Alicia had gezegd. Het leek me goed mogelijk dat Will haar inderdaad bij zich had weggeduwd. Maar als je van iemand hield, was het toch zeker je plicht om bij hem te blijven? Om hem door zijn depressie heen te sleuren? In voor- en tegenspoed en zo?

‘Nog iets te drinken?’

‘Wodka-tonic. Graag met een tonic light,’ zei ik, en hij fronste.

Patrick haalde zijn schouders op en liep naar de bar.

Ik begon me een beetje schuldig te voelen over het feit dat mijn werkgever zo over de tong ging. Vooral omdat ik me realiseerde dat hij waarschijnlijk altijd op deze manier een gespreksonderwerp was. Zijn situatie vroeg er ook om dat je ging speculeren over de intiemere aspecten van zijn leven. Ik schakelde mezelf uit. Er werd gepraat over een trainingsweekend in Spanje, en ik luisterde maar met een half oor, totdat Patrick weer naast me stond en me een por gaf.

‘Zin in?’

‘Waarin?’

‘Een weekendje Spanje. In plaats van die vakantie in Griekenland. Dan ga jij lekker aan het zwembad zitten als je geen zin hebt om de hele dag te fietsen. We kunnen goedkope vluchten regelen. Over zes weken. Nu jij bakken met geld verdient…’

Ik dacht aan mevrouw Traynor. ‘Ik weet niet… ik denk niet dat ze het op prijs stellen als ik zo snel al vrij neem.’

‘Vind je het dan erg als ik wel ga? Ik zou echt graag op hoogte trainen, want ik zit er over te denken de Big One te gaan doen.’

‘De wat?’

‘De Xtreme Viking, een heftige triatlon. Honderd kilometer op de fiets, vijftig kilometer hardlopen en dan een lekker lang stuk zwemmen in de ijskoude Scandinavische zee.’

Over de Viking werd altijd vol ontzag gesproken, en degenen die hem hadden volbracht, vergeleken hun littekens als veteranen uit een wel heel gewelddadige oorlog van lang geleden. Hij smakte bijna met zijn lippen van opwinding. Ik keek naar mijn vriend en vroeg me af of hij soms van een andere planeet kwam. Heel even kwam de gedachte bij me op dat ik hem leuker vond toen hij nog in de telemarketing werkte, en geen benzinestation voorbij kon rijden zonder flink wat Marsen in te slaan.

‘Ga je het echt doen?’

‘Waarom niet, mijn conditie is nog nooit zo goed geweest als nu.’

Ik dacht aan al die extra training – de eindeloze gesprekken over gewicht en afstanden, conditie en duurvermogen. Het was tegenwoordig toch al zo moeilijk om aandacht van Patrick te krijgen.

‘Je kunt meetrainen,’ zei hij, hoewel we allebei wel wisten dat hij daar niet in geloofde.

‘Ga je gang,’ zei ik. ‘Tuurlijk. Go for it,’ zei ik.

En toen bestelde ik die cheesecake.

Ik had gedacht dat de gebeurtenissen van de vorige dag voor wat dooi zouden zorgen op Granta House, maar dat had ik mis.

Ik begroette Will met een brede glimlach en een vrolijk hallo, maar hij nam niet eens de moeite om zich om te draaien van het raam.

‘Hij heeft zijn dag niet,’ mompelde Nathan terwijl hij zich in zijn jas hees.

Het was een sombere ochtend vol laaghangende bewolking, waaruit de regen gemeen tegen de ramen sloeg en het viel niet mee om je voor te stellen dat de zon ooit nog zou schijnen. Zelfs ik voelde me op zo’n dag mistroostig. Het was niet vreemd dat Will het nog erger te pakken had. Ik begon mijn ochtendklusjes af te werken en hield me daarbij de hele dag voor dat het niet uitmaakte. Het was toch niet strikt noodzakelijk dat je je werkgever aardig vond? Zo veel mensen hadden de pest aan hun baas. Ik dacht aan die van Treena, een vrouw met een zuur gezicht en een hele reeks scheidingen achter de rug, die precies bijhield hoe vaak mijn zusje naar de wc ging, en die altijd valse opmerkingen maakte als zij volgens haar een overactieve blaas had. En trouwens, ik had er al twee weken op zitten. Dus had ik nog maar vijf maanden en dertien werkdagen te gaan.

De foto’s lagen zorgvuldig opgestapeld in de onderste la, waar ik ze de vorige dag had opgeborgen. Ik zat op mijn hurken en begon ze te sorteren en te kijken welke lijstjes nog gerepareerd konden worden. Ik ben heel goed in dingen repareren. En trouwens, het leek me wel een nuttig klusje om de tijd mee te doden.

Toen ik hier een minuut of tien mee bezig was, hoorde ik aan het discrete gezoem van de rolstoel dat Will in aantocht was.

Hij bleef staan in de deuropening en keek naar me. Er zaten donkere kringen onder zijn ogen. Nathan had me verteld dat hij soms helemaal niet sliep. Ik wilde er niet aan denken hoe het moest zijn om aan een bed gekluisterd te zijn waar je niet uit kon, met alleen je sombere gedachten om je in de kleine uurtjes gezelschap te houden.

‘Ik wilde even kijken of ik de lijstjes nog kon maken’, en ik hield er eentje op. Het was de foto van hem tijdens een bungeesprong. Ik probeerde er opgewekt uit te zien. Hij heeft iemand nodig die vrolijk is, positief.

‘Waarom?’

Ik knipperde met mijn ogen. ‘Nou… omdat sommige lijstjes nog best gered kunnen worden. Ik heb wat houtlijm meegenomen, dus als je wilt kan ik het eens proberen. Of als je nieuwe lijstjes wilt, kan ik tijdens mijn lunchpauze wel even de stad in. Of we gaan samen, als je zin hebt om er even uit te gaan…’

‘Wie heeft je gezegd dat je dit moest doen?’

Zijn blik was resoluut.

O, o, dacht ik. ‘Ik… ik wilde alleen maar helpen.’

‘Jij wilde de schade die ik gister heb aangericht herstellen.’

‘Ik –’

‘Zal ik je eens wat zeggen, Louisa? Het zou prettig zijn – voor de verandering – als iemand eens rekening hield met wat ik wilde. Ik heb die foto’s niet per ongeluk kapotgegooid. Het was ook geen poging om de boel eens drastisch anders in te richten. Ik heb het gedaan omdat ik die foto’s niet meer wil zien.’

Ik stond op. ‘Het spijt me. Ik dacht dat –’

‘Jij dacht dat jij het beter wist. Iedereen denkt altijd te weten wat ik nodig heb. Laten we die verdomde fotolijstjes maar weer aan elkaar lijmen. Dan heeft die arme invalide man iets om naar te kijken. Ik wil niet dat die klotefoto’s me de hele tijd aanstaren als ik hier vastzit in bed tot er iemand langskomt om me er weer uit te halen. Oké? Denk je dat je dat tot die hersens van je kunt laten doordringen?’

Ik slikte. ‘Die met Alicia wilde ik anders niet meer maken – zo stom ben ik nou ook weer niet… Ik dacht alleen dat je over een poos misschien wel weer –’

‘Godallemachtig…’ Hij draaide zich van me weg, en zijn stem klonk bijtend. ‘Bespaar me je psychotherapie. Ga nou maar lekker die roddelblaadjes van je zitten lezen, of wat je verder ook maar doet als je geen theezet.’

Mijn wangen stonden in brand. Ik keek naar hoe hij door de smalle gang manoeuvreerde, en mijn stem klonk voor ik wist wat ik zou zeggen.

‘Je hoeft je anders niet zo hufterig te gedragen.’

De woorden galmden door de stilte.

De rolstoel bleef staan. Het bleef lang stil, toen reed hij achteruit en draaide langzaam om, zodat hij me weer aankeek. Zijn hand rustte op de kleine joystick.

‘Wat zei je?’

Ik keek hem met bonzend hart aan. ‘Dat je je vrienden als oud vuil behandelt, prima, die verdienen het waarschijnlijk ook. Maar ik doe hier dag in dag uit mijn stinkende best, en ik zou het op prijs stellen als je mijn leven niet zo verziekt als dat van alle anderen om je heen.’

Will sperde zijn ogen een beetje open. Vrijwel meteen antwoordde hij: ‘En wat als ik jou hier helemaal niet wil hebben?’

‘Ik ben niet door jou ingehuurd. Ik ben ingehuurd door je moeder. En ik blijf totdat zij tegen me zegt dat ze me hier niet meer nodig heeft. Niet omdat ik jou zo leuk vind, of dit stomme baantje, of omdat ik jouw leven op de een of andere manier wil veranderen, maar omdat ik het geld niet kan missen. Oké? Ik heb dat geld echt hard nodig.’

Will Traynors uitdrukking was niet zichtbaar veranderd, maar toch meende ik verbijstering in zijn blik te lezen, alsof hij niet gewend was dat iemand hem tegensprak.

Shit, dacht ik toen het tot me doordrong wat ik had gedaan. Nu ben ik echt te ver gegaan.

Maar Will staarde me alleen een poosje aan, en toen ik mijn blik niet afwendde, stootte hij even kort wat adem uit, alsof hij op het punt stond iets onaardigs te zeggen.

‘Prima,’ zei hij, en hij draaide zijn rolstoel weer. ‘Leg die foto’s nou maar weer terug in de la. Allemaal, graag.’

En hij vertrok met een zacht gezoem.

5

Als je ineens een heel nieuw leven door je strot geduwd krijgt, of tenminste, als je zomaar midden in het leven van iemand anders terechtkomt, en zo veel meemaakt dat het lijkt alsof je met je neus tegen hun raam gedrukt staat – dan dwingt je dat om nog eens na te denken over wie je zelf eigenlijk bent. Of hoe je op anderen overkomt.

Voor mijn ouders was ik binnen nog geen vier weken een tikje interessanter geworden. Ik was hun schakel naar een heel andere wereld. Vooral mijn moeder vroeg me dagelijks over Granta House en de huiselijke wederwaardigheden met de interesse van een bioloog die een of ander pas ontdekt wezen en diens leefomgeving onderzocht. ‘Gebruikt mevrouw Traynor bij elke maaltijd linnen servetten?’ vroeg ze bijvoorbeeld, of: ‘Denk je dat ze elke dag stofzuigen, net als wij?’ Of: ‘Hoe eten zij hun aardappelen?’

’s Ochtends stuurde ze me weg met de opdracht na te gaan welk merk toiletpapier ze gebruikten, en of de lakens van echt katoen waren, of van polyester. Het was een enorme teleurstelling voor haar dat ik meestal geen idee had. Mijn moeder was er stiekem van overtuigd dat chique mensen als zwijnen leefden – dat kwam doordat ik haar toen ik een jaar of zes was eens had verteld over een heel net vriendinnetje van wie de moeder ons niet in de voorkamer liet spelen, omdat ‘we het stof met rust moesten laten’.

Als ik thuiskwam met de mededeling dat ze de hond inderdaad in de keuken lieten eten, of dat de Traynors inderdaad niet elke dag hun stoep schrobden, zoals mijn moeder altijd deed, kneep ze haar lippen samen, wierp een zijdelingse blik op mijn vader en knikte heimelijk tevreden, alsof ik zojuist had bevestigd wat ze allang vermoedde over de slonzige manieren van de hogere klassen.

Hun afhankelijkheid van mijn inkomsten, of misschien het feit dat ze wisten dat ik het helemaal niet naar mijn zin had, bracht ook met zich mee dat ze thuis iets respectvoller met me omgingen. Niet dat dat veel om het lijf had – in het geval van mijn pa betekende het dat hij het niet meer over mijn ‘luie reet’ had, en mijn moeder wachtte me ineens op met een kop thee als ik uit mijn werk kwam.

Wat Patrick en mijn zus betrof was ik niet anders – ik was nog altijd het mikpunt van grappen, en de ontvanger van knuffels, kussen of gezanik. Ik voelde me ook niet anders. Ik zag er nog hetzelfde uit, kleedde me hetzelfde; volgens Treena als na een worstelpartij in een tweedehandskledingzaak.

Ik had geen idee wat de meeste bewoners van Granta House van me dachten. Will was ondoorgrondelijk. Wat Nathan betrof was ik waarschijnlijk eentje in een lange rij verzorgers. Hij deed best aardig maar wel wat afstandelijk. Volgens mij was hij er niet van overtuigd dat ik een blijvertje was. Meneer Traynor knikte altijd beleefd als we elkaar op de gang passeerden en hij vroeg af en toe of het druk was op de weg, en of ik al gewend was. Ik wist niet zeker of hij me wel zou herkennen als hij me in een andere context tegenkwam.

Maar mevrouw Traynor – allemachtig – wat mevrouw Traynor betrof was ik het allerdomste en meest onverantwoordelijke wicht op aarde.

Het was begonnen met de fotolijstjes. Niets in het huis ontsnapte aan mevrouw Traynors aandacht, en ik had moeten weten dat het stukgooien van de fotolijstjes voor haar een kolossale gebeurtenis was. Ze voelde me aan de tand en wilde weten hoelang ik Will precies alleen had gelaten, en hoe het kwam en hoe snel ik de rommel had opgeruimd. Ze gaf me geen standje – ze was veel te beschaafd om haar stem te verheffen – maar de trage manier waarop ze met haar ogen knipperde op al mijn antwoorden, en haar korte hm-hm terwijl ik aan het woord was, zeiden mij genoeg.

Ze vond het een goed idee als ik Will niet nog eens zo lang alleen zou laten, hoe ongemakkelijk de situatie ook mocht zijn, hm? Ze vond dat ik er de volgende keer bij het afstoffen voor moest zorgen dat de spullen niet zo dicht bij de rand stonden zodat iemand ze per ongeluk op de grond kon gooien, hm? (Ze deed liever of het allemaal maar een ongelukje was.) Ze gaf me het gevoel dat ik een eersteklas stuntel was, en om die reden gedroeg ik me ook als een eersteklas stuntel als zij in de buurt was. Ze kwam altijd net binnen als ik iets op de grond had laten vallen, of worstelde met de kookwekker, of ze stond op de gang licht geïrriteerd toe te kijken als ik binnenkwam met haardhout, alsof ik veel te lang was weg geweest.

Gek genoeg vond ik haar houding een stuk erger dan Wills onbeschoftheid. Ik was zelfs een paar keer in de verleiding gekomen om haar recht voor zijn raap te vragen of er soms iets mis was. U hebt zelf gezegd dat u me hebt aangenomen vanwege mijn karakter en niet om mijn professionele vaardigheden, wilde ik zeggen. Nou, dan kunt u het krijgen ook, ik ben verdomme elke dag het zonnetje in huis. Niet uit het veld te slaan, precies zoals u wilde. Dus wat is nou het probleem?

Maar Camilla Traynor was niet het soort vrouw tegen wie je dat kon zeggen. En trouwens, ik had het gevoel dat niemand daar in huis ooit recht voor zijn raap was tegen een ander.

‘Lily, ons vorige meisje, had de tamelijk slimme gewoonte om twee soorten groente tegelijk te koken in die pan’, betekende: Jij maakt te veel troep.

‘Heb je misschien trek in een kop thee, Will’, betekende eigenlijk: Ik heb geen idee wat ik tegen je moet zeggen.

‘Ik heb nog wat administratie af te handelen’, betekende: Je misdraagt je, en ik ga nu weg.

En dat alles werd uitgesproken met die licht gepijnigde blik, waarbij de slanke vingers langs het kettinkje met het kruisje gleden. Ze was zo ingehouden, ze had zo de rem erop. Vergeleken met haar was mijn eigen moeder een soort Amy Winehouse. Ik glimlachte beleefd, deed alsof ik het niet merkte, en deed het werk waar ik voor betaald werd.

Althans, ik deed mijn best.

‘Waarom probeer je me verdomme stiekem een hap wortels te geven?’

Ik keek omlaag naar het bord. Ik lette eigenlijk alleen op een presentatrice op tv, en zat me af te vragen hoe mijn haar eruit zou zien als ik het in die kleur verfde.

‘Huh? Dat probeerde ik helemaal niet.’

‘Wel waar. Je hebt ze geprakt en je probeert ze te verstoppen onder de jus.’

Ik bloosde. Hij had gelijk. Ik was bezig Will te voeren terwijl we allebei met een half oog naar het lunchnieuws keken. De maaltijd bestond uit rosbief met aardappelpuree. Zijn moeder had me opgedragen om drie soorten groenten op zijn bord te doen, ook al had hij heel duidelijk gezegd dat hij die dag geen zin in groente had. Ik geloof niet dat ik daar ooit een maaltijd had klaargemaakt die qua voedingswaarde niet perfect in balans was.

‘Waarom voer je mij stiekem worteltjes?’

‘Dat doe ik niet.’

‘Dus jij wilt beweren dat er geen wortels op dat bord liggen?’

Ik staarde naar de piepkleine oranje stukjes. ‘Nou… oké…’

Hij wachtte af, met opgetrokken wenkbrauwen.

‘Eh… misschien omdat ik dacht dat groenten goed voor je zijn?’

Ik deed het deels uit respect voor mevrouw Traynor en deels uit gewoonte. Ik was er zo aan gewend om Thomas te voeren en zijn groente moest altijd tot moes geprakt worden en dan verstopt onder een berg aardappelen, of stiekem tussen zijn pasta. Elk piezeltje groente dat we bij hem naar binnen kregen, voelde als een overwinning.

‘Dus als ik het goed begrijp, denk jij dat een theelepeltje wortel mijn kwaliteit van leven zal verbeteren?’

Het was ook vrij stom als je het zo stelde. Maar ik had geleerd dat je nooit onder de indruk moest lijken door wat Will allemaal zei of deed.

‘Ik begrijp je punt,’ zei ik met een uitgestreken gezicht. ‘Ik zal het nooit meer doen.’

En toen, zomaar ineens, begon Will Traynor te lachen. Het kwam als een explosie, totaal onverwacht.

‘Allejezus,’ zei hij hoofdschuddend.

Ik staarde hem aan.

‘Wat heb je in godsnaam allemaal nog meer stiekem in mijn eten verstopt? Straks vraag je me nog de tunnel open te doen zodat Meneertje Trein een prak spruitjes naar het stationnetje kan brengen.’

Daar dacht ik even over na. ‘Nee,’ zei ik ijskoud. ‘Ik werk alleen met Meneertje Vork. En Meneertje Vork ziet er niet uit als een trein.’

Dat had Thomas me eens heel stellig verteld, een paar maanden eerder.

‘Heeft mijn moeder je dit soms opgedragen?’

‘Nee. Luister, Will, het spijt me. Ik… dacht er gewoon niet bij na.’

‘Zoals gewoonlijk.’

‘Oké, oké. Ik zal die verdomde wortels van je bord halen als je er echt zo slecht tegen kunt.’

‘Het gaat me niet om die worteltjes. Het gaat erom dat een of ander gek wijf, dat haar bestek Meneertje en Mevrouwtje Vork noemt, probeert om ze stiekem aan me te voeren.’

‘Dat was een grapje. Ik haal die wortels wel gewoon weg en dan –’

Hij keerde zich van me af. ‘Ik hoef verder niets. Zet maar een kop thee voor me.’ Terwijl ik de kamer uit liep, riep hij me na: ‘Als je daar maar geen courgette doorheen prakt.’

Nathan kwam binnen toen ik net klaar was met de afwas. ‘Hij is in een goed humeur,’ zei hij toen ik hem een beker gaf.

‘O ja?’ Ik at mijn boterhammen in de keuken. Het was bitter koud buiten, en de laatste tijd voelde het hier in huis niet meer zo heel erg ongezellig.

‘Hij beweert dat jij probeert hem te vergiftigen. Maar hij zei het – je weet wel – op een leuke manier.’

Gek genoeg gaf die informatie me een goed gevoel.

‘Ja… nou ja…’ zei ik, en ik probeerde dat niet te laten blijken.

‘Hij is ook spraakzamer. Er zijn weken geweest waarin hij nauwelijks boe of bah zei, maar hij is de afgelopen dagen absoluut meer aan het kletsen.’

Ik dacht aan hoe Will tegen me had gezegd dat hij zich gedwongen zag mij te overrijden als ik niet ophield met fluiten. ‘Volgens mij hebben hij en ik een iets ander idee over wat kletsen precies is.’

‘Nou ja, we hebben het over cricket gehad. En ik moet zeggen…’ zei Nathan fluisterend, ‘…mevrouw T vroeg een week geleden of ik vond dat jij het goed deed. Ik heb gezegd dat ik je heel professioneel vond, maar ik wist best dat ze dat niet bedoelde. En gisteren kwam ze bij me om te zeggen dat ze jullie samen had horen lachen.’

Ik dacht terug aan de vorige avond. ‘Hij lachte me uit,’ zei ik. Will vond het hilarisch dat ik niet wist wat pesto was. Ik had tegen hem gezegd dat hij ‘pasta met van die groene jus’ te eten kreeg.

‘Dat maakt haar allemaal niet uit. Hij heeft al heel lang nergens meer om kunnen lachen.’

Het klopte. Will en ik hadden een manier gevonden om met elkaar om te gaan. Die manier hield voornamelijk in dat hij lelijke dingen tegen mij zei, en dat ik af en toe iets lelijks terug zei. Als ik iets verkeerd deed, wreef hij me dat in, en als hij eens iets wilde, zei ik dat hij het me maar vriendelijk moest vragen, als het echt zo belangrijk voor hem was. Hij schold me uit, of beweerde dat ik ontzettend irritant was, en dan zei ik dat hij het dan maar eens zonder die bron van irritatie moest zien te redden, kijken hoever hij dan kwam. Het was een beetje geforceerd, maar het werkte blijkbaar. Soms leek het wel een opluchting voor hem dat er iemand bereid was onvriendelijk tegen hem te zijn, of hem tegen te spreken, of tegen hem te zeggen dat hij zich misdroeg. Ik had het gevoel dat iedereen om hem heen hem met handschoentjes aanpakte sinds zijn ongeluk, behalve Nathan, die Will met automatisch respect leek te behandelen, en die zich er waarschijnlijk niets van aantrok als Will eens scherp uit de hoek kwam. Nathan was een gepantserde auto in mensenvorm.

‘Dan zou ik er maar voor zorgen dat hij je vaker belachelijk kan maken.’

Ik zette mijn beker in de gootsteen. ‘Dat is niet zo moeilijk.’

De andere grote verandering, los van de sfeer in huis, was dat Will niet meer zo vaak aan me vroeg hem met rust te laten, en hij had zelfs een paar keer gevraagd of ik zin had een film met hem te kijken. Bij The Terminator vond ik dat niet zo erg – ook al had ik alle Terminators al eens gezien – maar toen hij me de Franse film met ondertiteling liet zien, keek ik even snel naar het hoesje, en zei dat ik dit keer liever bedankte voor de eer.

‘Hoezo?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Ik hou niet van films met ondertitels.’

‘Dan kun je net zo goed zeggen dat je niet houdt van films met acteurs erin. Doe niet zo belachelijk. Wat vind je daar nou zo erg aan? Het feit dat je iets moet lezen onder het kijken?’

‘Ik hou gewoon niet zo van buitenlandse films.’

‘Alle films zijn buitenlands. Of dacht jij soms dat Hollywood een buitenwijk van Birmingham was?’

‘Goeie grap.’

Hij kon het niet geloven toen ik toegaf dat ik nog nooit een film met ondertitels had gezien. Maar mijn ouders hadden ’s avonds de macht over de afstandsbediening, en de kans dat Patrick een buitenlandse film wilde kijken was ongeveer even groot als de kans dat hij opperde om samen op haakles te gaan. In de dichtstbijzijnde bioscoop draaiden alleen schietfilms of romantische flutverhalen, en het zat er zo vol met jong tuig dat de meeste mensen er bijna nooit meer kwamen.

‘Deze film moet je echt zien, Louisa. Sterker nog, ik eis dat je meekijkt.’ Will reed zijn stoel een stukje achteruit en knikte naar de leunstoel. ‘Daar. Ga jij daar maar zitten. En verroer je niet tot de film afgelopen is. Nog nooit een buitenlandse film gezien. Godallemachtig,’ mompelde hij.

Het was een oude film, over een man met een bochel die een huis op het Franse platteland erft, en volgens Will was hij gebaseerd op een beroemd boek, maar ik had er nog nooit van gehoord. De eerste twintig minuten zat ik niet erg op mijn gemak. De ondertitels irriteerden me, en ik vroeg me af of Will moeilijk zou doen als ik zei dat ik naar de plee moest.

En toen gebeurde er iets. Ik stopte met nadenken over hoe moeilijk het was om tegelijkertijd te luisteren en te lezen, ik vergat Wills pillenschema, en of mevrouw Traynor zou vinden dat ik de kantjes ervan afliep. Ik begon me zorgen te maken over die arme man en zijn gezin, die bedrogen werden door hun gewetenloze buren. Tegen de tijd dat de gebochelde man doodging, zat ik stilletjes te snikken en droop het snot mijn mouw in.

‘Nou,’ zei Will, die ineens naast me stond. Hij keek me pesterig aan. ‘Je vond er inderdaad geen moer aan.’

Ik keek op en zag tot mijn verbazing dat het al donker was. ‘Wrijf het er maar in,’ zei ik zachtjes, en ik pakte een tissue.

‘Absoluut. Het verbaast mij nogal dat je al – hoe oud ben je eigenlijk?’

‘Zesentwintig.’

‘Dat je al zesentwintig bent en dat je nog nooit een film met ondertitels hebt gezien.’

Ik keek naar de tissue en bedacht dat al mijn mascara van mijn wimpers af gehuild was. ‘Ik wist niet dat dat verplicht was,’ zei ik bozig.

‘Oké. Wat doe jij dan allemaal, Louisa Clark, als je geen films kijkt?’

Ik maakte een prop van de tissue in mijn vuist. ‘Wil je weten wat ik doe als ik niet hier ben?’

‘Jij wilde zo graag dat we elkaar leerden kennen. Dus kom maar op, vertel eens iets over jezelf.’

Hij praatte altijd op zo’n manier dat je niet zeker wist of hij je nou in de maling nam of niet. Ik zat te wachten of er nog een grap achteraan kwam. ‘Waarom?’ vroeg ik. ‘Waarom wil je dat ineens weten?’

‘Jezusmina. Jouw privéleven is toch zeker geen staatsgeheim?’ Ik ergerde hem.

‘Ik weet niet…’ zei ik. ‘Ik ga weleens wat drinken in de pub. Ik kijk weleens tv. Ik ga kijken bij mijn vriend als die aan het hardlopen is. Niks geks.’

‘Jij kijkt naar je vriend als die aan het hardlopen is?’

‘Ja.’

‘Maar je doet zelf niet aan hardlopen.’

‘Nee. Ik ben er niet echt…’ ik keek omlaag naar mijn borst, ‘…op gebouwd.’

Hij moest glimlachen.

‘En wat nog meer?’

‘Hoe bedoel je, wat nog meer?’

‘Hobby’s? Reizen? Landen die je nog zou willen zien?’

Hij klonk inmiddels als een van mijn oude leraren, die je hielp bij je beroepskeuze.

Ik dacht na. ‘Ik heb niet echt hobby’s. Ik lees weleens. En ik hou van kleding.’

‘Handig,’ zei hij droogjes.

‘Je wilde het toch weten? Ik ben niet zo van de hobby’s.’ Ik schoot gek genoeg in de verdediging. ‘Ik doe gewoon niet zo veel, nou goed? Ik werk, en dan ga ik naar huis.’

‘Waar woon je?’

‘Aan de andere kant van het kasteel. Op Renfrew Road.’

Dat zei hem kennelijk niets. Uiteraard. Er was niet veel menselijk verkeer tussen de twee kanten van het kasteel. ‘Het is een zijstraat van de vierbaansweg, vlak bij de McDonald’s.’

Hij knikte, maar ik wist zeker dat hij geen idee had wat ik bedoelde.

‘En vakanties?’

‘Ik ben weleens in Spanje geweest. Met Patrick. Mijn vriend,’ verklaarde ik. ‘Toen ik klein was gingen we alleen naar Dorset. Of naar Tenby. Mijn tante woont in de buurt van Tenby.’

‘En wat wil je?’

‘Hoezo, wat wil ik?’

‘Met je leven?’

Ik keek verbaasd. ‘Wat een diepe vraag.’

‘Ik bedoel meer in het algemeen. Ik vraag je niet om een psychoanalyse van jezelf te geven. Ik bedoel gewoon: wat wil je? Trouwen? Een paar koters uitpoepen? Droom je van een carrière? Wil je op wereldreis?’

Er viel een lange stilte.

Nog voor ik iets had gezegd, wist ik al dat mijn antwoord hem zou teleurstellen. ‘Geen idee. Ik heb er nog nooit zo over nagedacht.’

Op vrijdag gingen we naar het ziekenhuis. Ik was blij dat ik niet wist dat Will daar een afspraak had voor ik die ochtend aankwam, anders had ik de hele nacht wakker gelegen over het feit dat ik hem erheen moest rijden. Ik kan rijden, ja. Maar ik beweer altijd dat ik kan rijden zoals ik ook beweer dat ik Frans spreek. Ja, ik heb rijexamen gedaan, en ik ben geslaagd. Maar ik had die vaardigheid al ruim een jaar niet meer in praktijk gebracht. De blinde paniek sloeg toe bij het idee dat ik Will en zijn stoel in de aangepaste minibus moest laden en hem veilig van en naar de naburige stad moest rijden.

Wekenlang had ik zitten hopen dat ik een keer op een werkdag aan dat huis kon ontsnappen. Nu had ik er alles voor gegeven om binnen te mogen blijven. Ik vond zijn afsprakenkaartje van het ziekenhuis in een van de mappen waar alles in zat wat met zijn gezondheid te maken had – dikke mappen, met als titels: ‘vervoer’, ‘verzekering’, ‘leven met een handicap’ en ‘afspraken’. Ik haalde het kaartje eruit en controleerde of de afspraak inderdaad voor vandaag was. Stiekem hoopte ik dat Will ernaast zat.

‘Gaat je moeder mee?’

‘Nee. Die gaat nooit mee naar mijn afspraken.’

Ik kon mijn verbazing niet verhullen, want ik dacht dat zij met haar neus boven op zijn behandeling zou zitten.

‘Vroeger wel,’ zei Will. ‘Maar we hebben inmiddels een overeenkomst.’

‘En Nathan, gaat die mee?’

Ik zat op mijn knieën voor hem. Ik was zo zenuwachtig dat ik wat van zijn lunch in zijn schoot had gemorst, en deed vergeefse pogingen om dat schoon te maken, zodat hij nu een heel natte plek in zijn broek had. Will had er niets van gezegd, behalve dat ik moest ophouden met sorry zeggen, maar het deed mijn zenuwen weinig goed.

‘Hoezo?’

‘Zomaar.’ Ik wilde niet dat hij wist hoe bang ik was. Die ochtend had ik doorgebracht met het lezen en herlezen van de gebruiksaanwijzing voor de rolstoellift, maar ik vreesde nog steeds het moment dat ik hem in mijn eentje de lucht in moest helpen.

‘Kom op, Clark, wat is precies het probleem?’

‘Oké. Het… het leek mij gemakkelijker als er iemand bij zou zijn die de klappen van de zweep kent.’

‘Want ik heb er geen verstand van,’ zei hij.

‘Zo bedoelde ik het niet.’

‘Omdat ik natuurlijk niet snap hoe je voor mij moet zorgen?’

‘Heb jij die rolstoellift dan weleens bediend?’ zei ik botweg. ‘Mooi, dan kun jij me dus precies uitleggen hoe het werkt.’

Hij keek me aan met een uitgestreken gezicht. Net wilde hij nog ruziemaken, maar nu leek hij van gedachte veranderd. ‘Daar heb je een punt. Ja, hij gaat mee. Altijd goed, een extra paar handen. Bovendien vermoedde ik dat jij minder paniekerig zou zijn als je wist dat hij erbij was.’

‘Ik ben helemaal niet paniekerig,’ protesteerde ik.

‘Nee, dat zie ik zo.’ Hij wierp een blik op zijn schoot, die ik nog steeds met een doek aan het afvegen was. De pastasaus was inmiddels weg, maar zijn broek was doorweekt. ‘Dus ik moet mee in mijn incontinente kloffie?’

‘Ik ben nog niet klaar.’ Ik deed de föhn in het stopcontact en richtte die als een pistool op zijn kruis.

Terwijl de hete lucht door zijn broek waaide, trok hij zijn wenkbrauwen op.

‘Tja,’ zei ik, ‘ik had zelf ook heel andere plannen voor de vrijdagmiddag.’

‘Je zit echt in de rats, hè?’

Ik voelde hoe hij me bestudeerde.

‘Kom, Clark, relax. Ik ben hier degene die gloeiend hete lucht over zijn genitaliën geblazen krijgt.’

Ik reageerde niet, maar ik hoorde zijn stem boven het geloei van de föhn uit.

‘Joh, wat is het ergste wat je kan overkomen? Dat ik in een rolstoel beland?’

Het klinkt misschien stom, maar ik schoot in de lach. Will had nog nooit iets gedaan om mij op te vrolijken.

De auto leek van de buitenkant net een grote personenauto, maar als je een van de portieren aan de achterkant opendeed, kwam er een plateautje naar buiten, dat naar de grond zakte. Zonder dat Nathan me op de vingers keek, zette ik Wills buitenstoel (hij had een aparte stoel voor wanneer hij eropuit ging) haaks op het plateau, controleerde de elektrische rem, en stelde het plateau zo in dat ik hem langzaam in de auto kon tillen. Nathan ging ook achterin zitten, deed hem zijn gordel om en zekerde de wielen. Terwijl ik mijn trillende handen onder controle probeerde te krijgen, haalde ik de auto van de handrem en reed langzaam de oprit af. Op naar het ziekenhuis.

Nu hij niet meer thuis zat, leek Will wat te krimpen. Het was kil buiten, en Nathan en ik hadden hem ingepakt met zijn sjaal en dikke jas, maar desondanks was hij stilletjes, en verbeet hij zich. Hij leek op de een of andere manier zo klein in deze ruimere omgeving. Telkens als ik in mijn achteruitkijkspiegel keek (en dat deed ik heel vaak – ik was als de dood dat de stoel los zou schieten, zelfs al zat Nathan ernaast) zat hij met een ondoorgrondelijke blik uit het raam te staren. Zelfs als ik de motor liet afslaan of te hard op de rem ging staan, wat ik een paar keer deed, schokte hij alleen een beetje en wachtte hij tot ik de boel weer onder controle had.

Tegen de tijd dat we bij het ziekenhuis aankwamen was ik klam van het zweet. Ik reed drie keer een rondje over het parkeerterrein, te bang om op een krappe plek in te parkeren, tot ik wel voelde dat beide mannen hun geduld begonnen te verliezen. Vervolgens liet ik het plateau zakken, eindelijk, en hielp ik Nathan om Wills stoel op het asfalt te rijden.

‘Goed gedaan,’ zei Nathan, en hij gaf me een klopje op mijn rug, maar daar was ik zelf niet zo van overtuigd.

Er zijn dingen die je pas opvallen als je met iemand in een rolstoel bent. Een van die dingen is hoe waardeloos de meeste stoepen zijn, omdat ze vol met slecht gerepareerde gaten zitten, of vreselijk hobbelig zijn. Nu ik zo langzaam naast Will liep terwijl die zijn rolstoel langzaam voortbewoog, zag ik hoe hij bij elke uitstekende stoeptegel pijnlijk opwipte, en hoe vaak hij voorzichtig om een of ander obstakel moest manoeuvreren. Nathan deed net of het hem niet opviel, maar ik zag best dat hij er ook op lette. Will keek alleen maar grimmig en vastberaden.

Iets anders is het feit dat andere bestuurders zo weinig rekening met je houden. Ze parkeren hun auto’s op de stukken verlaagde stoep waar jij eigenlijk af moet rijden, of ze parkeren zo dicht op elkaar dat er überhaupt geen ruimte meer is voor een rolstoel om over te steken. Ik was geschokt, en kwam een paar keer in de verleiding om een briefje onder de ruitenwissers te doen, maar Nathan en Will keken er niet van op. Nathan wees naar een punt waar we de stoep af konden, en eindelijk staken we, elk aan een kant van Will, de weg over.

Sinds we van huis waren vertrokken had Will nog geen woord gezegd.

Het ziekenhuis zelf was een glanzend, laag gebouw, en de smetteloze receptie leek eerder op de receptie van een modernistisch hotel. Waarschijnlijk was het een privékliniek. Ik hield in toen Will zijn naam opgaf aan de receptioniste en liep vervolgens achter hem en Nathan aan, een lange gang door. Nathan droeg een enorme rugzak met daarin alles wat Will nodig zou kunnen hebben tijdens dit korte bezoekje, van drinkbekers tot reservekleding. Hij had het die ochtend ingepakt waar ik bij was, en somde daarbij alle dingen op die mis zouden kunnen gaan. ‘Het is maar goed dat we dit niet zo vaak hoeven te doen,’ zei hij toen hij de afschuw op mijn gezicht zag.

Ik ging niet mee de spreekkamer in. Nathan en ik zaten op de gemakkelijke stoeltjes in de wachtkamer. Het rook er niet naar ziekenhuis en in de vensterbank stond een vaas met verse bloemen. En het waren niet zomaar wat bloemen, maar enorme exotische gevallen waar ik de naam niet van kende, kunstig geschikt in minimalistische groepjes.

‘Wat doen ze daarbinnen allemaal?’ vroeg ik na een halfuur.

Nathan keek op van zijn boek. ‘Dit is gewoon zijn halfjaarlijkse controle.’

‘Om te kijken of hij al beter wordt?’

Nathan legde zijn boek neer. ‘Hij wordt nooit meer beter. Hij heeft een hoge dwarslaesie.’

‘Maar jij doet toch fysio-oefeningen en zo met hem?’

‘Dat is om te proberen zijn conditie op peil te houden – om zijn atrofie tegen te gaan en om te zorgen dat zijn botten niet ontkalken, en dat het bloed in zijn benen blijft doorstromen. Dat soort dingen.’

Toen hij weer sprak, klonk zijn stem zacht, alsof hij bang was dat hij me teleurstelde. ‘Hij zal nooit meer kunnen lopen, Louisa. Dat gebeurt alleen in de film. Het enige wat we voor hem kunnen doen is zorgen dat hij geen pijn heeft, en dat hij de dingen die hij nog wel kan, kan blijven doen.’

‘Doet hij die fysio voor jou? Om jou een lol te doen? Want als ik iets voorstel, heeft hij nooit ergens zin in.’

Nathan trok zijn neus op. ‘Hij doet het allemaal wel, maar met frisse tegenzin. Toen ik pas voor hem kwam werken, was hij nog heel vastberaden. Hij heeft het ook een eind geschopt met revalideren, maar nu er al een jaar geen schot meer in zit, vindt hij het moeilijk om te blijven geloven dat het de moeite waard was.’

‘Vind jij dat hij het moet blijven proberen?’

Nathan staarde naar de grond. ‘Wil je het echt weten? Hij is verlamd vanaf ergens tussen de vijfde en zesde nekwervel. Dat betekent dat niets het meer doet vanaf hier…’ Hij legde een hand boven op zijn borst. ‘Ze weten nog steeds niet hoe je een ruggenmerg kunt genezen.’

Ik staarde naar de deur, en dacht aan Wills gezicht terwijl we door de winterse zon reden, en het stralende gezicht van de man op wintersport. ‘Maar er wordt toch de hele tijd vooruitgang geboekt in de medische wetenschap? Ik bedoel… zoiets als dit… ze werken toch zeker wel aan een oplossing?’

‘Dit is een behoorlijk goed ziekenhuis,’ zei hij met vlakke stem.

‘En hoop doet leven, of niet?’

Nathan keek me aan en richtte zijn aandacht toen weer op zijn boek. ‘Zeker,’ zei hij.

Om kwart voor drie ging ik op Nathans aandringen koffie halen. Hij zei dat deze afspraken wel een poos konden duren, en dat hij het fort wel zou bewaken tot ik terugkwam. Ik bleef een poosje hangen in de receptieruimte, en bladerde wat tijdschriften door bij het boetiekje, en aarzelde over een stuk chocola.

Zoals te voorspellen viel, verdwaalde ik op de terugweg en moest ik een paar keer een verpleegkundige aanschieten met de vraag waar ik moest zijn. Maar twee van hen hadden geen idee. Toen ik het uiteindelijk had gevonden, met de koude koffie in mijn hand, was de gang leeg. Toen ik dichterbij kwam zag ik dat de deur van de specialist op een kier stond. Ik bleef aarzelend op de gang staan, maar ik hoorde de stem van mevrouw Traynor inmiddels de hele tijd in mijn hoofd. Ze was boos omdat ik hem alleen had gelaten. Alweer.

‘Dan zien we u over drie maanden weer, meneer Traynor,’ sprak een stem. ‘Ik heb de antispasmemedicatie aangepast en ik zal zorgen dat u gebeld wordt over de uitslag van het onderzoek. Dat wordt waarschijnlijk maandag.’

Ik hoorde Wills stem zeggen: ‘Kan ik deze bij de apotheek hierbeneden ophalen?’

‘Jazeker. Ze kunnen daar ook nog wel wat van deze meegeven.’

Een vrouwenstem zei: ‘Zal ik die map van u aannemen?’

Het drong tot me door dat ze nu naar buiten zouden komen. Ik klopte aan, en iemand riep me binnen. Twee paar ogen draaiden zich naar mij.

‘Neem me niet kwalijk,’ zei de specialist terwijl hij opstond. ‘Ik dacht dat u de fysiotherapeut was.’

‘Nee, ik ben Wills… verzorger,’ zei ik terwijl ik in de deuropening bleef staan. Will hing voorover in zijn stoel en Nathan trok zijn overhemd omlaag. ‘Sorry – ik dacht dat jullie klaar waren.’

Met een rood hoofd stamelde ik nog wat excuses en ik draaide me om.

Het was niet zozeer de aanblik van Wills ontklede lijf dat ik zo schokkend vond, ook al was het nog zo mager en gehavend. Het was ook niet de lichtelijk geïrriteerde blik van de specialist, hetzelfde soort blik waarmee mevrouw Traynor me dag in dag uit bekeek – een blik die me zei dat ik nog altijd een onhandige kluns was, ook al was mijn uurloon nu hoger.

Nee, het waren de felrode strepen over Wills polsen, de lange, rafelige littekens die zich niet lieten verhullen, hoe snel Nathan Wills mouwen ook naar beneden trok.

6

De sneeuw kwam zo plotseling dat ik onder een blauwe hemel van huis vertrok, en nog geen halfuur later liep ik langs een kasteel dat eruitzag als een roomtaart, bedekt met een dikke laag fondant.

Ik sjokte de oprit op met verstomde voetstappen en tenen die nu al verdoofd waren, rillend in mijn veel te dunne Chinese jasje. Een wervelstorm van dikke witte vlokken daalde neer uit een ijzergrauwe oneindigheid en onttrok Granta House bijna aan het zicht, smoorde alle geluid en gooide de wereld in een onnatuurlijke vertraging. Achter de keurig geknipte heg reden auto’s voorbij met een wonderlijk soort voorzichtigheid, voetgangers liepen slippend en gillend over de stoepen. Ik trok mijn sjaal over mijn neus en wenste dat ik iets warmers had aangetrokken dan een fluwelen mini-jurkje.

Tot mijn verbazing deed Nathan niet open, maar Wills vader.

‘Hij ligt in bed,’ zei hij terwijl hij vanonder het portaal omhoogkeek. ‘Het gaat niet zo goed met hem. Ik zat me net af te vragen of ik de dokter zou bellen.’

‘Waar is Nathan?’

‘Die heeft vanochtend vrij. Uitgerekend vandaag, dat zul je net zien. Dus er was zo’n verpleegkundige van dat vervloekte uitzendbureau. Die is nog geen zes seconden binnen geweest. Als het zo blijft sneeuwen, weet ik niet hoe het straks moet.’ Hij haalde zijn schouders op alsof hij wilde zeggen dat er nu eenmaal niets aan te doen viel, en verdween de gang weer in, kennelijk opgelucht dat hij niet langer verantwoordelijk was. ‘Je weet wat er met hem moet gebeuren, toch?’ riep hij over zijn schouder.

Ik deed mijn jas en schoenen uit, en, omdat ik wist dat mevrouw Traynor op de rechtbank was (dat zette ze altijd op een kalender in Wills keuken), hing ik mijn natte sokken over een radiator te drogen. In de mand met schoon wasgoed lag een paar sokken van Will, dus die trok ik aan. Ze waren me veel te groot, wat komisch stond, maar het voelde hemels om weer warme, droge voeten te hebben. Will reageerde niet toen ik hem riep, dus na een poosje maakte ik iets te drinken voor hem, klopte zachtjes aan en stak mijn hoofd om de deur. In het halfdonker zag ik zijn contouren onder het dekbed. Hij was diep in slaap.

Ik deed een stap naar achteren, trok de deur achter me dicht en begon mijn ochtendklusjes af te werken.

Mijn moeder ontleende een welhaast fysiek genoegen aan een ordelijk huis. Zelf was ik nu een maand aan het stofzuigen en poetsen, maar ik zag er nog steeds de lol niet van in. Ik vermoedde dat er nooit een punt in mijn leven zou komen dat ik niet liever zou willen dat een ander het voor me deed.

Maar op een dag als vandaag, als Will in zijn bed bleef en de wereld buiten zo verstild was, zag ik wel dat er een meditatief genoegen uitging van het van voor naar achter schoonmaken van het bijgebouw. Terwijl ik stofte en boende nam ik de radio mee van de ene naar de andere kamer. Hij speelde zachtjes, om Will niet te storen. Af en toe stak ik mijn hoofd om de deur, alleen om te controleren of hij nog ademde, en pas rond één uur begon ik me zorgen te maken dat hij nog steeds niet wakker was.

Ik vulde de mand met haardhout, en zag dat er minstens tien centimeter sneeuw bij was gekomen. Ik schonk weer iets te drinken in voor Will, en klopte aan. Ik klopte nog eens, hard, dit keer.

‘Ja?’ Zijn stem klonk schor, alsof ik hem wakker maakte.

‘Ik ben het.’ Toen hij niet reageerde, zei ik: ‘Louisa. Kan ik binnenkomen?’

‘Wat dacht je, dat ik hier de Dans van de Zeven Sluiers aan het doen was?’

Het was nog steeds halfdonker in de kamer, omdat de gordijnen nog dicht waren. Ik liep naar binnen en liet mijn ogen wennen aan het gebrek aan licht. Will lag op zijn zij, en voor hem lag een gebogen arm, alsof hij zich wilde opdrukken, net als toen ik eerder bij hem kwam kijken. Je vergat soms dat hij zich helemaal niet zelf kon omdraaien. De geur van warme, ongewassen man vulde de kamer – niet onprettig, maar wel een beetje een gek onderdeel van een werkdag.

‘Wat kan ik voor je doen? Wil je iets drinken?’

‘Ik moet anders liggen.’

Ik zette de beker op een ladekast en liep naar het bed. ‘Wat… wat wil je dat ik doe?’

Hij slikte moeizaam, alsof het pijn deed. ‘Dat je me optilt en omdraait, en dat je dan het hoofdeinde van het bed omhoog zet. Kom…’ Met zijn hoofd wenkte hij me dichterbij te komen. ‘Leg je armen onder de mijne. Dan moet je je handen achter mijn rug vastpakken en dan trekken. Blijf met je achterste op het bed zitten, dan belast je je onderrug niet.’

Ik vond het een beetje raar, dat zal ik niet ontkennen. Ik sloeg mijn armen om hem heen, waarbij zijn geur tot mijn neusgaten doordrong en zijn huid warm aanvoelde tegen de mijne. Dichterbij dan dit kon niet, of ik moest ook nog aan zijn oorlel gaan sabbelen. Bij die gedachte werd ik licht hysterisch, en ik moest moeite doen om niet te gaan lachen.

‘Wat is er?’

‘Niks.’ Ik haalde diep adem, sloeg mijn handen in elkaar en ging verzitten tot ik het gevoel had dat ik hem stevig beet had. Hij was breder dan ik had verwacht, zwaarder ook. Toen telde ik tot drie en trok hem omhoog.

‘Jezus,’ riep hij tegen mijn schouder.

‘Wat?’

‘Je handen zijn ijskoud.’

‘Ja. Als jij nou gewoon was opgestaan, had je geweten dat het sneeuwt.’

Ik zei het half voor de grap, maar voelde dat zijn huid gloeiend aanvoelde onder zijn T-shirt – een intense hitte die diep vanbinnen leek te komen. Hij kreunde een beetje toen ik hem weer teruglegde tegen het kussen, en ik probeerde zo langzaam en voorzichtig mogelijk te bewegen. Hij wees naar de afstandsbediening waarmee ik zijn hoofd en schouders omhoog kon brengen. ‘Niet te hoog,’ mompelde hij. ‘Beetje duizelig.’

Zijn vage protesten negerend, deed ik het leeslampje aan, zodat ik zijn gezicht kon zien. ‘Will – gaat het wel?’ Ik moest het twee keer vragen voor hij antwoord gaf.

‘Ik heb weleens betere dagen.’

‘Heb je een pijnstiller nodig?’

‘Ja… een heel sterke.’

‘Een paracetamol?’

Hij lag in het koele kussen en slaakte een zucht.

Ik gaf hem zijn drinkbeker en keek naar hoe hij slikte.

‘Dank je,’ zei hij, en ik voelde me ineens ongemakkelijk.

Will had me nog nooit ergens voor bedankt.

Hij deed zijn ogen dicht en ik bleef een poosje in de deuropening naar hem staan kijken. Zijn borst ging op en neer onder zijn T-shirt en zijn mond hing een beetje open. Zijn ademhaling klonk oppervlakkig, en misschien ietsje moeizamer dan anders. Maar ik had hem nog nooit uit zijn stoel gezien, en wist niet zeker of het iets te maken had met de druk van het liggen.

‘Ga weg,’ zei hij zachtjes.

En ik ging weg.

Ik las een tijdschrift, en keek alleen op om te kijken naar het pak sneeuw om het huis dat alsmaar dikker werd, en poederachtige landschappen vormde op de vensterbanken. Om halfeen had mijn moeder me een sms’je gestuurd om te melden dat mijn vader de weg niet op kon met de auto. ‘Niet weggaan daar zonder ons eerst even te bellen,’ drukte ze me op het hart. Ik wist niet precies wat ze van plan was – pa eropuit sturen met een slee en een sint-bernard?

Ik luisterde naar het nieuws op de regionale radiozender; de eindeloze files, treinen die niet meer reden, en scholen die tijdelijk dicht bleven als gevolg van de onverwachte sneeuwstorm. Ik ging Wills kamer weer in, om even bij hem te kijken. Zijn gelaatskleur zinde me niet. Hij zag bleek, en op elke wang glom een intense blos.

‘Will?’ vroeg ik zachtjes.

Hij verroerde zich niet.

‘Will?’

Er kwam een lichte paniek bij me op. Ik zei zijn naam nog twee keer, harder nu. Er kwam geen reactie. Uiteindelijk boog ik me over hem heen. Zijn gezicht was roerloos, en ik zag zijn borst ook niet bewegen. Zijn ademhaling. Ik zou zijn ademhaling moeten kunnen voelen. Ik bracht mijn gezicht dicht bij het zijne en probeerde iets van adem te horen. Toen dat niet gebeurde, stak ik een hand uit en raakte voorzichtig zijn gezicht aan.

Hij bewoog verschrikt, en zijn ogen schoten open, op een paar centimeter van de mijne.

‘Sorry,’ zei ik, en ik deinsde meteen terug.

Hij knipperde met zijn ogen en keek de kamer door alsof hij van ver moest komen.

‘Ik ben het, Lou,’ zei ik, omdat ik niet zeker wist of hij me wel herkende.

Uit zijn blik sprak lichte ergernis. ‘Dat weet ik heus wel.’

‘Wil je wat soep?’

‘Nee. Dank je.’ Hij deed zijn ogen dicht.

‘Meer pijnstillers?’

Er lag een dun waas van transpiratie over zijn jukbeenderen. Ik stak mijn hand uit, en voelde dat zijn dekbed warm en bezweet was. Dat maakte me bang.

‘Moet ik misschien iets anders voor je doen? Ik bedoel, als Nathan niet kan komen?’

‘Nee… het gaat prima,’ mompelde hij, en weer sloot hij zijn ogen.

Ik nam de hele map door om te controleren of ik soms iets over het hoofd zag. Ik deed het medicijnkastje open, keek naar de dozen rubberhandschoenen en gaasjes, en realiseerde me dat ik geen idee had wat ik daar allemaal mee moest. Ik belde via de intercom om Wills vader te spreken, maar mijn gebel verdween in een leeg huis. Ik kon het horen echoën achter de deur van het bijgebouw.

Ik stond net op het punt om mevrouw Traynor te bellen toen de achterdeur openging en Nathan binnenstapte, verpakt in lagen dikke kleding. Zijn hoofd ging bijna helemaal schuil achter zijn wollen sjaal en muts. Hij bracht een golf koude lucht met zich mee, en een lichte sneeuwvlaag.

‘Hé,’ zei hij, en hij stampte de sneeuw van zijn laarzen en gooide de deur achter zich dicht.

Het voelde alsof het huis ineens wakker werd uit een dromerige staat.

‘Goddank dat je er bent,’ zei ik. ‘Hij is niet lekker. Hij ligt al bijna de hele ochtend te slapen en hij heeft nauwelijks iets gedronken. Ik wist niet wat ik ermee aan moest.’

Nathan schudde zijn jas van zich af. ‘Ik moest dat hele eind lopen. Er rijden geen bussen meer.’

Ik zette thee voor hem terwijl hij bij Will ging kijken.

Nog voor het water kookte was hij alweer terug. ‘Hij heeft heel hoge koorts,’ zei hij. ‘Hoelang is hij al zo?’

‘De hele ochtend. Ik vond hem ook warm aanvoelen, maar hij zei dat hij wilde slapen.’

‘Jezus. De hele ochtend? Wist je dan niet dat hij zijn eigen temperatuur niet kan reguleren?’ Hij duwde me aan de kant en begon het medicijnkastje te doorzoeken. ‘Antibiotica. De sterke.’ Hij hield een potje op en schudde een pil in de vijzel, waarna hij driftig begon te stampen.

Ik bleef achter hem staan. ‘Ik heb hem paracetamol gegeven.’

‘Dan had je hem net zo goed een waterijsje kunnen geven.’

‘Hoe moest ik dat nou weten? Niemand heeft dat ooit tegen me gezegd. Ik heb hem wel goed ingestopt.’

‘Het staat verdomme in de map. Will transpireert niet zoals wij allemaal. Sinds zijn dwarslaesie zweet hij zelfs helemaal niet meer. Dat houdt in dat zijn interne thermometer doordraait bij het minste verkoudheidje. Ga de ventilator maar zoeken. Dan zetten we die naast hem neer tot hij weer afkoelt. En een natte doek, voor om zijn hals. We kunnen pas met hem naar de dokter als het stopt met sneeuwen. Die verdomde uitzendkracht ook. Die had dat vanochtend al moeten zien.’

Zo boos had ik Nathan nog nooit meegemaakt. Hij had het niet eens meer tegen mij.

Ik holde naar de ventilator.

Het duurde bijna veertig minuten voor Wills temperatuur weer tot een acceptabel niveau was teruggebracht. Terwijl wij wachtten tot de extrasterke koortswerende pillen begonnen te werken, legde ik nog een doekje over zijn voorhoofd en rond zijn hals, zoals Nathan me opdroeg. We kleedden hem uit, legden een dun katoenen laken over zijn borst en lieten daar de ventilator overheen gaan. Zonder mouwen waren de littekens op zijn armen duidelijk zichtbaar. We deden of we die niet zagen.

Will onderging al deze aandacht vrijwel zwijgend, beantwoordde Nathans vragen met ja of nee, soms zo slecht verstaanbaar dat ik niet zeker wist of hij wel iets zei. Nu ik hem in het licht kon zien liggen, realiseerde ik me dat hij er echt heel erg ziek uitzag en ik voelde me schuldig dat ik dat niet eerder had opgemerkt. Ik bood zo vaak mijn excuses aan dat Nathan zei dat het irritant begon te worden.

‘Oké,’ zei hij. ‘Let goed op wat ik doe. Misschien moet je dit later nog eens alleen doen.’

Ik voelde wel dat protesteren niet op zijn plaats was. Maar ik vond het vreselijk dat Nathan Wills pyjamabroek omlaagtrok, zodat een bleke strook blote buik zichtbaar werd, en hij voorzichtig het gaas van het kleine slangetje in zijn buik verwijderde, dat hij zorgvuldig schoonmaakte voor hij een nieuw verband aanbracht. Hij liet me zien hoe ik de zak aan het bed moest legen, en legde uit waarom die altijd lager moest hangen dan Wills lichaam, en het verbaasde me hoe zakelijk ik de kamer uit liep met de zak vol warm vocht. Ik was blij dat Will niet echt naar me keek – niet omdat hij dan een valse opmerking zou maken, maar omdat ik het gevoel had dat hij het ook gênant vond dat ik getuige was van dit intieme ritueel.

‘Dat was het,’ zei Nathan. Een uur later lag Will eindelijk te doezelen op schone lakens, en zag hij er weliswaar nog steeds niet echt fris uit, maar ook niet meer heel ziek.

‘Laat hem maar slapen. Maar over een paar uur moet je hem weer wakker maken en ervoor zorgen dat hij zo veel mogelijk drinkt. En om vijf uur weer koortstabletten, oké? Het laatste uur zal zijn temperatuur waarschijnlijk weer omhoogschieten, maar voor vijf uur mag hij niets meer.’

Ik schreef alles op, want ik was bang om de mist in te gaan.

‘Vanavond moet je alles nog een keer herhalen wat wij net hebben gedaan. Gaat dat lukken?’ Nathan pakte zich weer in als een Eskimo en stapte de sneeuw in. ‘Lees de map nou maar goed door. En niet in paniek raken. Bel mij maar als er problemen zijn. Ik praat je er wel doorheen. En als het echt moet, kom ik weer terug.’

Toen Nathan vertrokken was, bleef ik in Wills kamer. Ik durfde niet bij hem weg. In de hoek stond een oude leren leunstoel met een leeslamp ernaast, misschien een overblijfsel uit Wills vorige leven, en daar kroop ik in met een verhalenbundel die ik uit de boekenkast had getrokken.

Het was wonderlijk vredig in die kamer. Door de kier in de gordijnen kon ik de buitenwereld zien, onder een witte deken, verstild en beeldschoon. Binnen was het warm en rustig, en mijn gedachten werden alleen af en toe onderbroken door het tikken of gorgelen van de verwarming. Ik las en keek zo nu en dan of Will nog vredig lag te slapen en bedacht dat ik nog nooit van mijn leven zonder iets te doen stil had gezeten. In een huishouden als dat van ons groeide je niet in stilte op, met het onophoudelijke geloei van de stofzuiger, de blèrende televisie en het gegil. Op de spaarzame momenten dat de tv niet aanstond, zette pa een van zijn oude Elvisplaten op en schroefde hij het volume flink op. En in de lunchroom was er ook constant rumoer.

Hier hoorde ik mijn eigen gedachten. Ik kon zelfs bijna mijn hartslag horen. En tot mijn verbazing vond ik dat heel prettig.

Om vijf uur kwam er een sms’je binnen. Will bewoog even, en ik sprong op uit mijn stoel omdat ik bij mijn telefoon wilde zijn voor die hem nog een keer zou storen.

Geen treinen. Zou jij vannacht misschien kunnen blijven slapen? Nathan kan niet. Camilla Traynor

Ik typte mijn antwoord zonder erbij na te denken.

Geen probleem.

Ik belde mijn ouders om te zeggen dat ik hier zou blijven. Mijn moeder klonk opgelucht. En toen ik haar vertelde dat ik zou worden betaald voor de logeerpartij, was ze zelfs blij.

‘Hoor je dat, Bernard?’ vroeg ze, met haar hand half over de hoorn. ‘Ze betalen haar zelfs als ze slaapt.’

Ik hoorde mijn vaders uitroep: ‘De hemel zij geprezen. Ze heeft eindelijk haar droombaan gevonden.’

Toen stuurde ik Patrick een sms om hem te laten weten dat ik op mijn werk moest blijven, en dat ik hem later wel zou bellen. Binnen een paar seconden kwam zijn antwoord.

Ga vanavond crosscountry hardlopen door de sneeuw. Goede oefening voor Noorwegen! X P

Ik vroeg me af hoe iemand in vredesnaam zo opgewonden kon raken bij de gedachte aan joggen in een hemd en een broekje terwijl je buiten bevroor.

Will sliep. Ik kookte iets voor mezelf en ontdooide wat soep, voor het geval hij daar straks trek in had. Ik maakte de haard aan, mocht hij zich goed genoeg voelen om straks naar de zitkamer te willen. En ik las nog een van de verhalen en vroeg me af hoelang het geleden was dat ik voor het laatst een boek had gelezen. Als kind was ik dol op lezen, maar ik kon me niet herinneren of ik sindsdien ooit iets anders had gelezen dan tijdschriften. Treen was de lezer. Het voelde bijna alsof ik haar territorium schond door een boek op te pakken. Ik dacht eraan dat zij en Thomas naar de universiteit zouden verdwijnen en besefte dat ik niet wist of ik daar nu verdrietig of blij om was – of iets complex daartussenin.

Nathan belde om zeven uur. Hij leek opgelucht dat ik wilde blijven slapen.

‘Ik kreeg meneer Traynor maar niet te pakken. Ik heb het zelfs via de vaste telefoon geprobeerd, maar die sprong meteen op het antwoordapparaat.’

‘Ja, nou ja. Hij zal wel weg zijn.’

‘Weg?’

Plotseling voelde ik een instinctieve paniek bij het idee dat ik hier vannacht alleen zou zijn met Will. Ik was bang dat ik een essentiële fout zou maken, of dat ik Wills gezondheid in gevaar zou brengen. ‘Moet ik mevrouw Traynor dan bellen?’

Het bleef even stil aan de andere kant van de lijn. ‘Nee. Doe dat maar niet.’

‘Maar –’

‘Lou, luister, hij is vaak… hij gaat vaak ergens anders heen als mevrouw T in de stad blijft.’

‘O.’

‘Het is maar goed dat jij er bent. Als je zeker weet dat Will er beter uitziet, ben ik er morgenochtend vroeg weer.’

Je hebt gewone uren, en je hebt rare uren, waarin de tijd met horten en stoten voorbijgaat en het leven – het echte leven – een eind van je af lijkt te staan. Ik keek wat televisie, at, maakte de keuken aan kant en doolde in stilte door het huis. Uiteindelijk ging ik Wills kamer weer binnen.

Hij bewoog toen ik de deur opendeed en tilde zijn hoofd half op. ‘Hoe laat is het, Clark?’ Zijn stem klonk wat verstomd door het kussen.

‘Kwart over acht.’

Hij liet zijn hoofd weer vallen en liet dit op zich inwerken. ‘Mag ik iets drinken?’

Hij had niets bijtends meer, niets scherps. Het was alsof hij eindelijk kwetsbaar was geworden nu hij ziek was. Ik bracht hem iets te drinken, en deed de lamp naast het bed aan. Ik ging op de rand van het bed zitten en voelde aan zijn voorhoofd, zoals mijn moeder bij mij deed toen ik klein was. Hij voelde nog steeds wat warm, maar niet zo erg als eerder op de dag.

‘Koele handen.’

‘Daar klaagde je net nog over.’

‘O ja?’ Hij klonk oprecht verbaasd.

‘Heb je trek in een beetje soep?’

‘Nee.’

‘Lig je goed?’

Ik wist niet hoeveel pijn hij precies had, maar ik vermoedde wel dat het veel erger was dan hij liet merken.

‘Het zou fijn zijn om op mijn andere zij te liggen. Rol me maar gewoon om. Ik hoef niet te zitten.’

Ik klom over het bed en rolde hem zo voorzichtig mogelijk om. Hij straalde niet meer die griezelige hitte uit, alleen de gewone warmte van een lijf dat een poos onder een dekbed had gelegen.

‘Kan ik nog iets anders doen?’

‘Moet jij niet naar huis?’

‘Nee,’ antwoordde ik, ‘ik blijf slapen.’

Buiten doofde het laatste licht. Het sneeuwde nog steeds. In de gloed van de lamp in het portaal baadde het in bleek goud, melancholiek licht. We zaten in de vredige stilte en keken naar de hypnotiserende vlokken.

‘Mag ik je iets vragen?’ zei ik uiteindelijk. Ik zag zijn handen op het laken. Zo vreemd dat die er zo gewoon uitzagen, zo sterk, en dat ze toch zo nutteloos waren.

‘Ik vermoed dat ik je niet kan tegenhouden.’

‘Wat is er precies gebeurd?’ Ik vroeg me af hoe het zat met die littekens op zijn polsen. Het was de enige vraag die ik niet direct durfde te stellen.

Hij deed één oog open. ‘Je bedoelt, hoe ben ik zo geworden?’

Toen ik knikte deed hij zijn oog weer dicht. ‘Ongeluk met een motor. Niet de mijne. Ik was een argeloze voetganger.’

‘Ik dacht dat het bij het skiën of bungeejumpen was gebeurd.’

‘Dat denkt iedereen. Geintje van Onze-Lieve-Heer. Ik stak de weg voor mijn huis over. Niet dit huis,’ zei hij. ‘In Londen.’

Ik staarde naar de boeken in zijn boekenkast. Tussen alle romans en de beduimelde Penguin-pockets stonden allerlei zakelijke titels: Vennootschapsrecht, Overnames, en handboeken met namen die ik niet kende.

‘En je kon echt niet blijven werken?’

‘Nee, en het appartement lukte ook niet meer, net als de vakanties, mijn leven… En mijn ex-vriendin heb je al eens ontmoet.’ De pauze die hij nam kon zijn bitterheid niet verhullen. ‘Maar ik schijn dankbaar te moeten zijn, want ze hebben ook een poos gedacht dat ik überhaupt niet meer zou blijven leven.’

‘Haat je het? Dat je hier moet wonen, bedoel ik?’

‘Ja.’

‘Is er dan echt geen enkele mogelijkheid om weer in Londen te gaan wonen?’

‘Niet op deze manier, nee.’

‘Misschien word je nog wel wat beter. Ik bedoel, Nathan zei dat er met dit soort aandoeningen nog heel veel vooruitgang te boeken valt.’

Will deed zijn ogen weer dicht.

Ik wachtte af, en schikte toen het kussen onder zijn hoofd en het dekbed rond zijn borst. ‘Het spijt me als ik te veel vragen stel,’ zei ik. ‘Wil je dat ik wegga?’

‘Nee, blijf nog even praten.’ Hij slikte. Zijn ogen gingen weer open en zijn blik gleed omhoog naar de mijne. Hij zag er onbeschrijfelijk moe uit. ‘Vertel eens iets leuks.’

Ik aarzelde even, en leunde toen tegen de kussens naast hem. Daar zaten we in het halfdonker te kijken naar de sneeuwvlokken die nog even oplichtten voor ze in de donkere nacht verdwenen.

‘Weet je… dat zei ik vroeger altijd tegen mijn vader,’ zei ik uiteindelijk. ‘Maar als ik je zou zeggen wat hij dan antwoordde, denk je waarschijnlijk dat ik gek ben.’

‘Nog gekker?’

‘Als ik een nachtmerrie had, of als ik verdrietig was, of ergens bang voor was, dan zong hij altijd voor me.’ Ik schoot in de lach. ‘Ach nee, ik ga je echt niet vertellen wat hij dan zong.’

‘Kom op.’

‘Hij zong altijd de “Molahonkey Song” voor me.’

‘De wat?’

‘De “Molahonkey Song”. Ik dacht dat iedereen die kende.’

‘Geloof me, Clark,’ zei hij zachtjes. ‘Ik ben een Molahonkeymaagd.’

Ik haalde diep adem, deed mijn ogen dicht en begon te zingen:

I wi-li-lished I li-li-lived in Molahonkey la-la-land

The la-la-land where I-li-li was bo-lo-lo-lo-lo-lo-lorn

So I li-li could play-la-lay my o-lo-lold banjo-lo-lo

My ol-lo-lold ban-jo-lo-lo won’t go-lo-lo-lo-lo-lo-lo

‘Allejezus.’

Ik haalde nog een keer diep adem.

I too-lo-look it to-lo-lo the me-le-lender’s sho-lo-lop to

See-lee-lee what they-le-ley could do-lo-lo-lo-lo-lo-lo

They sai-lai-laid to me-le-le your stri-li-lings are sho-lo-lot

They’re no-lo-lo more u-lu-luse to you-lo-lo-lo-lo-lo-loo.

Het bleef even stil.

‘Je bent niet wijs. Je hele familie is niet wijs.’

‘Het werkte anders wel.’

‘En je zingt zo vals als een kraai. Ik mag hopen dat je pa het beter kon.’

‘Je bedoelt, geloof ik: “Dank u, juffrouw Clark, voor deze poging om mij te vermaken.”’

‘Ach, het werkt ongeveer even goed als de meeste psychotherapie die ik krijg. Oké, Clark,’ zei hij, ‘vertel nog eens wat. Iets waarbij je niet hoeft te zingen.’

Ik dacht even na.

‘Eh… nou, goed… je zat laatst toch zo naar mijn schoenen te kijken?’

‘Ze vallen nogal op.’

‘Nou, volgens mijn moeder loop ik al sinds mijn derde op vreemde schoenen rond. Toen kocht ze namelijk een paar knalturquoise regenlaarsjes voor me, met glitters – dat zag je toen nog bijna nergens – terwijl de andere kinderen gewoon van die groene gevallen hadden, of misschien rode, als ze mazzel hadden. Volgens haar wilde ik die laarsjes niet meer uit sinds zij ermee thuiskwam. Ik droeg ze zelfs in bed, en in bad, en de hele zomer wilde ik ze aan naar de crèche. Mijn lievelingsoutfit bestond uit die glitterlaarsjes en mijn hommelmaillot.’

‘Je hommelmaillot?’

‘Ja, met zwarte en gele strepen.’

‘Mijn god.’

‘Nou, zeg, dat is ook niet erg aardig.’

‘Nou ja, het klinkt vreselijk.’

‘Voor jou misschien, maar gek genoeg kleden niet alle meisjes zich alleen maar om mannen te behagen, Will Traynor.’

‘Bullshit.’

‘Nee, het is echt zo.’

‘Alles wat vrouwen doen is met het oog op mannen. Iedereen doet überhaupt altijd alles met het oog op seks. Heb jij The Red Queen soms niet gelezen?’

‘Ik heb geen idee waar je het over hebt. Maar ik kan je verzekeren dat ik hier niet bij jou op bed de “Molahonkey Song” zit te zingen omdat ik jou wil versieren. Toen ik drie was vond ik het gewoon supercool, gestreepte benen.’

Ik realiseerde me dat de spanning die me de hele dag in haar greep had gehad langzaam wegebde naarmate Will meer van zich af beet. Ik hoefde niet meer te zorgen voor een zieke dwarslaesiepatiënt. Ik zat hier te kletsen met een vreselijk sarcastische gast. Gewoon, gezellig.

‘Vertel, wat is er gebeurd met die schitterende glitterlaarzen van je?’

‘Ze moest ze wegdoen. Ik kreeg er heel nare voetschimmel van.’

‘Smakelijk verhaal.’

‘En die maillot heeft ze ook weggegooid.’

‘Hoezo?’

‘Daar ben ik nog steeds niet achter. Maar ik weet wel dat het mijn hart brak. En ik heb nooit meer een panty gevonden waar ik zo gek op was als op die maillot. Ze maken ze niet meer tegenwoordig. Tenminste, niet voor volwassen vrouwen.’

‘Dat vind ik nou ook heel gek.’

‘Spot jij maar. Heb jij dan nooit iets gehad waar je zo gek op was?’

Ik kon hem nauwelijks zien, omdat het nu echt bijna helemaal donker was in de kamer. Ik had het leeslampje aan kunnen doen, maar iets weerhield me daarvan. En ik had het nog niet gezegd, of ik had al spijt.

‘Ja,’ zei hij zachtjes. ‘Ja, zoiets heb ik weleens gehad.’

We praatten nog wat, en toen dommelde Will in. Ik lag daar te kijken naar hoe hij ademhaalde, en vroeg me af en toe af wat hij zou zeggen als hij wakker werd en zag hoe ik naar hem lag te staren. Naar zijn veel te lange haar en zijn vermoeide ogen en zijn stoppelbaardje. Maar ik kon niet weg. De uren kregen iets onwerkelijks, een eiland van tijd. Ik was de enige andere mens daar in huis, en ik durfde hem nog steeds niet alleen te laten.

Vlak na elf uur zag ik dat hij weer begon te zweten, en dat zijn ademhaling oppervlakkiger werd, en ik maakte hem wakker en gaf hem wat koortsremmers. Hij zei niets, mompelde alleen een bedankje. Ik verschoonde zijn laken en kussensloop en toen hij weer sliep ging ik op tien centimeter afstand van hem liggen om na een poos zelf ook in slaap te vallen.

Ik werd wakker doordat ik mijn naam hoorde. Ik zat in de klas, lag op mijn tafeltje te slapen, en de leraar tikte tegen het bord, en bleef mijn naam maar herhalen. Ik wist dat ik eigenlijk moest opletten, en ik wist dat de leraar mijn dutje als een daad van verzet zou zien, maar ik kreeg mijn hoofd niet van het tafelblad.

‘Louisa.’

‘Hmmg.’

‘Louisa.’

Het tafeltje voelde zo lekker zacht. Ik deed mijn ogen open. De woorden kwamen van boven mijn hoofd, en klonken sissend, en heel nadrukkelijk. Louisa.

Ik lag in bed. Ik knipperde met mijn ogen, probeerde me te focussen, en zag toen dat Camilla Traynor over me heen gebogen stond. Ze droeg een dikke wollen jas en had haar handtas over haar schouder geslagen.

‘Louisa.’

Ik duwde mezelf geschrokken omhoog. Naast me lag Will onder het dekbed te slapen, zijn mond een beetje open, en zijn ellebogen lagen gebogen voor hem. Het licht sijpelde door het raam naar binnen en voorspelde een koude, heldere morgen.

‘Eh.’

‘Waar ben je mee bezig?’

Ik had het gevoel alsof ze me op iets vreselijks had betrapt. Ik wreef over mijn gezicht en probeerde bij mijn positieven te komen. Wat deed ik hier? Wat moest ik tegen haar zeggen?

‘Wat doe jij in Wills bed?’

‘Will…’ zei ik zachtjes. ‘Will was niet lekker… en ik wilde een oogje in het zeil houden.’

‘Hoe bedoel je, hij was niet lekker? Kom eens even mee naar de gang.’ Ze beende de kamer uit en verwachtte duidelijk dat ik haar zou volgen.

Ik volgde haar terwijl ik probeerde mijn kleren recht te trekken. Ik had het bange vermoeden dat mijn make-up over mijn gezicht uitgesmeerd was.

Ze deed de deur van Wills slaapkamer achter me dicht.

Ik stond voor haar en probeerde mijn haar glad te strijken en mijn gedachten op een rijtje te krijgen. ‘Will had koorts. Toen Nathan kwam heeft die ervoor gezorgd dat de koorts zakte, maar ik wist niets van zijn reguleergedoe, en ik wilde een oogje in het zeil houden… hij zei ook dat dat moest…’ Mijn stem klonk stroperig, vormeloos. Ik wist niet zeker of ik wel in samenhangende zinnen sprak.

‘Waarom heb je mij dan niet gebeld? Als hij ziek was had je mij onmiddellijk moeten bellen. Of meneer Traynor.’

Het was alsof mijn hersenhelften ineens weer aan elkaar klikten. Meneer Traynor. O nee! Ik keek snel op de klok. Het was kwart voor acht.

‘Ik wist niet… Nathan dacht…’

‘Luister eens, Louisa. Het is geen hogere wiskunde. Als Will zo ziek was dat jij bij hem in de kamer moest slapen, dan is dat iets waarover je mij had moeten bellen.’

‘Ja.’

Ik knipperde met mijn ogen en staarde naar de grond.

‘Ik begrijp niet waarom je dat niet hebt gedaan. Heb je wel geprobeerd om meneer Traynor te bellen?’

Nathan zei dat ik er niets over moest zeggen.

‘Ik…’

Op dat moment ging de voordeur open, en daar stond meneer Traynor, met zijn opgevouwen krantje onder de arm. ‘Je bent er weer!’ zei hij tegen zijn vrouw, en hij sloeg de sneeuw van zijn schouders. ‘Ik kom net terug van de winkel met een krantje en wat melk. Het is verraderlijk glad. Ik moest helemaal omlopen naar Hansford Corner om de ijzel te omzeilen.’

Ze keek naar hem en ik vroeg me af of zij zag dat hij hetzelfde overhemd en dezelfde trui droeg als de vorige dag.

‘Wist jij dat Will vannacht ziek was?’

Hij keek me recht in de ogen. Ik ontweek zijn blik en keek naar mijn voeten. Ik had me nog nooit van mijn leven zo ongemakkelijk gevoeld.

‘Heb je geprobeerd me te bellen, Louisa? Het spijt me – ik heb niets gehoord. Die intercom zal wel weer kaduuk zijn. Het gebeurt de laatste tijd wel vaker dat ik hem niet hoor. En ik voelde me zelf gisteravond ook niet zo lekker. Dus ik heb er misschien dwars doorheen geslapen.’

Ik had nog steeds Wills sokken aan. Ik staarde ernaar en vroeg me af of mevrouw Traynor me daar ook voor op mijn kop zou geven.

Maar ze leek afgeleid. ‘Het was een hele reis vanuit Londen. Ik denk… ik laat je verder. Maar als er ooit nog eens zoiets gebeurt, moet je mij onmiddellijk bellen. Heb je dat begrepen?’

Ik durfde meneer Traynor niet aan te kijken. ‘Ja,’ zei ik, en ik verdween de keuken in.

7

In één klap was het lente, alsof de winter als een ongewenste gast abrupt zijn jas had aangetrokken en zonder afscheidsgroet de benen had genomen. Alles werd groener, de wegen baadden in een waterig zonnetje, buiten voelde het ineens zacht. In de lucht hing iets bloemigs en warms, en het gezang van vogels verzorgde een vriendelijk achtergrondmuziekje bij de dag.

Ik kreeg er niets van mee. Ik had de avond ervoor bij Patrick geslapen. Daarvoor had ik hem bijna een week niet gezien vanwege zijn opgevoerde trainingsschema, maar na veertig minuten in bad met een half pak badzout was hij zo uitgeput dat hij nauwelijks nog tegen me kon praten. Ik was begonnen hem over zijn rug te strelen, in een zeldzame poging hem te verleiden, en hij had gemompeld dat hij echt te moe was, waarbij hij een handgebaar maakte om me van hem af te slaan. Ik was nog wakker en lag vier uur later nog steeds teleurgesteld naar het plafond te staren.

Patrick en ik hadden elkaar ontmoet tijdens mijn enige andere baantje ooit, dat van kapster-in-opleiding bij The Cutting Edge, de enige unisekskapsalon in Hailsbury. Hij kwam binnenlopen toen Samantha, de eigenaresse, druk was met iets anders, en hij wilde gemillimeterd worden. Ik gaf hem niet alleen het vreselijkste kapsel dat hij ooit had gehad, maar het vreselijkste kapsel in de geschiedenis van de mensheid. Drie maanden later kwam het besef dat mijn voorliefde voor het prutsen aan mijn eigen haar niet hoefde te betekenen dat ik in staat was om iets met andermans haar te doen. Dus ik vertrok en ging bij Frank in de lunchroom werken.

Toen we pas verkering hadden, werkte Patrick als vertegenwoordiger en waren zijn lievelingsdingen bier, goedkope chocola, praten over sport en seks (niet over praten, maar doen), in die volgorde. Een lekker avondje stappen bevatte meestal het hele lijstje. Hij zag er eerder gewoontjes uit dan knap, en zijn kont was dikker dan de mijne, maar ik vond het prima zo. Ik hield van zijn stevigheid, en hoe hij aanvoelde als ik mijn armen en benen om hem heen sloeg. Zijn vader leefde niet meer en ik vond het prettig hoe hij met zijn moeder was: beschermend en bezorgd. En zijn vier broers en zussen waren net de Waltons. Ze konden het goed met elkaar vinden. Op onze eerste date hoorde ik een stemmetje in mijn hoofd zeggen: ‘Deze man zal jou nooit pijn doen.’ En in de zeven jaren die daarop volgden, heb ik daar ook nooit aan hoeven twijfelen.

En toen werd hij de Marathon Man.

Patricks buik gaf niet meer mee als ik tegen hem aan kroop; het was een hard, meedogenloos ding geworden, als de plank aan de zijkant van het bed, en hij begon zijn shirt op te trekken en tegen die buik aan te slaan met allerlei dingen om te bewijzen hoe hard hij was. Zijn gezicht werd tanig en verweerd van al die uren in de buitenlucht. Zijn dijen waren één en al spier. Op zich had dat best sexy kunnen zijn, als hij daadwerkelijk zin zou hebben in seks. Maar we deden het nog maar twee keer per maand, en ik was niet het type dat er zelf om vroeg.

Naarmate hij fitter werd leek het alsof hij steeds meer geobsedeerd raakte met zijn eigen vormen en steeds minder interesse had in de mijne. Ik heb hem een paar keer gevraagd of hij me niet meer mooi vond, maar hij gaf altijd heel pertinent antwoord: ‘Je bent prachtig,’ zei hij dan. ‘Ik ben alleen kapot. Maar ik wil niet dat je afvalt. Die meiden op de sportclub – als je al hun tieten bij elkaar veegt heb je nog niet eens één fatsoenlijke borst.’ Ik wilde vragen hoe hij precies tot deze complexe berekening was gekomen, maar omdat het zo lief was dat hij dat zei, liet ik het er verder bij.

Ik wilde best geïnteresseerd zijn in waar hij mee bezig was, echt. Ik ging mee naar de avondjes van zijn triatlonclubje, en ik probeerde met de andere meiden te kletsen. Maar het werd me al snel duidelijk dat ik een vreemde eend was – niemand had een vriendin zoals ik – de rest was allemaal single of had verkering met iemand die fysiek even indrukwekkend was als hij. De stelletjes pushten elkaar naar de sportschool te gaan, planden weekendjes in spandex broekjes en hadden foto’s in hun portemonnees waarop ze hand in hand over de finish van een triatlon kwamen, of waarop ze zelfingenomen hun medailles vergeleken. Het was walgelijk.

‘Ik snap niet waar je over klaagt,’ zei mijn zusje toen ik het er met haar over had. ‘Sinds ik Thomas heb, ben ik nog maar één keer met iemand naar bed geweest.’

‘Wat? Met wie dan?’

‘O, een of andere kerel die een boeket kwam halen,’ antwoordde ze. ‘Ik wilde gewoon weten of ik het nog kon.’

En toen ze mijn mond open zag vallen zei ze: ‘Ach, kijk niet zo. Het gebeurde niet op mijn werk. En het waren bloemen voor een begrafenis. Als het een boeket voor zijn vrouw was geweest, had ik hem uiteraard met geen gladiool aangeraakt.’

Niet dat ik een seksmaniak was of zo; we waren tenslotte al heel lang samen. Het punt was dat er ergens iets in mij begon te twijfelen of ik nog wel aantrekkelijk was.

Patrick had er nooit bezwaar tegen gehad dat ik me ‘inventief’ kleedde, zoals hij het noemde. Maar wat nu als hij niet echt de waarheid sprak? Patricks werk, zijn hele sociale leven, draaide nu om de beheersing van het vlees – dat te temmen, in te perken, te verbeteren. Wat nu als hij zo veel naar die strakke kleine kontjes had gekeken dat mijn eigen achterwerk ineens tekortschoot? Wat nu als mijn rondingen, die ik zelf altijd als aangenaam voluptueus had gezien, in zijn veeleisende ogen pafferig waren?

Dit soort gedachten schoten links en rechts door mijn hoofd toen mevrouw Traynor binnenkwam en zo ongeveer verordonneerde dat Will en ik naar buiten moesten. ‘Ik heb de schoonmakers gevraagd om hier grote schoonmaak te houden, dus dan kunnen jullie van het mooie weer genieten als zij hier aan de slag gaan.’

Wills blik ontmoette de mijne en hij tilde bijna onzichtbaar zijn wenkbrauwen op. ‘Het is niet echt een verzoek, of wel, moeder?’

‘Ik denk dat het goed voor je is om eens wat frisse lucht te krijgen,’ antwoordde ze. ‘De oprijplaat ligt al klaar. Misschien is het een idee om wat thee mee naar buiten te nemen?’

Het was een volkomen redelijk voorstel. De tuin lag er prachtig bij. Het was alsof bij de minste stijging van de temperatuur alles ineens had besloten om er een beetje groener uit te zien. Narcissen waren uit het niets opgedoken, hun gele knoppen een voorbode van de bloemen die zouden volgen. De bruine takken botten uit, en vaste planten zochten voorzichtig hun weg naar boven door de donkere, kleffe grond. Ik deed de deuren open en we gingen naar buiten. Will bleef op het zandstenen pad. Hij gebaarde naar een gietijzeren bankje waar een kussen op lag, en daar bleef ik een poosje zitten. We richtten onze gezichten naar het bleke zonnetje en luisterden naar de musjes die in de heg zaten te bekvechten.

‘Wat is er met jou?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Je bent zo stil.’

‘Je wilde toch zo graag dat ik stil was?’

‘Niet zó stil. Dat baart me zorgen.’

‘Er is niks,’ zei ik. En toen: ‘Gewoon gezeur met mijn vriend, dat boeit jou toch niet.’

‘Aha,’ zei hij. ‘De Hardloper.’

Ik deed mijn ogen open om te zien of hij soms met me spotte.

‘Wat is er aan de hand,’ zei hij. ‘Vertel het maar aan ome Will.’

‘Nee.’

‘Die schoonmakers moeten nog minstens een uur als gekken voor mijn moeder aan het werk. Dus je moet het toch ergens over hebben.’

Ik duwde mezelf omhoog en keek hem aan. Op zijn stoel zat een knop waarmee zijn zitgedeelte omhoogkwam, zodat hij op ooghoogte met mensen kon praten. Hij gebruikte hem niet vaak, want meestal werd hij er duizelig van, maar nu had hij hem in werking gezet. Ik moest naar hem opkijken.

Ik trok mijn jas om me heen en keek naar hem door half dichtgeknepen ogen. ‘Nou, wat wil je weten?’

‘Hoelang zijn jullie al bij elkaar?’ vroeg hij.

‘Ruim zes jaar.’

Hij keek verrast. ‘Dat is lang.’

‘Ja,’ zei ik, ‘nou ja.’

Ik leunde voorover en trok zijn dekentje recht. Het was een verraderlijk zonnetje – het zag er veelbelovend uit maar het kon die belofte nog niet waarmaken. Ik dacht aan Patrick, die vanochtend precies om halfzeven opstond voor zijn ochtendrondje. Misschien moest ik ook wel beginnen met hardlopen, dan werden we ook zo’n lycrasetje. Misschien moest ik wel kanten ondergoed kopen en het internet raadplegen voor sekstips. Ik zou het allebei niet doen, dat wist ik best.

‘Wat doet hij?’

‘Hij is personal trainer.’

‘Vandaar het hardlopen.’

‘Vandaar het hardlopen.’

‘Hoe is hij? In drie woorden, als je het vervelend vindt om het erover te hebben.’

Ik dacht erover na. ‘Positief. Loyaal. Geobsedeerd met zijn percentage lichaamsvet.’

‘Dat zijn zeven woorden.’

‘Dan heb je er vier gratis bij gekregen. Hoe was zij eigenlijk?’

‘Wie?’

‘Alicia?’ Ik keek hem aan zoals hij naar mij had gekeken, direct. Hij zuchtte diep en keek omhoog naar een grote plataan. Zijn haar viel voor zijn ogen en ik onderdrukte de neiging om het aan de kant te vegen.

‘Prachtig. Sexy. Lastig in het onderhoud. Verbazingwekkend onzeker.’

‘Wat heeft zij nou om onzeker over te zijn?’ De woorden rolden uit mijn mond voor ik er erg in had.

Hij keek bijna geamuseerd. ‘Dat zou je verbazen,’ zei hij. ‘Meisjes als Lissa varen zo lang op hun uiterlijk dat ze denken dat ze verder niets te bieden hebben. Of misschien is dat niet eerlijk. Ze kan van alles. Spullen – kleding, interieurs. Ze kan heel goed dingen mooi maken.’

Ik kon me inhouden en zei niet dat iedereen alles mooi kon maken met een portemonnee zo diep als een diamantmijn.

‘Dan verschoof ze een paar dingen in een kamer, en ineens zag het er totaal anders uit. Ik snapte nooit hoe ze dat deed.’ Hij knikte in de richting van het huis. ‘Ze heeft het bijgebouw ook gedaan toen ik er introk.’

Ik ging de perfect ingerichte zitkamer in mijn hoofd na en merkte dat mijn oorspronkelijke bewondering net iets minder ongecompliceerd was als eerst.

‘Hoelang was je met haar?’

‘Acht, negen maanden?’

‘Niet zo lang, dus.’

‘Voor mijn doen wel.’

‘Waar hebben jullie elkaar ontmoet?’

‘Tijdens een etentje. Een afschuwelijk saai etentje. En jullie?’

‘Bij de kapper. Ik was kapster. Hij was de klant.’

‘Ha! Hij was geknipt voor jou.’

Waarschijnlijk keek ik heel uitgestreken, want hij schudde zijn hoofd en zei zachtjes: ‘Ja, die was flauw.’

We hoorden het eentonige geronk van de stofzuiger. Er waren vier vrouwen van het schoonmaakbedrijf binnen, allemaal in dezelfde stofjas gekleed. Ik vroeg me af waar ze zich twee uur lang op zouden moeten storten in het kleine bijgebouw.

‘Mis je haar?’

Ik kon hen horen kletsen. Iemand had een raam opengezet, en af en toe dreef er een lach door de ijle lucht.

Will leek in de verre verte te staren. ‘Eerst wel.’ Hij keek me aan en zei achteloos: ‘Maar ik heb erover nagedacht en ik vind dat zij en Rupert goed bij elkaar passen.’

Ik knikte. ‘Ze krijgen zo’n belachelijke bruiloft, dan baart zij een stel kinderen, en binnen vijf jaar ligt hij met zijn secretaresse te krikken,’ zei ik.

‘Waarschijnlijk heb je gelijk.’

Dit thema prikkelde mijn fantasie. ‘En zij is waarschijnlijk de hele tijd een beetje boos op hem zonder precies te weten waarom, en dan zegt ze allemaal lelijke dingen over hem tijdens dat soort afschuwelijk saaie etentjes, zodat hun vrienden zich allemaal generen, maar hij wil niet bij haar weg omdat hij bang is voor de alimentatie.’

Will keek naar me.

‘En dan hebben ze nog maar eens in de zes weken seks, en hij draagt zijn kinderen op handen maar hij doet geen moer aan de opvoeding. En haar haar zit altijd fantastisch, maar ze krijgt zo’n verzuurd gezicht…’ Ik zoog mijn mond in, ‘…omdat ze nooit zegt wat ze eigenlijk wil zeggen, en dan gaat ze als een bezetene aan de pilates of misschien koopt ze wel een hond, of een paard, en dat ze dan verliefd wordt op haar rij-instructeur. En hij gaat joggen zodra hij veertig is, en misschien koopt hij wel een Harley-Davidson, wat zij verachtelijk vindt, en elke dag gaat hij naar zijn werk en kijkt hij naar al die jonge kerels op kantoor en moet hij in de kroeg aanhoren wie ze dat weekend in bed hebben gekregen of wat voor lolligs ze met zijn allen hebben uitgespookt, en dan heeft hij op de een of andere manier het gevoel dat hij erin geluisd is – al snapt hij zelf niet dat hij het heeft laten gebeuren.’

Ik draaide me om.

Will staarde me aan.

‘Sorry,’ zei ik. ‘Ik weet niet hoe ik daarbij kom.’

‘Ik begin een beetje medelijden te krijgen met die Hardloper van je.’

‘O, dat komt niet door hem,’ zei ik. ‘Het komt door al die jaren in de lunchroom. Dan hoor en zie je van alles. Patronen in hoe mensen zich gedragen. Het zou je verbazen.’

‘Ben je daarom niet getrouwd?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Dat zal wel.’

Ik wilde hem niet vertellen dat Patrick me nooit gevraagd had.

Het klinkt misschien alsof we niet veel deden. Maar in werkelijkheid waren er subtiele verschillen in de dagen met Will – afhankelijk van zijn stemming en, belangrijker nog, de mate waarin hij pijn leed. Sommige dagen kwam ik aan, en zag ik aan de stand van zijn kaak dat hij niet met me wilde praten – met niemand trouwens – en als ik dat zag, hield ik me bezig in huis en probeerde ik in te schatten wat hij nodig had, zodat hij nergens om hoefde te vragen.

Er waren allerlei dingen die zijn pijn veroorzaakten. De gewone pijntjes die te maken hadden met het verlies van spierweefsel – hij had niet zo veel meer wat hem overeind kon houden, al deed Nathan nog zo zijn best met fysio. Dan had hij maagpijn van de spijsverteringsproblemen, schouderpijn, pijn van blaasontstekingen – kennelijk vielen die niet te vermijden, ondanks alle goede zorgen. Hij had een maagzweer omdat hij aan het begin van zijn revalidatie te veel pijnstillers had geslikt. In die tijd sloeg hij ze als Tic Tacjes achterover.

Soms had hij plekken van het doorzitten. Will moest een paar keer in bed blijven om die plekken te laten helen, en hij vond het verschrikkelijk om op zijn buik te moeten liggen. Dan lag hij naar de radio te luisteren en glommen zijn ogen van de nauwelijks onderdrukte woede. Will had ook last van hoofdpijn – ik vermoed dat dat een bijwerking was van zijn woede en frustratie. Hij had zo veel geestelijke energie, en die kon hij nergens kwijt. Dus dat bouwde maar op.

Maar wat hem het meest sloopte, was het branderige gevoel in zijn handen en voeten; het was een genadeloos kloppende pijn waardoor hij zich nergens anders meer op kon concentreren. Ik haalde dan altijd een bak koud water om zijn handen en voeten in te stoppen, of zwachtelde ze in koele lappen, in de hoop zijn pijn wat te stillen. In zijn kaak zag je dan een pezige spier vertrekken, en soms leek hij helemaal te verdwijnen, alsof hij de pijn alleen aankon als hij zich losmaakte van zijn lichaam. Ik raakte verrassend snel gewend aan de fysieke benodigdheden in Wills leven. Het was niet eerlijk dat hij zijn handen en voeten niet kon gebruiken maar dat ze hem toch zo veel last bezorgden.

Toch, ondanks alles klaagde Will nooit. Daarom duurde het weken voor ik überhaupt doorhad dat hij zo leed. Inmiddels kon ik de afgematte trekken rond zijn ogen lezen, en de stiltes, en de manier waarop hij zich leek terug te trekken in zijn eigen huid. Hij vroeg alleen: ‘Wil je wat koud water halen, Louisa?’ Of: ‘Ik geloof dat het tijd is voor wat pijnstillers.’ Soms had hij zo veel pijn dat je de kleur letterlijk uit zijn gezicht zag trekken, en hij grauw zag als klei. Dat waren de ergste dagen.

Maar er waren ook dagen dat we het heel goed met elkaar uithielden. Dan keek hij niet dodelijk beledigd als ik mijn mond opendeed, zoals in het begin. Vandaag leek hij geen pijn te lijden. Toen mevrouw Traynor ons kwam vertellen dat de schoonmaakploeg nog twintig minuten nodig had, haalde ik nog iets te drinken voor ons allebei, en maakten we langzaam een wandelingetje door de tuin, waarbij Will op het pad bleef en toekeek hoe mijn satijnen ballerina’s donker optrokken in het natte gras.

‘Interessant schoeisel,’ zei Will.

Ze waren smaragdgroen, en ik had ze uit een winkel met tweedehands spullen. Volgens Patrick leek ik wel een kaboutertravestiet als ik ze aanhad.

‘Jij kleedt je helemaal niet als iemand uit deze contreien. Elke dag verheug ik me erop om te zien wat voor krankzinnige combinatie je nu weer aanhebt.’

‘Hoe kleedt iemand “uit deze contreien” zich dan wel?’

Hij stuurde wat naar links om een tak op het pad te ontwijken. ‘Fleecejacks. Of, als je tot mijn moeders kringen behoort, iets van Jaeger of Whistles.’ Hij keek naar me. ‘Hoe kom je aan zo’n exotische smaak? Heb je soms nog ergens anders gewoond?’

‘Nee.’

‘Wou je beweren dat je echt nog nooit ergens anders hebt gewoond? Waar heb je dan gewerkt?’

‘Alleen maar hier.’ Ik draaide me om en keek hem aan, en sloeg mijn armen over elkaar ter verdediging. ‘Nou en? Wat is daar zo gek aan?’

‘Het is zo’n klein stadje. Je kunt hier zo weinig. En alles draait hier om het kasteel.’ We bleven op het pad staan en staarden naar het kasteel, dat in de verte op zijn rare, koepelvormige heuvel oprees, zo perfect dat het leek op een kindertekening. ‘Ik dacht altijd dat dit het soort plaats is waar mensen weer naar terugkeren als ze oud zijn. Als je genoeg hebt van de rest van de wereld. Of als je niet genoeg fantasie hebt om ergens anders naartoe te gaan.’

‘Bedankt.’

‘Niet dat er iets mis mee is. Maar… jezus, het is ook niet bepaald dynamisch, of wel soms? Het bruist hier niet van de ideeën of interessante mensen of mogelijkheden. Ze vinden het al schokkend als de toeristenwinkel placemats verkoopt met een foto van de minitrein die uit een iets andere hoek is genomen.’

Ik schoot onwillekeurig in de lach. Verleden week had in het plaatselijke sufferdje een artikel gestaan over die foto.

‘Je bent pas zesentwintig, Clark. Je zou eropuit moeten, de wijde wereld in, de beest uithangen in het nachtleven, je rare kleren aan duistere kerels laten zien…’

‘Ik ben hier gelukkig,’ zei ik.

‘Nou, dat hoor je niet te zijn.’

‘Je vertelt anderen graag hoe het moet, of niet?’

‘Alleen als ik weet dat ik gelijk heb,’ zei hij. ‘Wil je mijn beker even rechtzetten? Ik kan er niet goed bij.’

Ik draaide zijn rietje zo dat hij er makkelijker bij kon, en wachtte tot hij een slok had genomen.

Hij trok een grimas. ‘Godsamme, je zou niet zeggen dat jij vroeger theezette voor de kost.’

‘Dat komt omdat jij aan die lesbothee gewend bent,’ zei ik. ‘Van die lapsang souchong-troep.’

‘Lesbothee!’ Hij verslikte zich bijna. ‘Nou ja, dat is in elk geval beter dan dit afbijtmiddel. Allemachtig. Je kunt er een lepel rechtop in laten staan.’

‘Dus zelfs mijn thee deugt niet.’ Ik ging voor hem op het bankje zitten. ‘Waarom mag jij eigenlijk je mening geven over alles wat ik doe of zeg, terwijl verder niemand iets mag zeggen?’

‘Vooruit dan maar, Louisa Clark. Kom maar op met je meningen.’

‘Over jou?’

Hij slaakte een theatrale zucht. ‘Heb ik er iets over te zeggen?’

‘Je zou eens iets aan je haar kunnen doen. Je ziet eruit als een zwerver.’

‘Nu ben je net mijn moeder.’

‘Nou, je ziet er niet uit. Je zou je op zijn minst kunnen scheren. Al dat gezichtshaar, dat moet toch zo langzamerhand vreselijk jeuken?’

Hij keek me zijdelings aan.

‘Ja toch? Ik wist het wel. Oké, vanmiddag haal ik het er allemaal af.’

‘O, nee.’

‘Jawel. Je vroeg me om mijn mening. Dan kun je hem krijgen ook. Je hoeft zelf niets te doen.’

‘Wat als ik weiger?’

‘Dan doe ik het toch. Als die baard nog langer wordt, kan ik er straks brokjes eten uit vissen. En ik zal je dit zeggen, als dat gebeurt, klaag ik je aan wegens ondraaglijk leed op de werkvloer.’

Toen glimlachte hij, alsof ik iets grappigs had gezegd. Het klinkt misschien treurig, maar Will glimlachte zo zelden dat ik licht in mijn hoofd werd van trots als ik hem had laten lachen.

‘Zeg, Clark,’ zei hij, ‘wil je me een lol doen?’

‘Wat?’

‘Wil je even aan mijn oor krabben? Ik word gek van de jeuk.’

‘Mag ik dan je haar knippen? Gewoon een klein stukje eraf?’

‘Nou moet je niet meteen overdrijven.’

‘Sst. Ik ben heel handig met de schaar.’

Ik vond het scheermes en een bus scheerschuim in het badkamerkastje, goed verstopt achter de pakken natte doekjes en watten, alsof ze al een hele poos niet meer gebruikt waren. Ik liet hem naar de badkamer komen, vulde de wastafel met warm water, en liet hem zijn hoofdsteun schuin houden, waarna ik een warme washand op zijn kin drapeerde.

‘Wat krijgen we nou? Ga je herenkappertje spelen? Waar is dat washandje voor?’

‘Weet ik veel,’ biechtte ik op. ‘Dat zie ik altijd in films. Net als de handdoeken en het warme water als iemand een kind krijgt.’

Ik kon zijn mond niet zien, maar in zijn ogen verscheen een lichte vrolijkheid. Zo wilde ik het houden. Ik wilde dat hij blij was – dat zijn gezicht die gekwelde, behoedzame blik liet varen. Ik ratelde. Ik vertelde grappen. Ik begon te neuriën. Alles om het moment uit te stellen waarop hij weer somber werd.

Ik rolde mijn mouwen op en begon zijn kin in te smeren met scheerschuim, helemaal tot zijn oren. Toen hield ik het mes aarzelend boven zijn kin. ‘Is dit een goed moment om je te vertellen dat ik nog nooit iets anders heb geschoren dan mijn benen?’

Hij deed zijn ogen dicht en ging ervoor zitten. Ik schraapte voorzichtig met het mes langs zijn huid, en de stilte werd alleen verbroken door het plonzen van het mes in de wasbak. Ik werkte zwijgend door, en ondertussen bestudeerde ik Will Traynors gezicht. De lijnen die naar zijn mondhoeken liepen en die voortijdig diep waren, gezien zijn leeftijd. Ik veegde het haar van de zijkant van zijn gezicht en zag de veelzeggende sporen van hechtingen, misschien van zijn ongeluk. Ik zag de lichtpaarse schaduwen die getuigden van al die nachten zonder slaap en de diepe voorhoofdsrimpel die het gevolg was van stille pijn. Zijn huid rook warm en zoet, de geur van scheercrème en Wills eigen geur, discreet en duur. Zijn gezicht begon tevoorschijn te komen en ik zag waarom iemand als Alicia als een blok voor hem was gevallen.

Ik ging langzaam en zorgvuldig te werk, aangemoedigd door het feit dat hij er voor even zo vredig bij zat. In een flits bedacht ik dat Will alleen nog maar werd aangeraakt voor iets medisch of therapeutisch, en dus liet ik mijn vingers licht op zijn huid rusten, in een poging mijn bewegingen zo min mogelijk te laten lijken op de ontmenselijkte kordaatheid van Nathan en de dokter.

Het was wonderlijk intiem om Will te scheren. Terwijl ik ermee doorging, realiseerde ik me dat ik had gedacht dat zijn rolstoel een barrière zou zijn. Dat zijn handicap alle vormen van sensualiteit zou uitsluiten. Maar zo was het gek genoeg helemaal niet. Je kon onmogelijk zo dicht bij iemand zijn dat je zijn huid voelde verstrakken onder je vingers, en de lucht inademde die hij uitademde, en jouw gezicht maar een paar centimeter bij dat van hem vandaan was, zonder een beetje uit balans te raken. Toen ik eenmaal bij zijn andere oor beland was, voelde ik me inmiddels heel ongemakkelijk, alsof ik een onzichtbare grens overgegaan was.

Misschien voelde Will de subtiele veranderingen in de druk die ik op zijn huid uitoefende; of misschien was hij beter ingesteld op de stemming van mensen om hem heen. In elk geval deed hij zijn ogen open, en keek recht in die van mij.

Het bleef even stil, en toen zei hij ijskoud: ‘Ik hoop dat je mijn wenkbrauwen hebt laten zitten.’

‘Eentje maar,’ zei ik. Ik spoelde het mes schoon, in de hoop dat de kleur uit mijn wangen zou trekken voor ik me weer omkeerde. ‘Goed,’ zei ik uiteindelijk. ‘Heb je er genoeg van? Komt Nathan zo trouwens niet?’

‘En mijn haar?’ vroeg hij.

‘Wil je echt dat ik het knip?’

‘Waarom niet.’

‘Ik dacht dat je mij niet vertrouwde.’

Hij haalde zijn schouders op, voor zover als dat ging. Het was een heel kleine beweging. ‘Als je dan een paar weken ophoudt met zaniken, lijkt het me een goede investering.’

‘O god, wat zal je moeder in haar nopjes zijn,’ zei ik terwijl ik een verdwaalde dot scheerschuim afveegde.

‘Ja, maar dat mag de pret niet drukken.’

We knipten zijn haar in de zitkamer. Ik stak de haard aan, we zetten een film op – een Amerikaanse thriller – en ik legde een handdoek om zijn schouders. Ik had Will gewaarschuwd dat ik er al een poos uit was, maar voegde eraan toe dat het er onmogelijk lelijker op kon worden.

‘Fijn, bedankt,’ zei hij.

Ik ging aan het werk en liet zijn haar door mijn vingers glijden terwijl ik me de basisdingen die ik ooit had geleerd probeerde te herinneren. Will, die naar de film zat te kijken, leek relaxed en bijna in zijn sas. Af en toe zei hij iets over de film – andere films waar de hoofdrolspeler ook in zat, en waar hij de film voor het eerst had gezien – en dan maakte ik een vaag geïnteresseerd geluid (zoals ik ook altijd bij Thomas deed als die me zijn speelgoed liet zien), ook al had ik eigenlijk al mijn aandacht nodig om geen puinhoop van zijn kapsel te maken. Toen ik het meeste eraf had geknipt, ging ik voor hem staan om te zien hoe het stond.

‘Nou?’ Will zette de dvd op pauze.

Ik ging rechtop staan. ‘Ik weet niet of ik wel zo veel van je gezicht wil zien. Het is een tikje verontrustend.’

‘Het voelt koud,’ merkte hij op en hij bewoog zijn hoofd van links naar rechts, alsof hij wilde testen hoe het voelde.

‘Wacht,’ zei ik. ‘Ik haal twee spiegels, dan kun je het zelf goed zien. Blijf zitten, want ik moet nog opruimen en misschien dat ik er nog een oor af wil knippen.’

Ik ging naar de slaapkamer en zocht in zijn laden naar een klein spiegeltje, toen ik de voordeur hoorde. Twee paar kordate voetstappen, en de stem van mevrouw Traynor, hoog, gespannen.

‘Georgina, alsjeblieft, niet doen.’

De deur naar de zitkamer werd met geweld opengeduwd. Ik pakte vlug de spiegel en holde de kamer uit. Ik was niet van plan om weer als absent te worden betrapt. Mevrouw Traynor stond in de zitkamer met beide handen voor haar mond geslagen, omdat ze kennelijk getuige was van een confrontatie die ik niet kon zien.

‘Jij bent de meest egocentrische man die ik ooit heb ontmoet!’ schreeuwde een jonge vrouw. ‘Niet te geloven, Will. Je was toen al zo’n egoïst, maar het is alleen maar erger geworden.’

‘Georgina.’ Mevrouw Traynor kreeg mij in het vizier. ‘Hou alsjeblieft op.’

Ik liep achter haar aan de kamer in. Will stond met de handdoek nog om zijn schouders en zijn haar in zachte bruine veertjes rond de wielen van zijn stoel tegenover een jonge vrouw. Ze had lang, donker haar dat ze in een rommelige knot had opgestoken. Haar huid was gebruind, en ze droeg een dure rafelige spijkerbroek en suède laarzen. Net als Alicia had ze prachtige, regelmatige trekken, en haar tanden waren verbluffend wit, zoals je in tandpastareclames ziet. Dat kon ik zien omdat haar gezicht paars van woede was en zij nog altijd stond te sissen. ‘Niet te geloven. Niet te geloven dat je zoiets zelfs maar verzonnen krijgt. Wat denk jij wel –’

‘Alsjeblieft. Georgina.’ De stem van mevrouw Traynor klonk nu scherp. ‘Dit is niet het moment.’

Will staarde met een onbeweeglijk gezicht recht voor zich uit naar een onzichtbaar punt.

‘Eh… Will? Kan ik iets doen?’ vroeg ik zachtjes.

‘Wie ben jij?’ vroeg ze toen ze zich met een ruk had omgedraaid. Pas toen zag ik de tranen in haar ogen.

‘Georgina,’ zei Will. ‘Mag ik je voorstellen aan Louisa Clark, mijn betaalde gezelschapsdame, en schrikbarend inventieve kapster. Louisa, mijn zuster, Georgina. Ze is kennelijk helemaal uit Australië overgevlogen om tegen mij te kunnen gillen.’

‘Doe niet zo flauw,’ zei Georgina. ‘Mama heeft het me verteld. Ze heeft me alles verteld.’

Niemand verroerde zich.

‘Zal ik jullie even alleen laten?’ vroeg ik.

‘Dat lijkt me een goed idee.’ De knokkels van mevrouw Traynor lagen wit weggetrokken op de leuning van de bank. ‘Beter nog, Louisa, het lijkt me een goed idee als jij nu met lunchpauze gaat.’

Ik glipte de kamer uit.

Het was typisch een dag voor het bushokje. Ik pakte snel mijn boterhammen uit de keuken, hees me in mijn jas en liep het tuinpad af.

Terwijl ik wegliep hoorde ik Georgina Traynors stem binnen aanzwellen. ‘Is het ooit bij je opgekomen, Will, dat het niet alleen maar om jou gaat. Ongelofelijk, maar waar.’

Toen ik terugkwam, precies een halfuur later, was het stil in huis. Nathan stond een beker af te wassen in de keuken.

Hij draaide zich om toen hij mij zag. ‘Hoe gaat-ie?’

‘Is ze weg?’

‘Wie?’

‘Die zus?’

Hij keek achter zich. ‘Ah. Dus dat was zijn zus? Ja, ze is weg. Ze stoof weg in haar auto toen ik aankwam. Was er een familieruzie of zo?’

‘Ik weet niet,’ zei ik. ‘Ik was bezig Wills haar te knippen, en toen kwam die vrouw ineens binnen, en die begon hem de huid vol te schelden. Ik dacht eerst nog dat het een van zijn oude vriendinnen was.’

Nathan haalde zijn schouders op.

Ik realiseerde me dat de details van Wills leven hem niet konden schelen, zelfs al zou hij ze kennen.

‘Hij is wel een beetje stilletjes. Goed gedaan, dat scheren, trouwens. Goed dat hij achter dat struikgewas vandaan is.’

Ik liep de zitkamer in. Will zat naar de televisie te staren, die nog altijd op precies hetzelfde beeld stond als toen ik wegging.

‘Zal ik de film weer aanzetten?’ vroeg ik.

Hij leek me even niet te horen. Zijn hoofd was in zijn schouders gezonken, en de ontspannen uitdrukking van net was vervangen door een sluier. Will was weer in zichzelf gekeerd, opgesloten achter iets waar ik niet bij kon.

Hij knipperde met zijn ogen alsof hij me pas net had zien staan. ‘Best,’ zei hij.

Ik droeg een mand met wasgoed de hal in toen ik hen hoorde. De deur van het bijgebouw stond op een kier, en de stemmen van mevrouw Traynor en haar dochter weerklonken door de lange gang. Het geluid kwam in verstomde golven op me af. Wills zus zat stilletjes te snikken, en alle woede was inmiddels uit haar stem verdwenen. Ze klonk bijna kinderlijk.

‘Ze kunnen toch zeker wel iets doen. Er is vast wel ergens een medische vooruitgang. Kunnen jullie niet met hem naar Amerika? In Amerika kunnen ze altijd veel meer.’

‘Je vader houdt de ontwikkelingen heel scherp in de gaten. Maar nee, lieveling, er is niets… concreets.’

‘Hij is zo… anders, nu. Het lijkt wel alsof hij vastbesloten is om nergens meer het goede van in te zien.’

‘Zo is hij al vanaf het begin, George. Jij hebt hem niet meer gezien, behalve die ene keer dat je kwam overvliegen. Toen was hij nog… vastbesloten. Toen wist hij zeker dat het nog zou veranderen.’

Ik voelde me niet helemaal op mijn gemak dat ik meeluisterde met zo’n persoonlijk gesprek. Maar toch, de vreemde teneur trok me naar de deur, op mijn tenen, om geen geluid op de vloer te maken.

‘Luister, papa en ik hebben het je niet verteld. We wilden niet dat jij hier overstuur van zou raken. Maar hij heeft geprobeerd…’ ze worstelde met de woorden. ‘Will heeft geprobeerd om… hij heeft een poging tot zelfmoord gedaan.’

‘Wat?’

‘Papa vond hem. Afgelopen december. Het was… het was verschrikkelijk.’

Ook al was het hooguit een bevestiging van wat ik zelf al had geraden, toch voelde ik het bloed uit me wegtrekken. Ik hoorde een gesmoorde kreet, en een fluisterend geruststellen. Er viel weer een lange stilte. Toen begon Georgina weer te praten, haar stem gezwollen van verdriet.

‘Dat meisje…?’

‘Ja. Louisa is hier om te zorgen dat zoiets niet nog eens gebeurt.’

Ik schrok. Aan het andere eind van de gang hoorde ik de lage stemmen van Nathan en Will. Ze hadden geen idee van het gesprek dat op maar een paar meter afstand van hen plaatsvond. Ik ging nog een stap dichter bij de deur staan. Ik wist het al sinds ik de littekens op zijn polsen had gezien. Nu begreep ik alles tenminste – de angst van mevrouw Traynor dat ik Will te lang alleen zou laten, zijn weerzin tegen mijn aanwezigheid, het feit dat ik het grootste deel van de tijd het gevoel had dat ik niets nuttigs deed. Ik was een babysitter. En ik wist het zelf niet, maar Will wist het wel, en hij haatte mij om die reden.

Ik wilde de klink pakken om de deur zachtjes dicht te doen. Ik vroeg me af wat Nathan hiervan wist. Ik vroeg me af of Will inmiddels iets gelukkiger was. Ik realiseerde me dat ik, egocentrisch genoeg, ook opgelucht was dat Will niet iets tegen mij persoonlijk had, maar tegen het feit dat ik – of wie dan ook – in dienst was genomen om op hem te passen. Ik was zo diep in gedachten verzonken dat ik bijna de volgende flard van het gesprek had gemist.

‘Je mag hem dit niet laten doen, mama. Je moet hem tegenhouden.’

‘Het is onze keuze niet, liefje.’

‘Wel. Dat is het wel – als hij jou vraagt om eraan mee te werken,’ protesteerde Georgina.

De deurklink lag stil in mijn hand.

‘Ongelofelijk dat jij daarmee instemt. En je geloof dan? En alles wat je hebt gedaan? Wat had het dan verdomme voor zin om hem de vorige keer te redden?’

Mevrouw Traynors stem klonk geforceerd kalm. ‘Dat is niet eerlijk.’

‘Maar jij hebt gezegd dat jij hem ernaartoe zult brengen. Wat –’

‘Je denkt toch zeker niet dat hij het niet aan iemand anders zou vragen als ik weiger?’

‘Maar, Dignitas? Dat kan gewoon niet. Ik weet dat het zwaar is voor hem, maar papa en jij zullen daaraan onderdoor gaan. Dat weet ik zeker. Denk eens aan hoe jij je dan voelt! Denk eens aan alle publiciteit! Je werk! Jullie reputaties! Hij weet dat donders goed. Het is al egocentrisch van hem om het te vragen. Hoe durft hij! Hoe kan hij zoiets doen? Hoe kan jij zoiets doen?’ Ze begon weer te huilen.

‘George…’

‘Kijk niet zo. Ik geef heus wel om hem, mama. Echt. Hij is mijn broer en ik hou van hem. Maar ik vind dit onverdraaglijk. Ik vind de gedachte alleen al onverdraaglijk. Hij mag het niet van je vragen, en jij mag het niet overwegen. Het is niet alleen zijn leven waar een eind aan komt als jullie dit doorzetten.’

Ik stapte weg van de deur. Het bloed bonkte zo hard in mijn oren dat ik het antwoord van mevrouw Traynor bijna niet kon verstaan.

‘Zes maanden, George. Hij heeft beloofd om me zes maanden de tijd te geven. Zo. En nu wil ik niet meer dat je erover praat, en al helemaal niet met andere mensen. En we moeten…’ Ze haalde diep adem. ‘We moeten heel hard bidden dat er in de tussentijd iets gebeurt waardoor hij op andere gedachten komt.’

8

Camilla

Het was nooit mijn bedoeling om mijn zoon te helpen te kunnen sterven.

Het voelt al vreemd om de woorden te lezen – het is iets wat je in een foute krant ziet staan, of in een van die vreselijke tijdschriften die altijd uit de tas van de schoonmaakster steken, vol met verhalen over vrouwen wier dochters ervandoor zijn met hun ontrouwe echtgenoten, en geklets over wonderbaarlijk gewichtsverlies en baby’s met twee hoofden.

Mensen zoals ik overkomt dit soort dingen niet. Tenminste, dat dacht ik altijd. Mijn leven was behoorlijk gestructureerd – en vrij gewoon, naar moderne maatstaven. Ik was bijna zevenendertig jaar getrouwd, ik had twee kinderen grootgebracht, ik had een carrière, hielp altijd op school, zat in de ouderraad en was de advocatuur ingegaan toen de kinderen mij niet meer nodig hadden.

Ik werkte inmiddels bijna elf jaar als rechter. In mijn rechtbank zag ik het hele menselijke bestaan aan me voorbijtrekken: de hopeloze junks die niet eens in staat waren op tijd voor de rechtbank te verschijnen; de draaideurcriminelen; de boze jonge mannen met hun harde gezichten en de uitgeputte moeders die gebukt gingen onder enorme schulden. Het is heel moeilijk om kalm en begripvol te blijven als je steeds maar weer dezelfde gezichten ziet, dezelfde fouten. Soms hoorde ik het ongeduld doorklinken in mijn stem. Het was ook zo vreselijk ontmoedigend dat de mensheid weigerde om zelfs maar een poging tot verantwoordelijk gedrag te wagen.

En ons kleine stadje, ondanks de schoonheid van het kasteel, onze vele monumenten, onze schilderachtige landweggetjes, was daar verre van immuun voor. Op onze vroeg-negentiende-eeuwse pleintjes hing de jeugd met blikjes cider, onze rietgedekte cottages verstomden het geluid van mannen die hun vrouwen en kinderen sloegen. Ik voelde me soms net als koning Knoet de Grote, die zinloos rechtsprak in een golf van chaos en oprukkende verwoesting. Maar ik hield van mijn werk. Ik deed het omdat ik geloof in orde, in een morele code. Ik geloof dat er zoiets bestaat als goed en kwaad, hoe onmodieus die opvatting tegenwoordig ook is.

De zwaardere dagen kwam ik door dankzij mijn tuin. Toen de kinderen wat groter werden, werd het zelfs een soort obsessie van me. Ik kon je de Latijnse naam noemen van bijna alle planten die je toevallig aanwees. En ik heb niet eens Latijn gehad op school – ik zat op een niet zo bijzondere meisjesschool, waar de nadruk lag op koken en borduren, dingen die ons zouden helpen goede echtgenotes te worden – maar het punt is, die plantennamen bleven zo hangen. Ik hoefde zo’n naam maar één keer te horen en ik onthield hem voor eeuwig: Helleborus Niger, Eremurus stenophyllus, Athyrium niponicum. Ik kan ze herhalen met een gemak dat ik vroeger op school nooit had.

Ze zeggen dat je een tuin pas echt gaat waarderen als je wat op leeftijd raakt, en ik geloof dat daar wel een kern van waarheid in schuilt. Het komt waarschijnlijk door de kringloop van het leven. Het heeft iets wonderbaarlijks om het eindeloze optimisme mee te maken van nieuwe aanwas na de somberheid van de winter, elk jaar weer die vreugde over hoe anders het is, over de manier waarop de natuur verschillende delen van de tuin laat schitteren. Er waren tijden – de tijden dat er meer mensen bij mijn huwelijk betrokken waren dan ik kon vermoeden – dat het een plek was om te schuilen, en tijden dat het een vreugde was.

Er waren eerlijk gezegd zelfs tijden dat het een bron van ergernis was. Niets is zo teleurstellend als een nieuwe border aanleggen die vervolgens weigert om tot bloei te komen, of om te zien dat een rij schitterende alliums in één nacht door een of ander slijmerig ongedierte om zeep wordt geholpen. Maar zelfs al klaagde ik over de hoeveelheid tijd en moeite die ik in mijn tuin stak, en dat mijn gewrichten protesteerden na een middagje wieden, of dat mijn nagels nooit meer schoon werden, toch hield ik ervan. Ik hield van de sensuele genoegens van het buiten zijn, de geur, het gevoel van de aarde tussen mijn vingers, het plezier om dingen te zien leven, stralend, bevangen door hun eigen tijdelijke schoonheid.

Na Wills ongeluk heb ik een jaar lang niets aan de tuin gedaan. Niet alleen uit tijdgebrek, hoewel die eindeloze uren in het ziekenhuis, het steeds maar heen en weer rijden, de besprekingen – god, al die besprekingen – wel veel van mijn tijd opslokten. Ik had zes maanden zorgverlof opgenomen, en nog kwam ik tijd tekort.

Het was omdat ik er ineens het nut niet meer van inzag. Ik betaalde een tuinman om de boel netjes bij te houden, en ik geloof niet dat ik er het grootste deel van dat jaar veel naar omgekeken heb.

Pas toen we Will mee naar huis namen, nadat het bijgebouw was aangepast en klaar voor gebruik, zag ik er weer het nut van in om er iets van te maken. Ik moest zorgen dat mijn zoon iets moois had om naar te kijken. Ik moest hem stilzwijgend duidelijk maken dat dingen konden veranderen, dat ze konden groeien of wegkwijnen, maar dat het leven hoe dan ook doorging. Dat we allemaal deel uitmaakten van een grote kringloop, een patroon dat alleen God begreep. Ik kon dat niet tegen hem zeggen, uiteraard – Will en ik hebben nooit goed kunnen praten – maar ik wilde het hem wel laten zien. Een stille belofte dat er iets groters was, een betere toekomst.

Steven pookte in het haardvuur. Behendig manoeuvreerde hij de halfverbrande blokken met de pook, waarbij de gloeiende vonken opspatten richting schoorsteen, om vervolgens een nieuw blok in het midden neer te leggen. Hij deed een stap naar achteren, zoals altijd, om stilletjes tevreden toe te kijken terwijl het blok vlam vatte, en veegde zijn handen af aan zijn corduroy broek. Hij draaide zich om toen ik de kamer binnen kwam. Ik stak een glas naar hem uit.

‘Dank je. Komt George nog beneden?’

‘Blijkbaar niet.’

‘Wat is ze dan aan het doen?’

‘Ze zit boven tv te kijken. Ze heeft geen zin in gezelschap. Ik heb het wel gevraagd.’

‘Ze trekt wel weer bij. Waarschijnlijk heeft ze last van een jetlag.’

‘Ik hoop het, Steven. Ze is momenteel niet erg met ons ingenomen.’

We stonden in stilte naar het vuur te kijken. De kamer om ons heen was donker en stil, terwijl de ruiten werden bestookt door de wind en de regen.

‘Wat een rotweer.’

‘Ja.’

De hond kwam de kamer in getrippeld en plofte met een zucht voor het vuur neer, waarna ze in aanbidding naar ons opkeek.

‘Wat vind je ervan?’ vroeg hij. ‘Dat hij zijn haar heeft laten knippen?’

‘Ik weet het niet. Ik zou graag geloven dat het een goed teken is.’

‘Die Louisa is wel een type, vind je niet?’

Ik zag hoe mijn man bij zichzelf glimlachte. Niet zij ook al, dacht ik, maar ik drukte die gedachte de kop in.

‘Ja. Ja, dat is ze inderdaad.’

‘Denk jij dat zij de juiste is?’

Ik nam een slok van mijn drankje voor ik antwoord gaf. Twee vingers gin, een schijfje citroen en heel veel tonic. ‘Wie weet?’ zei ik. ‘Ik heb tegenwoordig geen flauw idee meer wat goed is en wat verkeerd.’

‘Hij mag haar. Ik weet zeker dat hij haar mag. We zaten onder het nieuws wat te praten, laatst, en toen noemde hij twee keer haar naam. Dat heeft hij nog nooit gedaan.’

‘Ja. Enfin. Ik zou maar niet te hard hopen.’

‘Moet dat dan?’

Steven draaide zich om van het vuur. Ik zag dat hij me bestudeerde, en dat hij zich misschien bewust was van de nieuwe rimpels rond mijn ogen, en hoe mijn mond tegenwoordig een dunne lijn was door de spanning. Hij keek naar het kleine gouden kruisje, dat nu altijd om mijn hals hing. Ik vond het niet prettig als hij zo naar me keek. Ik kon me nooit aan de indruk onttrekken dat ik werd vergeleken met iemand anders.

‘Ik ben gewoon realistisch.’

‘Het klinkt… het klinkt alsof je er al van uitgaat dat het gaat gebeuren.’

‘Ik ken mijn zoon.’

‘Onze zoon.’

‘Ja, onze zoon.’ Maar meer mijn zoon, dacht ik. Jij bent er nooit echt voor hem geweest. Niet in emotionele zin. Jij was de afwezige op wie hij altijd maar indruk wilde maken.

‘Hij bedenkt zich nog wel,’ zei Steven. ‘Het duurt nog even.’

Daar stonden we. Ik nam een flinke teug van mijn drankje. Het ijs voelde koud bij de warmte van de haard.

‘Ik denk steeds…’ begon ik, starend in het vuur. ‘Ik denk steeds dat ik iets over het hoofd zie.’

Mijn man stond nog altijd naar me te kijken. Ik voelde zijn ogen op me rusten, maar ik kon hem niet aankijken. Misschien zou hij dan zijn hand wel naar me uitsteken. Maar ik denk dat we daarvoor al te ver heen waren.

Hij nam zelf ook een slok. ‘Je kunt niet meer doen dan je doet, schat.’

‘Dat weet ik maar al te goed. Maar het is niet genoeg.’

Hij keerde zich weer naar het vuur, en pookte onnodig tegen het blok, tot ik me omdraaide en zachtjes de kamer uit liep.

Precies zoals hij had verwacht.

Toen Will me voor het eerst vertelde wat hij wilde, moest hij het herhalen, want ik dacht dat ik hem de eerste keer niet goed had verstaan. Ik bleef heel kalm toen het tot me doordrong wat hij van me wilde, en toen zei ik dat hij niet zo belachelijk moest doen en ben ik regelrecht zijn kamer uit gelopen. Het is niet eerlijk, dat je zo in het voordeel bent dat je kunt weglopen bij een man in een rolstoel. Tussen ons huis en het bijgebouw liggen twee traptreden, en zonder Nathans hulp kan hij die niet op. Ik deed de deur van het bijgebouw dicht en stond in mijn eigen hal, met de nog nagalmende woorden van mijn zoon in mijn oren.

Ik geloof dat ik een halfuur zo heb gestaan.

Hij wilde er niet meer over ophouden. En aangezien Will is zoals hij is, moest hij altijd het laatste woord hebben. Hij herhaalde zijn verzoek telkens als ik even bij hem ging kijken, tot ik mezelf er bijna niet meer toe kon zetten om elke dag even bij hem langs te gaan. Ik wil zo niet leven, moeder. Dit is niet het leven dat ik voor ogen had. Ik heb geen enkele kans op herstel, en dus is het een volkomen redelijk verzoek als ik je vraag een eind aan mijn leven te maken op de manier die ik graag wil. Ik hoorde hem en kon me indenken hoe hij moest zijn geweest tijdens die vergaderingen op het werk, de carrière waar hij zo rijk en arrogant van geworden was. Hij was per slot van rekening een man die eraan gewend was dat men naar hem luisterde. Hij kon het niet verdragen dat ik in zekere zin de macht had om zijn toekomst voor hem te bepalen, dat ik weer de moeder geworden was.

Pas na zijn poging kon ik ermee instemmen. Niet dat mijn religie het me verbiedt – hoewel ik het een verschrikkelijk vooruitzicht vond dat Will door zijn wanhoop in de hel zou komen. (Ik geloofde liever dat God, een barmhartige God, begrip had voor ons lijden en dat Hij ons onze zonden zou vergeven.)

Het punt is alleen dat je van een moeder pas kunt begrijpen als je er zelf eentje bent, dat je niet alleen die volwassen man voor je ziet – die rondhossende, ongeschoren, stinkende, stronteigenwijze kerel – met zijn parkeerbonnen en zijn ongepoetste schoenen en zijn complexe liefdesleven. Je ziet ook alle mensen die hij ooit is geweest.

Ik keek naar Will en zag de baby die ik in mijn armen had, en waar ik zo verliefd op was, vol ongeloof dat ik zelf een ander mens op de wereld had gezet. Ik zag de peuter die mijn hand pakte, de schooljongen die woedend huilde als hij was gepest op school. Ik zag de tere punten, de liefde, de geschiedenis. En hij vroeg me om daar een eind aan te maken – niet alleen aan de man, maar ook aan het kleine kind – aan al die liefde, al die geschiedenis.

En toen, toen ik op 22 januari vast zat op de rechtbank, met een eindeloze reeks winkeldieven en onverzekerde bestuurders en huilende ex-partners, liep Steven het bijgebouw in en trof hij onze zoon bijna buiten bewustzijn, zijn hoofd opzij hangend, in een zee van donker, plakkerig bloed rond de wielen van zijn stoel. Hij had een roestige spijker gevonden die nog geen twee centimeter uitstak van een stuk te haastig afgewerkt hout, in de achterste gang. Daar had hij zijn pols tegenaan gedrukt, en was heen en weer gaan rijden tot zijn vlees in linten gesneden was. Tot op de dag van vandaag kan ik me niet voorstellen dat hij zo vastberaden te werk kon gaan, zelfs al moet hij halfgek geworden zijn van de pijn. De artsen zeiden dat het geen twintig minuten langer had moeten duren of hij was dood geweest.

Dit was geen schreeuw om hulp, zoals ze met een messcherp gevoel voor understatement stelden.

Toen ze me in het ziekenhuis vertelden dat Will zou blijven leven, liep ik mijn tuin in, en ben ik gaan schreeuwen. Ik schreeuwde tegen God, of de natuur, of het lot dat ons gezin tot dit dieptepunt had gebracht. Nu ik erop terugkijk, moet ik er toen heel gek uitgezien hebben. Ik stond die koude avond in mijn tuin en ik smeet mijn volle glas cognac in de Euonymus compactus, en ik gilde zo hard dat mijn stem de lucht doorkliefde en van de muren van het kasteel weerkaatste en in de verte echode. Ik was namelijk zo kwaad dat alles om me heen kon bewegen en buigen en groeien en zich voortplanten terwijl mijn zoon – mijn vitale, charismatische, prachtige jongen – alleen nog maar een ding was. Roerloos, verwelkt, bloederig, lijdend. De schoonheid van mijn planten vond ik obsceen. Ik schreeuwde en tierde en vloekte – woorden waarvan ik niet eens wist dat ik ze kende – totdat Steven naar buiten kwam, naast me kwam staan met zijn hand op mijn schouder, en wachtte totdat ik weer stil werd.

Hij begreep het niet. Hij wist het namelijk nog niet. Dat Will het nog eens zou proberen. Dat we voortaan constant waakzaam moesten zijn, in afwachting van de volgende keer, in afwachting van de gruwelen die hij zichzelf dan aan zou doen. We moesten de wereld leren zien als door zijn ogen – de mogelijke vergiften, de scherpe randjes, de inventiviteit waarmee hij de klus zou afmaken die door die motorrijder was begonnen. Onze levens moesten inkrimpen tot die ene mogelijke daad. En hij was in het voordeel – hij had immers niets anders om over na te denken.

Twee weken later zei ik ‘ja’ tegen Will.

Natuurlijk.

Wat kon ik anders.

9

Die nacht kon ik niet slapen. Ik lag wakker in mijn bezemkast, en starend naar het plafond reconstrueerde ik de afgelopen twee maanden op basis van wat ik nu wist. Het was alsof alles van zijn plaats was gehaald, in stukjes gebroken, en op een andere plek terecht was gekomen, in een bijna onherkenbaar patroon.

Ik voelde me genomen, het domme hulpje dat geen idee had wat er aan de hand was. Ik had het gevoel dat zij in hun vuistje hadden gelachen om mijn pogingen Will groente te laten eten, of zijn haar te knippen – kleine dingetjes om te zorgen dat hij zich beter zou voelen. Want wat hadden die dingen voor zin?

Ik bleef maar malen over het gesprek dat ik had opgevangen, en probeerde het in een ander licht te zien, en mezelf ervan te overtuigen dat ik verkeerd had begrepen wat ze zeiden. Maar Dignitas was nu niet bepaald een oord waar je naartoe ging voor een gezellig weekendje weg. Ik kon niet geloven dat Camilla Traynor zelfs maar overwoog om dat haar zoon aan te doen. Je kon je bijna niet voorstellen dat zij hem ooit weleens knuffelde zoals mijn moeder ons altijd knuffelde – intens, blij – tot we ons los wurmden en smeekten dat ze ons liet gaan. Als ik eerlijk ben, dacht ik dat de hogere kringen nu eenmaal zo met hun kinderen omgingen. Ik had per slot van rekening net Wills Liefde in een koud klimaat gelezen. Maar om actief en vrijwillig een rol te spelen in de dood van haar eigen zoon?

Achteraf vond ik haar gedrag nog veel killer, en leek alles wat ze deed doordrenkt van haar sinistere bedoelingen. Ik was kwaad op haar, en ik was kwaad op Will. Kwaad omdat ze mij mee lieten spelen in een schijnvertoning. Ik was kwaad om alle keren dat ik had zitten denken hoe ik ervoor kon zorgen dat het beter met hem ging, dat hij gelukkiger zou worden. En als ik niet boos was, was ik verdrietig. Ik dacht eraan hoe haar stem even brak terwijl ze probeerde Georgina te troosten, en ik voelde een immens verdriet voor haar. Ze verkeerde in een onmogelijke positie, dat begreep ik wel.

Maar wat ik vooral voelde was ontzetting. Ik werd gekweld door wat ik nu wist. Hoe kon je dag in dag uit leven met de wetenschap dat je de dagen aftelde tot je eigen dood? Hoe kon deze man, wiens huid ik die ochtend onder mijn vingers had gevoeld – warm en levend – kiezen om een eind aan zijn leven te maken? Hoe kon het dat over zes maanden diezelfde huid zou liggen rotten onder de grond, en dat iedereen daar nog mee instemde ook?

Ik kon het er met niemand over hebben. Dat was nog bijna het ergste. Ik was nu medeplichtig aan het geheim van de familie Traynor. Misselijk en lusteloos belde ik Patrick op om te zeggen dat ik me niet lekker voelde en dat ik thuis bleef. Geen probleem, hij zou toch nog tien kilometer gaan hardlopen, had hij gezegd. Hij zou dus pas na negenen klaar zijn op de atletiekclub. Ik zag hem zaterdag wel weer. Hij klonk afgeleid, alsof hij in gedachten al was afgedwaald, een eind verder op een of ander mythisch parcours.

Ik wilde niet eten. Ik lag in bed tot mijn gedachten zo zwaar en donker werden dat ik bezweek onder hun gewicht, en om halfnegen ging ik naar beneden om zwijgend tv te kijken, naast opa, de enige binnen ons gezin die me gegarandeerd geen vragen zou stellen. Hij zat in zijn favoriete stoel en staarde glazig geconcentreerd naar het scherm. Ik wist nooit precies of hij keek, of dat hij ergens anders was met zijn gedachten.

‘Weet je zeker dat ik niet iets voor je moet maken, kindje?’ Ma kwam naast me staan met een kop thee. In ons gezin was er niets wat niet opknapte van een kop thee.

‘Nee. Geen honger, bedankt.’

Ik zag hoe ze naar pa keek. Ik wist dat ze later zouden bespreken dat ik te hard moest werken voor die Traynors, en dat het te veel voor me werd om voor zo’n zwaar gehandicapte man te zorgen. Ik wist dat ze het zichzelf kwalijk zouden nemen dat ze erop aangedrongen hadden dat ik het baantje aannam.

En ik moest hen laten geloven dat ze daar gelijk in hadden.

Paradoxaal genoeg was Will de volgende dag in een opperbest humeur – ongewoon spraakzaam, eigenwijs, oorlogszuchtig. Hij praatte meer dan ik hem ooit had horen praten. Het was alsof hij met me wilde sparren, en hij was teleurgesteld dat ik niet meedeed.

‘Zeg, wanneer was je van plan dit bottebijlwerk af te maken?’

Ik was bezig de zitkamer op te ruimen. Ik schudde de kussens van de bank op en keek hem aan. ‘Hoe bedoel je?’

‘Mijn haar. Het is nog maar voor de helft gedaan. Ik lijk wel zo’n victoriaans weesje. Of zo’n achterbuurtjoch met een matje.’ Hij draaide zijn hoofd zodat ik mijn werk beter kon zien. ‘Tenzij dit ook een van je alternatieve stijlstatements is.’

‘Wil je dat ik doorga met knippen?’

‘Nou ja, gisteren werd je er nog heel blij van. En het zou fijn zijn als ik er niet meer uitzag als iemand in een gekkenhuis.’

Ik haalde zwijgend een handdoek en een schaar.

‘Nathan vindt het geweldig dat ik eruitzie als een man,’ zei hij. ‘Hoewel hij me er wel op wees dat ik me elke dag moet scheren nu mijn gezicht in zijn oude staat is teruggebracht.’

‘O,’ zei ik.

‘Dat vind je toch niet erg? Dan heb ik in de weekenden een hip stoppelbaardje.’

Ik kon niets tegen hem zeggen. Ik had al moeite om hem zelfs maar aan te kijken. Het voelde alsof ik erachter was gekomen dat mijn vriendje me had bedrogen. Het voelde, gek genoeg, alsof hij me had verraden.

‘Clark?’

‘Hm?’

‘Je bent zo stil, ik word er zenuwachtig van. Normaal klets je zo veel dat het me irriteert.’

‘Sorry,’ zei ik.

‘Weer problemen met de Hardloper? Wat heeft hij nu weer gedaan? Hij is toch niet weggelopen, hè?’

‘Nee.’ Ik nam een zachte lok van Wills haar tussen mijn wijs- en middelvinger en bracht de schaar omhoog om het uiteinde af te knippen. De schaar bevroor in mijn hand. Hoe wilden ze het doen? Zouden ze hem een injectie geven? Of een pil? Of zouden ze hem gewoon in een kamer laten zitten met een hoop scheermessen?

‘Je ziet er moe uit. Ik wilde er niets van zeggen toen je binnenkwam, maar – mijn god – je ziet er niet uit.’

‘O.’

Hoe hielp je iemand die zijn armen en benen niet kon bewegen? Ik merkte dat ik naar zijn polsen staarde, die zoals altijd verscholen gingen onder lange mouwen. Wekenlang had ik aangenomen dat het was omdat hij daar meer last had van de kou. Alweer een leugen.

‘Clark?’

‘Ja?’

Ik was blij dat ik achter hem stond. Ik wilde niet dat hij mijn gezicht zou zien.

Hij aarzelde. De achterkant van zijn nek, die eerst verscholen ging onder zijn haar, was nog witter dan de rest van zijn huid. Het zag er zacht en wit en wonderlijk kwetsbaar uit.

‘Luister, het spijt me van mijn zus. Ze was… ze was wat over haar toeren, maar dat gaf haar nog niet het recht om zo onbeschoft tegen je te doen. Ze kan soms nogal direct zijn. Ze heeft geen idee dat ze mensen soms tegen de haren in strijkt.’ Hij viel even stil. ‘Daarom vindt ze het ook zo fijn om in Australië te wonen, denk ik.’

‘Je bedoelt, omdat ze elkaar daar de waarheid zeggen?’

‘Wat?’

‘Niks. Til je hoofd eens op, alsjeblieft.’

Ik knipte en kamde, en werkte systematisch zijn hoofd af, tot elke haar was geknipt of bijgewerkt en er om zijn voeten een fijne laag van piekjes lag.

Aan het eind van de dag wist ik wat me te doen stond. Terwijl Will met zijn vader tv keek, pakte ik een vel papier uit de printer, en een pen uit het potje bij het keukenraam, en ik schreef op wat ik te zeggen had. Ik vouwde het papier dubbel, zocht een envelop en liet die op de keukentafel staan, geadresseerd aan zijn moeder.

Toen ik die avond vertrok, zaten Will en zijn vader te praten. Ik bleef in de gang staan luisteren, met mijn tas over mijn schouder. Waar moest hij zo om lachen? Wat was er in ’s hemelsnaam zo grappig, terwijl hij zich over een paar weken van het leven zou beroven?

‘Ik ga,’ riep ik door de deuropening, en ik begon te lopen.

‘Hé, Clark…’ begon hij, maar ik had de deur al achter me dichtgedaan.

Tijdens de korte busrit probeerde ik te bedenken wat ik tegen mijn ouders zou zeggen. Die zouden woedend zijn dat ik een in hun ogen prima en goedbetaald baantje vaarwel had gezegd. Na de aanvankelijke schok zou mijn moeder gekweld kijken, maar ze zou me verdedigen, en zeggen dat het allemaal ook wel wat veel was. Mijn vader zou waarschijnlijk vragen waarom ik niet wat meer op mijn zus leek. Dat deed hij zo vaak, ook al was ik niet degene die haar leven had verpest door zwanger te worden en op de rest van de familie moest leunen voor financiële hulp en voor hulp met haar kind. Daar mocht je alleen niets van zeggen bij ons thuis, want daarmee impliceerde je volgens mijn moeder dat Thomas geen zegen was. En alle kindjes waren een zegen van God, zelfs kindjes die heel vaak ‘klojo’ zeiden en van wie het bestaan inhield dat de helft van de potentiële verdieners binnen het gezin thuis moest blijven en geen fatsoenlijk werk kon gaan zoeken.

Ik zou ze niet kunnen vertellen wat er werkelijk aan de hand was. Ik wist dat ik Will en zijn familie niets verschuldigd was, maar ik wilde hun de nieuwsgierige blikken van de buurt besparen.

Al deze gedachten stormden door mijn hoofd toen ik uit de bus stapte en de heuvel af liep. En toen kwam ik bij de hoek van onze straat en hoorde ik het geschreeuw, en voelde de lichte trilling in de lucht, en vergat ik alles voor dat moment.

Er waren allerlei mensen bij ons thuis. Ik begon sneller te lopen, bang dat er iets was gebeurd, maar toen zag ik mijn ouders die in het portaal stonden en naar boven keken, en ik zag dat het helemaal niet om ons huis ging. Het was gewoon weer eens bal bij de buren, die zo vaak ruzie hadden.

Dat er wel trouwere echtgenoten bestonden dan Richard Grisham was bij ons in de straat bepaald geen nieuws. Maar te oordelen naar de scène die zich voltrok in zijn voortuin, was het dat voor zijn vrouw wel.

‘Hoe gek denk je dat ik ben? Dat mens had jouw T-shirt aan! Dat ding heb ik voor jou gemaakt, voor je verjaardag!’

‘Liefje… Dympna… het is niet wat je denkt.’

‘Ik ging daarheen omdat jij zo nodig een huzarenslaatje wilde! En daar stond madam, in jouw shirt. Brutaal nest! En ik lust geeneens huzarensalade!’

Ik ging langzamer lopen, en wurmde me door de oploop tot ik ons hek bereikte. Ik was net op tijd om te zien hoe Richard dook om een dvd-speler te ontwijken. En vervolgens een paar schoenen.

‘Hoelang zijn ze al bezig?’

Mijn moeder, die daar in haar schort stond, haalde haar armen van elkaar en wierp een blik op haar horloge. ‘Dik drie kwartier. Klopt toch, Bernard, een dikke drie kwartier?’

‘Dat hangt ervan af of je telt vanaf het moment dat ze zijn kleren op straat smeet, of vanaf het moment dat hij thuiskwam en ze daar zag liggen.’

‘Ik zou zeggen vanaf het moment dat hij thuis is.’

Pa dacht er even over na. ‘Dan is het eerder iets van een halfuur. Maar dat eerste kwartier heeft ze behoorlijk wat naar buiten weten te smijten.’

‘Je vader zegt dat hij een bod wil doen op Richards Black & Decker als ze hem er dit keer echt uitgooit.’

Er kwamen steeds meer mensen bij, en Dympna Grisham leek de strijd nog niet te willen staken. Sterker nog, hoe meer publiek erbij kwam, hoe meer zij in vorm raakte.

‘En geef die vieze boekjes van je maar aan haar,’ schreeuwde ze, en ze smeet een regen van tijdschriften uit het raam.

Dit leidde tot een kleine vreugdekreet onder de toeschouwers.

‘Ben benieuwd of zij het leuk vindt dat je de halve zondag op de plee zit met die dingen.’ Ze verdween naar binnen en verscheen toen weer aan het raam en slingerde de inhoud van een wasmand naar wat er nog over was van het grasveld. ‘En hier heb je je vuile ondergoed. Eens kijken of ze je nog steeds zo’n – wat was het ook alweer – lekkere kanjer vindt als ze die elke dag voor je moet wassen!’

Richard raapte lukraak armenvol van zijn spullen op nadat die op het gras waren beland. Hij schreeuwde iets omhoog naar het raam, maar wat hij precies riep ging verloren in de algemene vrolijkheid. Alsof hij toegaf dat hij het onderspit had gedolven, baande hij zich een weg door de toeschouwers, deed zijn auto open en smeet zijn spullen op de achterbank. Zijn cd-collectie en videospelletjes bleken erg in trek, maar gek genoeg dook niemand boven op zijn vuile wasgoed.

Pets. Er viel een korte stilte toen zijn stereo tegen het pad stuksloeg.

Vol ongeloof keek hij naar boven: ‘Jij bent gestoord!’

‘Dus jij neukt die schele trol van het pompstation die stijf staat van de geslachtsziekten en dan ben ik gestoord?’

Mijn moeder draaide zich om naar mijn vader: ‘Wil je thee, Bernard? Het wordt wat kil.’

Mijn vader wendde zijn blik niet af van de gebeurtenissen bij de buren. ‘Dat zou fijn zijn, lieverd. Graag.’

Toen mijn moeder naar binnen ging, zag ik de auto. Het was zo onverwacht dat ik hem eerst niet herkende – de Mercedes van mevrouw Traynor, donkerblauw, laag gebouwd en discreet. Ze parkeerde de auto, bekeek de scène op de stoep en aarzelde even voor ze uitstapte. Ze staarde naar de huizen, misschien om het huisnummer te checken. En toen zag ze mij.

Ik glipte weg uit het portiek en liep het pad af voor pa kon vragen waar ik heen ging. Mevrouw Traynor stond opzij van de menigte en staarde naar de chaos als Marie Antoinette die naar een troep relschoppende boeren keek.

‘Echtelijke ruzie,’ zei ik.

Ze keek weg, alsof ze zich schaamde dat ze had staan toekijken. ‘Aha.’

‘Voor hun doen gaat het er nog tamelijk constructief aan toe. Ze zijn in relatietherapie geweest.’

Haar elegante wollen mantelpakje, parelsnoer en dure haar waren genoeg om haar in onze straat te doen opvallen tussen de joggingbroeken en goedkope stoffen in felle winkelketenkleuren. Ze keek streng, nog erger dan die ochtend toen ze me in Wills slaapkamer had aangetroffen. Ergens in mijn hoofd registreerde ik dat ik Camilla Traynor niet zou gaan missen.

‘Ik vroeg me af of wij even konden praten.’ Ze moest haar stem verheffen om boven het gejoel uit te komen.

Mevrouw Grisham was nu bezig om Richards goede flessen wijn uit het raam te gooien. Iedere exploderende fles werd begroet met vreugdekreten en oprecht gesmeek van meneer Grisham. Een rivier van rode wijn stroomde tussen de voeten van de toeschouwers door, in de richting van de goot.

Ik keek achterom naar de mensen, en toen naar mijn huis. Ik kon me niet voorstellen dat ik mevrouw Traynor mee zou nemen naar onze voorkamer, waar het vol lag met speelgoedtreintjes, waar opa geluidloos lag te snurken voor de buis, waar ma luchtverfrisser spoot om de geur van pa’s sokken te verdoezelen en waar Thomas de gast voor ‘klojo’ zou uitmaken.

‘Eh… dit is niet echt het moment.’

‘Misschien kunnen we in mijn auto praten? Luister, Louisa, het hoeft maar vijf minuten te duren. Dat ben je ons toch zeker wel verschuldigd.’

Een paar buren gluurden mijn kant op toen ik instapte. Ik had mazzel dat de Grishams de roddel van de avond waren, anders zouden ze het allemaal over mij hebben. Als je in onze straat in een dure auto stapte, betekende dat ofwel dat je een profvoetballer had versierd, of dat je werd gearresteerd door politiemannen in burger.

De portieren gingen met een dure, zachte klik dicht en ineens was het stil. De auto rook naar leer, en los van mij en mevrouw Traynor was hij helemaal leeg. Geen snoeppapiertjes, modder, rondslingerend speelgoed of geparfumeerde hangertjes tegen de geur van het pak melk dat er drie maanden geleden in opengebarsten was.

‘Ik dacht dat jij en Will het samen goed konden vinden.’ Ze sprak alsof ze het tegen iemand had die pal voor haar zat. Toen ik geen antwoord gaf, vroeg ze: ‘Is er soms een probleem met de beloning?’

‘Nee.’

‘Heb je een langere lunchpauze nodig? Ik ben me ervan bewust dat die nogal kort is. Ik zou Nathan kunnen vragen of hij –’

‘Het gaat niet om de uren. Of het geld.’

‘Maar –’

‘Ik wil het er liever niet over –’

‘Luister, je kunt niet zomaar per direct ontslag nemen en verwachten dat ik je niet vraag wat er in ’s hemelsnaam aan de hand is.’

Ik haalde dieper adem. ‘Ik heb uw gesprek gehoord. Dat tussen u en uw dochter. Gisteravond. En ik wil… ik wil daar niet aan meedoen.’

‘Aha.’

We zaten er zwijgend bij. Meneer Grisham probeerde inmiddels de voordeur in te beuken en mevrouw Grisham gooide nu alles wat ze te pakken kon krijgen door het raam op zijn hoofd. Aan het type projectiel te oordelen – toiletrollen, tampondozen, wc-borstel, shampooflessen – was ze nu in de badkamer.

‘Ga alsjeblieft niet weg,’ zei mevrouw Traynor zachtjes. ‘Will voelt zich op zijn gemak bij jou. Zo heeft hij zich al lang niet meer gevoeld. Ik… het zou heel moeilijk voor ons zijn om nog zo iemand als jij te vinden.’

‘Maar u… u gaat hem naar dat oord brengen waar mensen zelfmoord plegen. Dignitas.’

‘Nee. Ik doe er alles aan wat ik kan om ervoor te zorgen dat dat niet gebeurt.’

‘Wat dan – bidden?’

Ze schonk me een blik die mijn moeder als ‘ouderwets’ zou bestempelen. ‘Je zult inmiddels wel weten dat geen mens er iets aan kan doen als Will besluit om onbereikbaar te zijn.’

‘Ik begrijp precies hoe het zit,’ zei ik. ‘Ik ben er in principe om ervoor te zorgen dat hij niet vals speelt en het doet voor zijn zes maanden om zijn. Zo zit het toch, of niet?’

‘Nee. Zo zit het niet.’

‘En daarom maakte het u niet uit dat ik geen diploma’s had.’

‘Ik vond je slim en vrolijk en anders. Je leek niet op een verpleegkundige. Je gedroeg je niet… zoals de anderen. Ik dacht… ik dacht dat jij hem zou kunnen opvrolijken. En dat is ook zo – jij vrolijkt hem op, Louisa. Toen ik hem gisteren zonder die afschuwelijke baard zag… jij bent een van de weinigen die nog tot hem door kunnen dringen.’

Er vloog nu beddengoed uit het raam. Het kwam in een bal naar beneden, en de lakens flapperden even voor ze sierlijk op de grond vielen. Twee kinderen pakten een laken op, gooiden het over hun hoofd en begonnen ermee door de tuin te rennen.

‘Vond u het niet wel zo eerlijk om mij te vertellen dat ik in feite een zelfmoordwacht was?’

De zucht die Camilla Traynor slaakte, was het geluid van iemand die iets beleefd aan een imbeciel moest uitleggen. Ik vroeg me af of ze wel wist dat ze bij alles wat ze zei de ander het gevoel gaf dat hij een beetje simpel was. Ik vroeg me af of ze dat expres had gecultiveerd. Volgens mij zou ik nooit iemand een inferieur gevoel kunnen geven.

‘Dat was misschien het geval toen wij elkaar voor het eerst ontmoetten… maar ik weet zeker dat Will zich aan zijn woord zal houden. Hij heeft me die zes maanden beloofd, en die krijg ik ook. We hebben deze tijd nodig, Louisa. We hebben de tijd nodig om hem het idee te geven dat er nog iets mogelijk is. Ik hoopte dat hij misschien zou gaan denken dat er een leven is waar hij van zou kunnen genieten, ook al is het niet het leven dat hij voor ogen had.’

‘Maar alles is een leugen. U hebt tegen mij gelogen en jullie liegen allemaal tegen elkaar.’

Ze leek me niet te horen. Ze keek me aan, haalde haar chequeboek uit haar handtas, haar pen al in de aanslag.

‘Luister, wat wil je? Ik ben bereid je salaris te verdubbelen. Zeg maar hoeveel je wilt.’

‘Ik wil uw geld niet.’

‘Een auto, wat extraatjes. Een bonus –’

‘Nee –’

‘Maar… wat kan ik dan doen om je op andere gedachten te brengen?’

‘Het spijt me. Ik wil gewoon niet…’

Ik maakte aanstalten om uit de auto te stappen. Haar hand schoot uit. Hij bleef liggen op mijn arm, vreemd en radioactief. We staarden er allebei naar.

‘Je hebt een contract ondertekend, Louisa Clark,’ zei ze. ‘Je hebt een contract ondertekend waarmee je beloofde zes maanden voor ons te werken. Volgens mijn berekening heb je nog maar twee maanden gewerkt. Ik vraag niet meer dan dat je je aan je contractuele verplichting houdt.’

Haar stem klonk nu breekbaar. Ik keek naar mevrouw Traynors hand en zag dat die trilde.

Ze slikte. ‘Alsjeblieft.’

Mijn ouders keken toe vanuit het portiek. Ik zag ze staan, met bekers thee in hun handen, de enige twee mensen die niet naar het spektakel bij de buren stonden te kijken. Ze draaiden zich ongemakkelijk om toen ze zagen dat ik hen had ontdekt. Pa droeg de geruite slippers met verfspatten, zag ik nu pas.

Ik duwde de klink van het portier omlaag. ‘Mevrouw Traynor, ik kan echt niet toezien dat… het is te vreemd. Ik wil hier niets mee te maken hebben.’

‘Denk er nog eens over na. Morgen is het Goede Vrijdag; ik zal wel tegen Will zeggen dat je een familieverplichting hebt, als je tijd nodig hebt. Neem het vrije weekend om er nog eens over na te denken. Maar alsjeblieft: kom terug. Kom terug en help hem.’

Zonder om te kijken liep ik terug naar ons huis. Ik ging zitten in de zitkamer en staarde naar de televisie. Mijn ouders kwamen me achterna, wisselden een blik en deden net alsof ze me niet in de gaten hielden.

Bijna elf minuten later hoorde ik de auto van mevrouw Traynor eindelijk starten en wegrijden.

Mijn zusje zocht binnen vijf minuten nadat ze thuis was gekomen de confrontatie, stormde de trap op en gooide de deur van mijn kamer open.

‘Ja, kom gerust binnen,’ zei ik. Ik lag op mijn bed te staren naar het plafond met mijn benen omhoog tegen de muur. Ik droeg een panty en een blauwe short met glitters, die nu aantrekkelijk van mijn benen zakte.

Katrina stond in de deuropening. ‘Klopt het?’

‘Dat Dympna Grisham die schuinsmarcheerder van een kerel van haar er eindelijk uitgegooid heeft?’

‘Doe niet zo lollig. Over je baan.’

Ik trok het patroon op het behang na met mijn grote teen. ‘Ja, ik heb ontslag genomen. Ja, ik weet dat pa en ma daar niet zo blij mee zijn. Ja, ja, ja, op alles wat je me verder nog naar mijn hoofd wilt slingeren.’

Ze deed de deur voorzichtig achter zich dicht, ging moedeloos op het voeteneind van mijn bed zitten en vloekte eens flink. ‘Jij bent verdomme echt niet te geloven.’

Ze gaf een duw tegen mijn benen zodat ze van de muur gleden en ik uiteindelijk bijna languit op het bed lag. Ik duwde mezelf omhoog. ‘Au.’

Ze zag paars. ‘Niet te geloven, jij. Ma is helemaal in de stress. Pa doet of het hem niet raakt, maar hij is ook overstuur. Hoe moet dat nu met het geld? Je weet best dat pa in paniek is over zijn werk. Waarom moet jij dan zo nodig een prima baantje opzeggen?’

‘Je hoeft mij de les niet te lezen, Treen.’

‘Nou, iemand moet het doen! Zo veel geld kun jij ergens anders nooit verdienen! En hoe denk je dat het op je cv staat?’

‘Doe nou maar niet net alsof dit niet gaat om wat jij wilt.’

‘Wat?’

‘Het boeit jou niet wat ik doe, zolang jij je geweldige carrière maar nieuw leven in kan blazen. Jij hebt mij nodig om te zorgen dat we ons hier financieel staande houden en op dat verdomde kind van je kunnen passen. En de rest kan stikken, wat jou betreft.’ Ik wist dat ik vals en gemeen klonk, maar ik kon me niet meer inhouden. Het kwam per slot van rekening door haar dat we met z’n allen in deze situatie waren beland. Jaren van opgekropte woede kwamen in één klap naar buiten. ‘Wij moeten verdomme allemaal zorgen dat we aan de slag blijven, zodat die kleine Katrina haar ambities kan waarmaken.’

‘Dit gaat helemaal niet om mij.’

‘O nee?’

‘Nee, het gaat erom dat jij niet in staat bent om dat ene fatsoenlijke baantje dat je in maanden kon krijgen, te houden.’

‘Jij weet helemaal niets van mijn werk, oké!’

‘Ik weet dat je ruim meer dan het minimumloon kreeg. Meer hoef ik niet te weten.’

‘Het leven draait niet alleen maar om geld, hoor.’

‘O nee? Ga dan maar eens naar beneden, dan mag jij dat eens tegen pa en ma zeggen.’

‘Hou op met die verdomde preken van je over geld, terwijl jij al in geen jaren ook maar een cent aan dit huishouden hebt bijgedragen.’

‘Je weet heel goed dat ik me dat niet kan veroorloven vanwege Thomas.’

Ik begon mijn zus de kamer uit te duwen. Ik kon me niet herinneren wanneer ik haar voor het laatst had aangeraakt, maar op dat moment had ik zin om iemand keihard te slaan, en ik hield mijn hart vast voor wat er zou gebeuren als ze daar zo voor me zou blijven staan. ‘Rot nou maar op, Treen. Rot op, en laat me met rust.’

Ik smeet de deur dicht in het gezicht van mijn zus. Toen ik haar eindelijk langzaam naar beneden hoorde gaan, probeerde ik niet te denken aan wat ze tegen mijn ouders zou zeggen. En ook niet aan het feit dat ze dit allemaal zouden zien als bewijs van mijn totale onvermogen om ooit ergens eens iets van te maken. Ik dacht ook liever niet aan Syed op het arbeidsbureau, en hoe ik zou moeten uitleggen waarom ik mijn uitstekend betaalde luizenbaantje vaarwel had gezegd. Ik dacht niet aan de kipfabriek en dat daar ergens een plastic overall lag en een hoofdkapje met mijn naam erop.

Ik ging liggen en dacht aan Will. Ik dacht aan zijn woede en verdriet. Ik dacht aan wat zijn moeder had gezegd – dat ik een van de weinigen was die nog tot hem doordrong. Ik dacht aan hoe hij probeerde niet te lachen om de Molahonkey Song, die avond toen de sneeuw in gouden vlokken langs het raam dwarrelde. Ik dacht aan de warme huid en het zachte haar en de handen van iemand die leefde, iemand die veel slimmer en geestiger was dan ik ooit zou zijn, en die toch geen betere toekomst voor zich zag dan zichzelf van kant te maken. En toen moest ik eindelijk huilen, met mijn hoofd in het kussen gedrukt, omdat mijn leven ineens zoveel donkerder en gecompliceerder leek dan ik ooit voor mogelijk had gehouden, en ik wilde dat ik terug kon, terug naar de tijd waarin mijn grootste zorg was of Frank en ik wel genoeg broodjes hadden besteld.

Er werd op de deur geklopt.

Ik snoot mijn neus. ‘Donder op, Katrina.’

‘Sorry.’

Ik staarde naar de deur.

Haar stem klonk verstomd, alsof ze haar lippen dicht bij het sleutelgat hield. ‘Ik heb wijn bij me. Laat me in godsnaam binnen, anders hoort ma me nog. Ik heb twee Bob de Bouwer-bekers onder mijn trui, want je weet wat ze ervan vindt als we boven drinken.’

Ik klom uit bed en deed de deur open.

Ze keek naar mijn betraande gezicht, en deed de deur snel achter zich dicht. ‘Oké,’ zei ze terwijl ze de schroefdop losdraaide en me een beker wijn inschonk, ‘wat is er nu echt gebeurd?’

Ik keek mijn zus eens goed aan. ‘Je mag aan niemand doorvertellen wat ik je nu ga zeggen. Niet aan pa. En al helemaal niet aan ma.’

Toen begon ik te vertellen.

Ik moest het toch aan iemand kwijt.

Er waren veel dingen die ik niet leuk vond aan mijn zusje. Een paar jaar geleden had ik nog hele lijsten kunnen laten zien die ik over dat onderwerp had opgesteld. Ik haatte haar vanwege haar dikke, steile haar, terwijl het mijne afbreekt zodra het over mijn schouders komt. Ik haatte haar omdat je haar nooit iets kunt vertellen wat zij niet allang weet. Ik haatte haar omdat mijn leraren me mijn hele schoolcarrière toefluisterden hoe briljant zij was, alsof ze niet inzagen dat ik daardoor per definitie altijd in haar schaduw stond. Ik haatte haar omdat ik op mijn zesentwintigste in een bezemkast moest wonen in een twee-onder-een-kap zodat zij met haar bastaardzoon de grotere slaapkamer kon krijgen. Maar heel af en toe was ik blij dat zij mijn zus was.

Want Katrina gilde niet vol afschuw. Ze keek niet geschokt, en drong er ook niet op aan dat ik het aan pa en ma zou vertellen. Ze zei niet één keer dat ze vond dat ik niet had mogen weglopen.

Ze nam een forse teug van haar wijn. ‘Allemachtig.’

‘Zeg dat wel.’

‘En het is nog legaal ook. Ze kunnen hem niet tegenhouden.’

‘Ik weet het.’

‘Fuck. Ik snap het gewoon niet.’

We hadden al twee bekers op terwijl ik mijn relaas deed, en ik voelde mijn wangen gloeien. ‘Ik vind het vreselijk om hem in de steek te laten. Maar ik wil hier niet aan meewerken, Treen. Ik kan het niet.’

‘Hm.’ Ze dacht na. Mijn zus heeft een ‘denkgezicht’. Als ze zo kijkt, wachten mensen voor ze iets tegen haar zeggen. Pa zegt dat ik kijk of ik naar de plee moet als ik nadenk.

‘Ik weet niet wat ik moet doen,’ zei ik.

Ze keek me aan, en ineens klaarde haar gezicht op. ‘Het is heel simpel.’

‘Simpel.’

Ze schonk ons nog eens in. ‘Oeps. De fles is nu al leeg. Ja, simpel. Ze hebben toch geld, of niet?’

‘Ik wil hun geld niet. Ze bood me opslag aan. Daar gaat het helemaal niet om.’

‘Mond dicht. Niet voor jou, stom kind. Ze hebben geld, voor zichzelf. En hij heeft waarschijnlijk vies veel geld van de verzekering gekregen. Nou, dan zeg je tegen hen dat je een budget wilt en dan gebruik je dat geld en je gebruikt de maanden – vier, toch? – die je nog hebt. En dan zorg je ervoor dat je Will Traynor op andere gedachten brengt.’

‘Wat?’

‘Je brengt hem op andere gedachten. Je zei dat hij het grootste deel van de tijd binnen zit, toch? Nou, begin met iets kleins, en als je er dan voor hebt gezorgd dat hij weer buiten de deur komt, bedenk je wat voor geweldige dingen je allemaal met hem zou kunnen doen, alles waardoor hij weer zin in het leven krijgt – avonturen, buitenlandse reizen, zwemmen met dolfijnen, weet ik veel – en dan gaan jullie dat doen. Ik kan helpen. Ik kan dingen voor je opzoeken op het internet in de bibliotheek. Ik durf te wedden dat we iets geweldigs voor hem kunnen doen. Dingen waar hij echt heel blij van wordt.’

Ik staarde haar aan.

‘Katrina –’

‘Ja, ik weet het.’ Ze grijnsde toen ze mijn glimlach zag. ‘Ik ben een fucking genie.’

10

Ze keken een tikje verrast. Of nee, dat is te zacht uitgedrukt. Mevrouw Traynor keek eerst verbijsterd, en toen licht verontrust, en vervolgens betrok haar gezicht. Haar dochter, die met opgetrokken knieën naast haar op de bank zat, keek alleen nors – het soort gezicht dat ma altijd trok om me te waarschuwen dat ze genoeg van me had. Het was niet bepaald de enthousiaste reactie waar ik op had gehoopt.

‘Maar wat wil je dan precies doen?’

‘Dat weet ik nog niet. Mijn zusje is research aan het doen. Ze probeert erachter te komen wat voor soort mogelijkheden er zijn voor mensen met een hoge dwarslaesie. Maar ik wilde nu eigenlijk alleen van u weten of u er toestemming voor geeft.’

We zaten in hun zitkamer. In deze kamer had ik ook mijn sollicitatiegesprek gehad, alleen dit keer zaten mevrouw Traynor en haar dochter op de bank, met hun slobberende oude hond tussen hen in. Meneer Traynor stond bij de haard. Ik droeg mijn Franse boerinnenjasje van donkere spijkerstof, en een mini-jurkje en legerlaarzen. Achteraf had ik een iets professioneler uniform moeten kiezen, nu ik hier zat om hun mijn plan uit de doeken te doen.

‘Voor mijn begrip.’ Camilla Traynor leunde voorover. ‘Jij wilt Will weghalen uit dit huis.’

‘Ja.’

‘En je wilt hem meenemen op allerlei “avonturen”.’ Ze zei het alsof ik had geopperd om hem zelf als amateurchirurg te lijf te gaan.

‘Ja. Zoals ik al zei, weet ik nog niet precies wat de mogelijkheden zijn. Maar het gaat erom dat hij eropuit gaat, dat hij zijn horizon verbreedt. Misschien kunnen we eerst wat dingen in de buurt doen, en dan hopelijk steeds wat verder.’

‘Heb je het over het buitenland?’

‘Het buitenland…?’ Ik knipperde met mijn ogen. ‘Ik dacht eerder aan een keer naar de pub. Of naar het theater, om te beginnen.’

‘Will is de afgelopen twee jaar nauwelijks dit huis uit geweest, los van zijn ziekenhuisafspraken.’

‘Nou, ja… ik wilde hem eigenlijk overhalen om het eens over een andere boeg te gooien.’

‘En jij zou uiteraard met hem meegaan op al deze avonturen,’ zei Georgina Traynor.

‘Moet u horen, zo bijzonder is het allemaal niet. Om te beginnen gaat het erom hem uit huis te krijgen. Een wandeling rond het kasteel, of een drankje in de pub. Als we uiteindelijk met dolfijnen gaan zwemmen in Florida zou dat geweldig zijn, maar het enige wat ik wil is dat hij het huis uit komt en dat hij eens ergens anders aan denkt.’ Ik vertelde er niet bij dat het klamme zweet al bij me uitbrak bij de gedachte dat ik alleen met Will naar het ziekenhuis moest rijden en volledig verantwoordelijk voor hem was. Het idee dat ik hem mee zou nemen naar het buitenland was net zoiets als het idee dat ik een marathon zou lopen.

‘Ik vind het een geweldig idee,’ zei meneer Traynor. ‘Het zou fantastisch zijn als Will eens de deur uit ging. Het kan niet goed voor hem zijn om dag in dag uit naar die vier muren te staren.’

‘We hebben toch ook ons best gedaan om hem het huis uit te krijgen, Steven,’ zei mevrouw Traynor. ‘Doe nou niet alsof wij hem daar maar een beetje laten verpieteren. Ik heb het zo vaak geprobeerd.’

‘Dat weet ik, engel, maar onze pogingen waren niet bepaald geslaagd. Als Louisa denkt dat Will het wel wil proberen, is dat alleen maar goed, toch?’

‘Nou, het is nog maar de vraag of hij “het wel wil proberen”.’

‘Het is maar een idee,’ zei ik. Ik raakte geïrriteerd, want ik zag wat ze dacht. ‘Als u liever niet hebt dat ik het doe…’

‘…dan ga je weg?’ Ze keek me recht in de ogen.

‘Ja, waarschijnlijk wel.’

‘Dus dit is chantage.’

‘Georgina!’

‘Laten we er niet omheen draaien, papa.’

Ik ging iets rechter zitten. ‘Nee. Het is geen chantage. Het gaat erom waar ik wel aan mee wil werken. Ik kan hier niet zitten en stilletjes afwachten totdat… Will… nou ja…’ Mijn stem stierf weg.

We staarden allemaal naar onze thee.

‘Zoals ik al zei,’ zei meneer Traynor vastberaden. ‘Ik vind het een heel goed idee. Als jij Will zover kunt krijgen, zie ik er geen enkel kwaad in. Ik zou het geweldig vinden als hij eens op vakantie ging. Dus… dus zeg maar wat wij voor je kunnen doen.’

‘Ik heb een idee.’ Mevrouw Traynor legde haar hand op de schouder van haar dochter. ‘Misschien kun jij met hen mee op vakantie, Georgina.’

‘Ik vind het best,’ zei ik. Dat vond ik ook. Want de kans dat ik Will ooit meekreeg op vakantie was even groot als dat ik ooit zou meedoen aan die bollebozenquiz, Mastermind.

Georgina Traynor ging ongemakkelijk verzitten. ‘Dat kan niet. Over twee weken begin ik aan mijn nieuwe baan. Daarna kan ik voorlopig niet naar Engeland komen.’

‘Je gaat weer terug naar Australië?’

‘Doe nou maar niet zo verbaasd. Ik heb toch gezegd dat ik alleen op bezoek kwam?’

‘Ik dacht alleen dat je… vanwege… vanwege de recente ontwikkelingen misschien wat langer zou willen blijven.’ Camilla Traynor staarde haar dochter aan zoals ze Will nooit aanstaarde, hoe onbeschoft die ook tegen haar was.

‘Het is een fantastische baan, mama. Ik heb er de afgelopen twee jaar naartoe gewerkt.’ Ze keek over haar schouder naar haar vader. ‘Ik kan mijn leven niet in de wacht zetten om hoe Will er geestelijk aan toe is.’

Er viel een lange stilte.

‘Dit is niet eerlijk. Zouden jullie van Will verwachten dat hij al zijn plannen opschoof als ik in die stoel zat?’

Mevrouw Traynor keek haar dochter niet aan. Ik keek naar mijn lijstje, en las de eerste alinea steeds maar weer.

‘Ik heb ook een leven, hoor.’ Het klonk als een protest.

‘Laten we het hier een andere keer over hebben.’ Meneer Traynor legde zijn hand op zijn dochters schouder en kneep er even in.

‘Ja, laten we dat doen.’ Mevrouw Traynor begon de papieren die voor haar lagen op een stapeltje te schuiven. ‘Goed. Ik stel voor dat we het zo doen. Ik wil alles weten wat jij van plan bent te doen,’ zei ze, en ze keek me aan. ‘Ik wil zelf het budget opstellen, en zo mogelijk wil ik graag een planning, zodat ik kan proberen wat tijd vrij te nemen zodat ik met jullie meekan. Ik heb nog wat vakantiedagen die ik zou kunnen –’

‘Nee.’

We keken allemaal naar meneer Traynor. Hij aaide de kop van zijn hond en hij keek vriendelijk, maar zijn stem klonk beslist. ‘Nee. Ik vind niet dat jij mee moet, Camilla. Will moet alleen kunnen gaan.’

‘Will kan niets alleen, Steven. En als je met Will ergens naartoe gaat, zijn er zo veel dingen waar je aan moet denken. Het is heel ingewikkeld. Ik geloof niet dat we dat allemaal kunnen overlaten aan –’

‘Nee, schat,’ herhaalde hij. ‘Nathan kan helpen, en Louisa redt het verder prima.’

‘Maar –’

‘Will moet het gevoel krijgen dat hij een mán is. En dat lukt niet als zijn moeder altijd in de buurt is. En datzelfde geldt trouwens ook voor zijn zus.’

Op dat moment had ik medelijden met mevrouw Traynor. Ze keek nog even hooghartig als altijd, maar ik zag dat ze onder die blik wat verloren leek, alsof ze niet precies begreep waar haar man mee bezig was. Haar hand schoot naar haar ketting.

‘Ik zal goed op hem passen,’ zei ik. ‘En ik zal u ruim van tevoren laten weten wat voor plannen we hebben.’

Haar kaak stond zo strak dat je onder haar jukbeen een spiertje zag trillen. Ik vroeg me af of ze mij op dat moment haatte.

‘Ik wil ook dat Will wil blijven leven,’ zei ik uiteindelijk.

‘Dat begrijpen wij best,’ zei meneer Traynor. ‘En we waarderen je voornemen. En je discretie.’ Ik vroeg me af of dat laatste woord sloeg op Will, of op iets heel anders. Toen stond hij op en ik realiseerde me dat dit het teken was dat ik moest opduvelen. Georgina en haar moeder zaten nog altijd zwijgend op de bank. Ik had het gevoel dat er nog veel nagepraat zou worden als ik de kamer uit was.

‘Goed, dan,’ zei ik. ‘Ik zal het allemaal op papier zetten zodra ik eruit ben, in mijn hoofd. Dat zal niet lang duren. We hebben niet veel…’

Meneer Traynor gaf me een schouderklopje.

‘Ik weet het. We horen wel wat je bedacht hebt,’ zei hij.

Treena blies in haar handen, en haar voeten schoten onwillekeurig op en neer, alsof ze op haar plaats aan het marcheren was. Ze droeg mijn donkergroene baret, die haar, irritant genoeg, beter stond dan mij. Ze leunde voorover en wees naar de lijst die ze zojuist uit haar zak had gehaald en aan mij had gegeven.

‘Nummer drie moet je waarschijnlijk schrappen, of in elk geval uitstellen tot het wat warmer wordt.’

Ik bekeek de lijst. ‘Rolstoelbasketbal voor mensen met een dwarslaesie? Ik weet niet eens of hij wel van basketbal houdt.’

‘Daar gaat het niet om. Godsamme, wat is het hier koud.’ Ze trok de baret dieper over haar oren. ‘Het punt is dat hij zo de kans krijgt om eens te zien wat zijn mogelijkheden zijn. Hij ziet dat er mensen zijn die er even beroerd aan toe zijn als hij en die toch aan sport doen en zo.’

‘Ik weet het niet. Hij kan nog geen kopje optillen. Ik denk dat die lui alleen verlamd zijn aan hun benen. Ik zou niet weten hoe hij een bal kan gooien zonder zijn armen te gebruiken.’

‘Je snapt het niet. Hij hoeft helemaal niets te doen, het punt is dat hij zijn horizon verbreedt, toch? We laten hem alleen zien wat andere mensen met een handicap allemaal doen.’

‘Als jij het zegt.’

Er klonk geroezemoes in het publiek. In de verte kwamen de hardlopers in zicht. Als ik op mijn tenen ging staan kon ik ze net zien, waarschijnlijk zo’n drie kilometer verderop, beneden in de vallei, een klein troepje deinende witte stipjes die zich over een vochtige, grauwe weg bewogen. Ik keek op mijn horloge. We stonden al bijna veertig minuten op de top van een heuvel die terecht Windy Hill heette, en ik kon mijn voeten al niet meer voelen.

‘Ik heb gezocht naar dingen in de buurt, voor het geval je niet te ver wilt rijden, en over een paar weken is er een wedstrijd in het sportcentrum. Hij kan zelfs wedden op de uitslag.’

‘Wedden?’

‘Dan is hij misschien wat meer betrokken zonder zelf te spelen. O kijk, daar zijn ze. Hoelang duurt het voor ze hier zijn, denk je?’

We stonden bij de finish. Boven ons hoofd wapperde het doek met daarop finish lente triatlon in de pittige bries.

‘Geen idee. Twintig minuten? Iets langer? Ik heb een Mars bij me, voor noodgevallen. Die wil ik best delen.’ Ik stopte mijn hand in mijn zak en het papier flapperde als een dolle omdat ik het niet meer met twee handen vasthad. ‘Wat heb je nog meer gevonden?’

‘Je zei dat je best wat verder van huis wilt, toch?’ Ze wees naar mijn vingers. ‘Nu heb jij het grootste stuk.’

‘Neem jij mijn stuk dan. Volgens mij vindt zijn familie mij een klaploper.’

‘Wat, vanwege die paar uitjes? Jezus. Ze mogen dankbaar zijn dat iemand tenminste nog de moeite neemt. Zelf doen ze niks.’

Treena nam het andere stuk van mijn Mars. ‘Maar goed. Volgens mij is het nummer 5 op de lijst. Er is een computercursus die hij zou kunnen doen. Dan doen ze een ding op hun hoofd met een soort stok eraan, en dan knikken ze om het toetsenbord te raken. Er zijn heel veel platforms voor dwarslaesiepatiënten op het internet. Op die manier kan hij heel veel nieuwe vrienden maken. Daar hoeft hij niet eens het huis voor uit. Ik heb zelfs al een paar mensen gesproken op de chat. Ze leken me heel aardig. Heel…’ ze haalde haar schouders op, ‘…gewoon.’

We aten zwijgend onze Mars op en keken naar het groepje afgematte hardlopers dat steeds dichterbij kwam. Ik zag Patrick nog niet. Ik zag hem nooit. Hij had zo’n gezicht dat meteen onzichtbaar werd in een massa.

Ze wees op het papier.

‘Kijk eens bij het stuk over cultuur. Er is een concert speciaal voor mensen met een handicap. Je zei toch dat hij zo van cultuur houdt? Nou, dan kan hij gewoon zitten en zich laten meeslepen door de muziek. Dat is toch de bedoeling van muziek, dat je loskomt van jezelf? Derek met de snor, van mijn werk, vertelde erover. Hij zei dat het soms wel wat lawaaiig is omdat de echt zwaar gehandicapten beginnen te schreeuwen, maar hij vindt het vast wel leuk.’

Ik trok mijn neus op. ‘Ik weet niet, Treen –’

‘Je schrikt gewoon van het woord “cultuur”. Je hoeft alleen maar naast hem te zitten. Of, als je zin hebt in iets pikanters…’ Ze keek me grijnzend aan. ‘Er is ook een stripclub. Je kunt hem meenemen naar Londen en dan gaan jullie daarheen.’

‘Met mijn werkgever naar een striptease kijken?’

‘Nou ja, je zegt zelf dat jij verder alles voor hem doet – wassen en voeren en zo. Ik zou niet weten waarom je niet naast hem kunt zitten als hij een stijve piemel heeft.’

‘Treena!’

‘Dat zal hij best missen. Je kunt zelfs een lapdance voor hem regelen.’

Een paar mensen om ons heen draaiden zich naar ons om. Mijn zus stond te lachen. Zo sprak ze wel vaker over seks. Alsof het een vorm van recreatie was. Alsof het iets onbelangrijks was.

‘En aan de kant staan de grotere reisjes. Ik wist niet wat je leuk vond, maar je kunt gaan wijnproeven aan de Loire… dat is niet zo heel ver weg, om te beginnen.’

‘Kunnen mensen met een dwarslaesie eigenlijk dronken worden?’

‘Geen idee. Vraag het hem.’

Ik keek fronsend op de lijst. ‘Dus… ik moet straks naar de Traynors om hun te vertellen dat ik hun verlamde zoon dronken ga voeren, dat ik hun geld ga uitgeven aan strippers en snollen, en dat ik hem daarna meesleep naar de Paralympics –’

Treena griste de lijst uit mijn handen. ‘Jij komt anders zelf ook niet met iets inspirerends.’

‘Ik denk alleen… ik weet niet.’ Ik wreef over mijn neus. ‘Eerlijk gezegd vind ik het doodeng. Het kost me al moeite om hem over te halen de tuin in te gaan.’

‘Aan zo’n houding hebben we natuurlijk niets. O, kijk. Daar heb je ze. Kom op, glimlachen.’

We duwden ons naar voren en begonnen te juichen. Het viel niet mee genoeg motiverend lawaai te maken als je je lippen bijna niet kan bewegen van de kou.

Toen zag ik Patrick, met gebogen hoofd in een zee van ingespannen lijven, zijn gezicht glinsterend van het zweet, een ader in zijn nek gespannen en zijn uitdrukking gekweld, alsof hij een of andere marteling onderging. Datzelfde gezicht zou oplichten als hij dadelijk over de finish kwam, alsof hij alleen nog blij kon worden als hij heel diep ging. Hij zag me niet.

‘Hup, Patrick!’ riep ik.

En hij flitste voorbij, richting finish.

Treena praatte twee dagen niet met me, omdat ik niet zo enthousiast had gereageerd op haar avonturenlijstje. Mijn ouders merkten het niet; ze waren alleen dolblij dat ik had besloten toch geen ontslag te nemen. Het management van de meubelfabriek had eind van die week een aantal bijeenkomsten belegd en pa was ervan overtuigd dat hij ontslagen werd. Er was tot nu toe niemand van boven de veertig die de ontslagrondes had overleefd.

‘We zijn heel dankbaar voor jouw kostgeld, schat,’ zei ma zo vaak dat het me een ongemakkelijk gevoel gaf.

Het was een rare week. Treena begon te pakken voor haar opleiding, en elke dag moest ik stiekem naar boven glippen om te zien wat voor spullen van mij ze achterover dacht te kunnen drukken. Mijn garderobe liet ze voor het grootste deel met rust, maar tot dusverre had ik mijn föhn weten te redden, mijn nep-Prada-zonnebril, en mijn lievelingswaszak, met citroenen erop. Als ik haar ermee confronteerde, haalde ze haar schouders op en zei: ‘Nou ja, jij gebruikt het toch nooit’, alsof dat wat uitmaakte.

Dat was typisch Treena. Ze had het idee dat ze er recht op had. Ook al had ze Thomas, ze bleef zich gedragen als de jongste van het gezin – dat diepgewortelde gevoel dat de hele wereld om haar draaide. Toen we klein waren en zij enorm tekeerging omdat ze iets wilde hebben wat van mij was, smeekte ma altijd: ‘Geef het haar nu maar gewoon’, omdat ze zo graag rust in de tent wilde. Bijna twintig jaar later was er nog steeds niets veranderd. Wij moesten op Thomas passen zodat Treena uit kon, en hem te eten geven zodat Treena zich geen zorgen hoefde te maken, en extra dure cadeautjes voor haar kopen met haar verjaardag en met kerst ‘omdat ze zich zo veel moet ontzeggen vanwege Thomas’. Nou, die zak met citroenen kreeg ze mooi niet. Ik hing een briefje op mijn deur met de tekst: ‘Mijn spullen zijn van mij. ga weg.’ Treena scheurde het eraf en zei tegen mijn moeder dat ze nog nooit zo’n groot kind had gezien, en dat Thomas een heel stuk volwassener was dan ik.

Maar het zette me aan het denken. Op een avond, toen Treena naar haar avondcollege was, zat ik in de keuken terwijl ma overhemden van mijn vader uitzocht om te strijken.

‘Mama…’

‘Ja, schat.’

‘Mag ik Treena’s kamer als zij straks weg is?’

Ma viel even stil, en stond met een half opgevouwen overhemd tegen haar borst gedrukt. ‘Ik weet niet. Daar heb ik nog niet over nagedacht.’

‘Ik bedoel, als zij en Thomas er niet zijn, is het wel zo eerlijk als ik een beetje normale kamer krijg. Ik vind het raar als die kamer vrijgehouden wordt als zij straks weer studeert.’

Ma knikte, en legde het overhemd voorzichtig in de wasmand. ‘Dat is wel zo, ja.’

‘En het is sowieso mijn kamer, want ik ben de oudste. Ze heeft hem alleen gekregen omdat zij Thomas heeft.’

Daar zag ze de redelijkheid wel van in. ‘Dat is waar. Ik zal het er met Treena over hebben,’ zei ze.

Achteraf had ik het er beter eerst met mijn zus over kunnen hebben.

Drie uur later stormde ze de zitkamer in met een woedend gezicht.

‘Je kon ook niet even een seconde wachten, hè?’

Opa schrok wakker in zijn stoel, en bracht zijn handen in een reflex naar zijn borst.

Ik keek op van de televisie. ‘Waar heb je het over?’

‘Waar moeten Thomas en ik dan slapen in de weekenden? Wij passen niet met zijn tweeën in die bezemkast. Er passen niet eens twee bedden in.’

‘Precies. En in die kamer moet ik nu al vijf jaar slapen.’ De wetenschap dat ik misschien een klein beetje oneerlijk was zorgde ervoor dat ik iets stekeliger klonk dan mijn bedoeling was.

‘Je kunt mijn kamer niet inpikken. Dat is niet eerlijk.’

‘Mens, je bent er niet eens!’

‘Maar ik heb die kamer nodig! Ik pas absoluut niet met Thomas in jouw kamer. Pa, wil jij het haar even uitleggen?’

Pa’s kin dook diep weg in zijn kraag, en hij kruiste zijn armen voor zijn borst. Hij haatte het als wij ruziemaakten, en liet het meestal aan mijn moeder over om de boel te sussen. ‘Kan het wat zachter, meiden,’ zei hij.

Opa schudde zijn hoofd, alsof hij er allemaal niets van begreep. Opa schudde tegenwoordig heel vaak zijn hoofd.

‘Niet te geloven, jij. Geen wonder dat je zo graag wilde dat ik wegging.’

‘Wat? Jij hebt mij gesmeekt om alsjeblieft te blijven werken zodat ik jou financieel kon ondersteunen. Dus dat hoort ook bij mijn geniepige plannetje volgens jou?’

‘Wat ben jij hypocriet.’

‘Katrina, rustig.’ Ma verscheen in de deuropening. Het afwassop droop van haar huishoudhandschoenen op de vloerbedekking. ‘We kunnen het hier ook rustig over hebben. Ik wil niet dat jullie opa zo overstuur maken.’

Katrina’s gezicht was helemaal vlekkerig, precies zoals vroeger als ze haar zin niet kreeg. ‘Ze wil gewoon dat ik opduvel. Dat is het. Ze kan niet wachten tot ik weg ben, want ze is jaloers dat ik wel iets van mijn leven ga maken. Daarom wil ze het me onmogelijk maken om weer thuis te komen.’

‘Het is helemaal niet gezegd dat jij überhaupt thuiskomt in de weekenden,’ gilde ik gepikeerd. ‘Ik heb een slaapkamer nodig, geen bezemkast, en jij hebt altijd al de beste kamer gehad, alleen omdat je zo stom was om zwanger te worden.’

‘Louisa!’ zei ma.

‘Nou, als jij niet zo dom zou zijn dat je geen fatsoenlijk werk kunt krijgen, kon je zelf een huis zoeken. Je bent oud zat. Of is er soms wat anders? Ben je er eindelijk achter dat Patrick je nooit van zijn leven gaat vragen?’

‘Nu is het genoeg!’ Pa’s gebrul schalde door een stille kamer. ‘Ik ben het zat! Treena, naar de keuken. Lou, ga zitten en hou je mond. Ik heb genoeg stress aan mijn hoofd zonder dat gebekvecht van jullie.’

‘Als jij denkt dat ik je nog verder help met dat stomme lijstje, heb je het mooi mis,’ beet Treena me toe terwijl ma haar de deur uit werkte.

‘Prima. Ik zat sowieso niet op jouw hulp te wachten, klaploper,’ zei ik, en toen dook ik weg omdat pa de tv-gids naar mijn hoofd gooide.

Op zaterdagochtend ging ik naar de bibliotheek. Daar was ik al niet meer geweest sinds ik van school was – waarschijnlijk uit angst dat ze zich zouden herinneren dat ik in de derde een keer een boek had zoekgemaakt en dat ze me alsnog een astronomische boete zouden geven.

Het was er totaal anders dan hoe ik het me herinnerde. De helft van de boeken was vervangen door cd’s en dvd’s, er waren enorme boekenplanken vol met audioboeken en zelfs rekken met wenskaarten. En het was er niet stil. Er klonk gezang en geklap uit de kinderboekenhoek, waar een soort moeder-en-babygroep bezig was. Mensen zaten tijdschriften te lezen en zachtjes met elkaar te kletsen. Het gedeelte waar vroeger altijd oude mannetjes zaten te slapen boven de gratis kranten was vervangen door een grote, ovale tafel met computers eromheen. Ik ging onwennig achter zo’n computer zitten, in de hoop dat niemand op me lette. Net als boeken waren computers meer iets voor mijn zusje. Gelukkig hadden ze kennelijk al rekening gehouden met de angst van mensen zoals ik. Er bleef een bibliotheekmedewerkster naast mijn tafel staan, die me een kaart gaf en een geplastificeerd vel met instructies. Ze bleef niet over mijn schouder meekijken, maar zei alleen zachtjes dat ze achter haar bureau zat, mocht ik haar nodig hebben. Daarna zat ik alleen op een stoel met een wankel zwenkwieltje en voor me een leeg scherm.

De enige computer waar ik de afgelopen jaren mee in aanraking was geweest, was die van Patrick. Hij gebruikte hem alleen om fitnessschema’s te downloaden of om sportboeken bij Amazon te bestellen. Wat hij er verder mee deed, wilde ik niet weten. Maar ik volgde de instructies van de bibliothecaresse op, en controleerde elke stap twee keer. Tot mijn verbazing lukte het. En dat niet alleen, het was nog gemakkelijk ook.

Vier uur later had ik het begin van mijn lijst.

En niemand had het over dat zoekgemaakte boek van toen, hoewel dat waarschijnlijk kwam doordat ik toen de bibliotheekkaart van mijn zus had gebruikt.

Op weg naar huis ging ik langs bij de kantoorboekhandel en ik kocht een kalender. Het was niet zo’n maandkalender, je weet wel, met twaalf verschillende plaatjes van Justin Bieber of pony’s. Het was een muurkalender – zoals ze op kantoren hebben om de vakanties van het personeel op te plannen. Ik kocht hem met de kordate efficiëntie van iemand die niets liever deed dan boekhouden.

Thuis, in mijn kamertje, rolde ik hem open, bevestigde hem behoedzaam met punaises aan mijn deur, en markeerde de datum waarop ik bij de Traynors was begonnen, in februari. Toen telde ik vooruit en markeerde nog een datum – 12 augustus – wat nog krap vier maanden te gaan was. Ik deed een stap naar achteren en bleef er een poos naar staren, en probeerde het gewicht van wat dat tweede zwarte kringeltje inhield op me in te laten werken. En terwijl ik zo stond te staren, drong het tot me door wat ik me op de hals haalde.

Ik zou die kleine witte rechthoekjes moeten vullen met een heel leven aan dingen die een mens geluk, tevredenheid of plezier zouden kunnen geven. Ik zou ze moeten vullen met alle mooie ervaringen die ik maar kon verzinnen voor een man met krachteloze armen en benen, omdat die dat zelf niet meer kon. Ik had een krappe vier maanden aan rechthoekjes op een kalender die ik moest vullen met dagjes uit, tripjes, bezoek, lunchen en concerten. Ik moest bedenken hoe ik dat allemaal praktisch ging aanpakken, en ik moest zo veel research plegen dat ik zeker wist dat ze niet mis konden gaan.

En dan moest ik Will ook nog eens overhalen om mee te gaan.

Ik staarde naar mijn kalender, mijn stift roerloos in de hand. Dat kleine stukje geplastificeerd papier droeg ineens een hele berg verantwoordelijkheid.

Ik had nog honderdzeventien dagen om Will Traynor ervan te overtuigen dat hij alle reden had om te blijven leven.

11

Er zijn plekken waar de overgang van het ene in het andere seizoen wordt ingeluid door trekvogels, of door verschillen tussen eb en vloed. Hier, in ons kleine stadje, werd het ingeluid door de terugkeer van de toeristen. Eerst een voorzichtig groepje dat uit treinen of auto’s stapte in felgekleurde regenkleding, hun reisgidsen en lidmaatschapskaarten van de National Trust stevig in de hand. Als de lucht warmer werd, en het seizoen langzaam voorbijkroop, spuugden de sissende bussen die de straatjes verstopten Amerikanen, Japanners en ladingen buitenlandse schoolkinderen uit die in groepen om het kasteel hingen.

In de wintermaanden was er nauwelijks iets open. De welvarender winkeleigenaren namen het ervan in de sombere maanden en gingen ergens in het buitenland vakantie vieren, terwijl anderen zich vastbeten in evenementen rondom kerst, gebruikmakend van de kerstconcerten of kerstmarkten op het kasteelterrein. Maar als de temperatuur omhoogging, stond het parkeerterrein om het kasteel vol met auto’s, schoot de vraag naar een ploughman’s lunch in de plaatselijke pubs omhoog en transformeerden we binnen een paar zonnige zondagen van een slaperig marktplaatsje in een traditionele Engelse toeristische bestemming.

Ik liep de heuvel op en ontweek de aarzelende eerste toeristen met hun synthetische heuptasjes en beduimelde reisgidsen, hun camera’s al in de aanslag om het kasteel in de lente vast te leggen voor later. Ik glimlachte naar een paar van hen, en bij een ander groepje bleef ik staan om op verzoek een foto van hen te maken. Een aantal van de bewoners klaagde over het toeristenseizoen – de opstoppingen, de overvolle openbare toiletten, de vraag naar vreemde etenswaren in The Buttered Bun (‘Hebt u ook sushi? Echt niet?’). Maar ik niet. Ik vond het fijn, al die mensen van overal, die kortstondige ontmoetingen met levens die zo ver van het mijne af stonden. Ik hield van die accenten en vond het leuk te gokken waar ze vandaan kwamen, om de kleding te bestuderen van mensen die nog nooit een catalogus van Next hadden gezien en die hun ondergoed niet in voordeelverpakkingen bij Marks & Spencer kochten.

‘Wat kijk jij opgewekt,’ zei Will toen ik mijn tas in de gang liet vallen. Zoals hij het zei klonk het bijna als een belediging.

‘Dat komt omdat het vandaag is.’

‘Wat is vandaag?’

‘Ons uitje. We gaan met Nathan naar de paardenrennen.’

Will en Nathan keken elkaar aan. Ik schoot bijna in de lach. Ik was zo opgelucht toen ik zag wat voor weer het vandaag was; zodra ik de zon zag schijnen, wist ik dat alles goed zou komen.

‘Paardenrennen?’

‘Yep. Een vlakkebaanrace op…’ Ik haalde mijn notitieblokje uit mijn zak, ‘…Longfield. Als we nu vertrekken, zijn we nog op tijd voor de derde race. En ik heb vijf pond op Man Oh Man gewed, dus schieten jullie nu maar op.’

‘Paardenrennen.’

‘Ja. Nathan is nog nooit naar de paardenrennen geweest.’

Voor de gelegenheid droeg ik mijn blauwe doorgestikte mini-jurk, met de sjaal met hoefijzers en teugels langs de rand om mijn hals geknoopt, en mijn rijlaarzen.

Will bestudeerde me eens goed en zette zijn stoel toen in zijn achteruit om zich om te draaien naar zijn mannelijke verzorger. ‘En dit is een langgekoesterde wens van jou, Nathan?’

Ik keek Nathan waarschuwend aan.

‘Yep,’ zei hij en hij toonde een brede glimlach. ‘Zeker weten. Kom, laten we naar de paardjes gaan.’

Ik had hem uiteraard geïnstrueerd. Ik had hem vrijdag gebeld en gevraagd welke dag ik hem kon lenen. De Traynors zouden hem betalen voor de extra uren (Wills zus was inmiddels terug naar Australië, en volgens mij wilden ze dat een verstandig mens mij zou vergezellen). Maar ik wist pas sinds zondag dat we daadwerkelijk zouden gaan. Dit leek me een ideale start – een leuk dagje uit, op nog geen halfuur rijden hiervandaan.

‘En wat nu als ik niet mee wil?’

‘Dan ben je me veertig pond verschuldigd,’ zei ik.

‘Veertig pond? Hoezo dat?’

‘Dat is mijn winst. Vijf pond per race, acht tegen een.’ Ik haalde mijn schouders op. ‘Man Oh Man gaat gegarandeerd winnen.’

Daarmee had ik hem te pakken.

Nathan klapte met zijn handen op zijn knieën. ‘Klinkt goed. En het is er ook een mooie dag voor,’ zei hij. ‘Zal ik iets meenemen voor de lunch?’

‘Nee,’ zei ik. ‘Er is daar een prima restaurant. Als mijn paard wint, trakteer ik.’

‘Ga jij wel vaker naar de paardenrennen?’ vroeg Will.

En voor hij nog meer kon vragen, hadden wij hem al in zijn jack gehesen, en ging ik de auto voorrijden.

Ik had het tot in de puntjes gepland. We zouden op een prachtige, zonnige dag aankomen bij de renbaan. Daar zouden de glanzende volbloedpaarden rondstappen op hun magere benen, en de jockeys zouden langsdraven in hun felgekleurde zijden tenues. Misschien was er wel een fanfare. Op de tribune zouden allemaal joelende mensen staan, en we zouden een plekje vinden waar wij ook met onze winnende wedbriefjes zouden zwaaien. Will zou geen weerstand kunnen bieden aan zijn competitieve aard en hij zou zijn kansen berekenen en ervoor zorgen dat hij meer won dan Nathan of ik. Ik zag het helemaal voor me. En als we genoeg hadden van het kijken naar de paarden, zouden we naar het restaurant gaan dat zulke goede recensies kreeg en daar zouden we super-de-luxe lunchen.

Ik had beter naar mijn vader moeten luisteren. ‘Als je wilt weten waarom de voorpret vaak zoveel leuker is dan de ervaring op zich, moet je eens een gezinsuitje plannen,’ zei hij altijd.

Het begon al op het parkeerterrein. We reden er redelijk soepel naartoe, nu ik er iets meer vertrouwen in had dat Will niet om zou kukelen als ik harder dan dertig kilometer per uur reed. Ik had de route uitgezocht in de bibliotheek, en ik had bijna de hele weg vrolijk gekletst over de prachtige blauwe lucht, het mooie landschap en dat er zo lekker weinig verkeer was. Er stond geen rij auto’s bij de renbaan, die ietsje minder grandeur had dan ik had gehoopt, dat moet ik toegeven, en het parkeerterrein stond duidelijk aangegeven.

Maar niemand had me gewaarschuwd dat het op gras was, en dat er veel gereden was op dat gras tijdens de vrij natte winter. We parkeerden de auto (niet moeilijk, de parkeerplaats was maar halfvol) en de treeplank was nog niet uitgeklapt of Nathan keek al bezorgd.

‘Het is te zacht,’ zei hij. ‘Hij zakt erin weg.’

Ik keek in de richting van de tribunes. ‘Maar als we hem het pad op krijgen zal het toch wel gaan?’

‘Die stoel is loodzwaar,’ zei hij. ‘En dat pad is nog een paar honderd meter lopen.’

‘Ach, kom op. Die stoelen zijn toch zeker wel gebouwd op een beetje zachte ondergrond?’

Ik liet Wills stoel voorzichtig zakken en zag hoe de wielen een paar centimeter diep in de modder zakten.

Will zei niets. Hij leek niet erg op zijn gemak en had bijna de hele rit gezwegen. We stonden naast hem en morrelden wat aan de knoppen. Het was harder gaan waaien en Wills wangen zagen roze.

‘Kom,’ zei ik. ‘We duwen wel. Dat moet ons toch lukken.’

We kiepten Will een eindje achterover. Ik nam een van de handvatten en Nathan pakte de andere vast en samen sleurden we de stoel naar het pad. Het ging heel langzaam, vooral omdat ik steeds moest stoppen omdat mijn armen pijn deden en mijn gloednieuwe laarzen helemaal aangekoekt raakten met modder. Toen we het pad eindelijk hadden bereikt, bleek Wills dekentje tussen de spaken te zijn gegleden, waardoor er een hoek vanaf gescheurd was en het onder de modder zat.

‘Maak je niet druk,’ zei Will droogjes. ‘Het is maar kasjmier.’

Ik negeerde hem. ‘Oké, we hebben het gehaald. Nu wordt het leuk.’

Ja, ja. Toen werd het leuk. Welke gek had verzonnen dat er een draaihek bij een renbaan moest staan? Er waren hier bepaald geen drommen mensen om in bedwang te houden. Je had hier geen groepen krijsende paardenfans, geen hooligans die tekeergingen als Charlie’s Darling de derde race niet won, en er waren geen gillende meisjes die je bij de jockeys weg moest houden. We keken naar het draaihek en toen weer naar Wills stoel, en vervolgens keken Nathan en ik elkaar aan.

Nathan liep naar de kaartverkoop en legde onze benarde situatie uit aan de vrouw in het hokje. Ze stak haar hoofd naar buiten om naar Will te kijken, en wees naar de andere kant van de tribune.

‘De gehandicapteningang is daar,’ zei ze.

Ze sprak het woord ‘gehandicapten’ uit alsof ze aan een voordrachtswedstrijd meedeed. Het was een dikke vierhonderd meter verderop. Tegen de tijd dat we daar eindelijk waren, was de blauwe lucht plotseling verdwenen, en begon het ineens te regenen. Uiteraard had ik geen paraplu meegenomen. Ik bleef onvermoeid opgewekt over hoe grappig dat was, en hoe belachelijk, totdat ik het zelf zelfs irritant begon te vinden.

‘Clark,’ zei Will eindelijk. ‘Doe even chill, ja? Ik word doodmoe van je.’

We kochten kaartjes voor de tribune, en opgelucht dat we er eindelijk waren reed ik Will naar een afdakje, opzij van de hoofdtribune. Terwijl Nathan iets te drinken regelde voor Will, kon ik naar de andere mensen op de tribune kijken.

Het was best leuk, daar onder aan de tribune, ondanks de spat regen die af en toe viel. Boven ons, op een balkon met een glazen pui, stonden mannen in pakken glazen champagne te overhandigen aan vrouwen in bruiloftskleding. Zo te zien was het daarbinnen warm en gezellig, en ik vermoedde dat dat de Premier Area was, waar je voor een astronomisch bedrag naar binnen mocht, zoals ik net bij de kaartverkoop had gezien. Ze droegen kleine rode badges, waardoor je zag dat ze bijzonder waren. Ik vroeg me af of ik onze blauwe badges een andere kleur kon geven, maar realiseerde me dat we waarschijnlijk te veel opvielen aangezien we de enigen met een rolstoel waren.

Om ons heen stonden her en der op de tribune mannen in tweed pakken en dames in keurige gewatteerde jassen met plastic bekertjes en heupflesjes in hun hand. Ze leken wat gewoner, en hun kleine badges waren ook blauw. Ik vermoedde dat veel van hen trainers of verzorgers waren. Het waren hoe dan ook paardenmensen. Vooraan, beneden, stonden de tic-tac-mannetjes onbegrijpelijke tekens op kleine whiteboards te geven aan de beroepswedders. Ze schreven steeds nieuwe getallencombinaties op, om die meteen weer weg te vegen met hun mouwen.

En daarachter, als een parodie op een klassensysteem, stond om de paradering een groep mannen in gestreepte poloshirts, met blikjes bier. Blijkbaar waren ze op een uitje. Hun geschoren koppen deden vermoeden dat ze bij het leger zaten. Af en toe barstten ze uit in een lied, of begonnen een luidruchtige, fysieke woordenwisseling, waarbij ze de koppen tegen elkaar stootten en hun armen om elkaars nek sloegen. Toen ik voorbij hen liep om naar het toilet te gaan, floten ze me na om mijn korte rokje (ik was de enige op de hele tribune in een rok) en ik stak achter mijn rug mijn middelvinger naar hen op. Maar ze verloren hun interesse in me toen er een stuk of zeven, acht paarden voorbij dromden terwijl ze met vakkundig gemak naar de start geleid werden, klaar voor de volgende race.

Ik schrok toen de bescheiden menigte om ons heen brullend tot leven kwam en de paarden uit de starthekken schoten. Ik stond te kijken hoe ze begonnen te rennen en kon mijn opwinding niet in bedwang houden toen ik hun staarten zo achter hen aan zag wapperen, en de driftige pogingen van de felgekleurde jockeys om aan kop te komen. Toen de winnaar over de finish kwam was het bijna onmogelijk om niet te juichen.

We keken naar de Sisterwood Cup, en toen naar de Maiden Stakes, en Nathan won zes pond op een bescheiden inzet. Will wilde niet wedden. Hij keek naar elke race, maar hij was stil, en had zijn hoofd teruggetrokken in de hoge kraag van zijn jack. Ik vermoedde dat dit allemaal een beetje vreemd voor hem moest zijn, omdat hij zo lang binnen was gebleven, en ik besloot er niets over te zeggen.

‘Volgens mij komt jouw race nu, de Hempworth Cup,’ zei Nathan met een blik op het scherm. ‘Op wie had je ook alweer geld gezet? Man Oh Man?’ Hij grijnsde. ‘Nooit geweten dat wedden zoveel leuker is als je de paarden ook echt ziet lopen.’

‘Ik durf het nu wel te zeggen, maar ik ben nog nooit naar de paardenrennen geweest,’ zei ik tegen Nathan.

‘Dat meen je niet.’

‘Ik heb zelfs nog nooit op een paard gezeten. Mijn moeder is als de dood voor ze, dus die wilde nooit met me naar een manage.’

‘Mijn zus heeft er twee, net buiten Christchurch. Het zijn net haar kinderen. Ze steekt er al haar geld in.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘En ze wil ze niet eens opeten als ze straks het loodje leggen.’

Wills stem steeg op tussen ons in. ‘Zeg, hoeveel races nog te gaan voor we jouw langgekoesterde droom hebben vervuld?’

‘Zit niet zo te mokken. Ze zeggen dat je alles een keer moet proberen,’ antwoordde ik.

‘Wat mij betreft vallen paardenrennen in de categorie uitzonderingen. Samen met incest en volksdansen.’

‘Jij bent anders degene die altijd tegen mij zegt dat ik mijn horizon moet verbreden. Volgens mij vind je het hier stiekem geweldig,’ zei ik. ‘Dus doe nu maar niet net alsof dat niet zo is.’

En daar gingen ze. Man Oh Man had een jockey in een paars jasje met een gele ruit. Ik zag hoe hij platgedrukt tegen het paard langs de witte hekken racete, het hoofd van het paard naar voren gestoken, de benen van de jockey pompend, en zijn armen van achter naar voren zwaaiend langs de hals van het dier.

‘Kom op, man!’ Nathan ging er helemaal in op. Met gebalde vuisten staarde hij ingespannen naar de wazige groep dieren die aan de andere kant van het parcours renden.

‘Kom op, Man Oh Man!’ schreeuwde ik. ‘Als jij je best doet kunnen wij straks aan de biefstuk!’ Ik zag hoe hij tevergeefs terrein probeerde te winnen, met briesende neusgaten, en oren die tegen zijn hoofd geplakt zaten. Mijn hart zat in mijn keel. En toen ze bij de laatste tweehonderd meter kwamen, hield ik op met gillen. ‘Een kop koffie, dan,’ zei ik. ‘Een kop koffie is ook goed.’

Om me heen was de tribune in geschreeuw en gejuich uitgebarsten. Een meisje dat twee stoelen verderop zat, stond schor van het gillen op en neer te springen. Ik merkte ineens dat ik op mijn tenen stond. En toen keek ik omlaag en zag ik dat Will zijn ogen dicht had, en dat er een lichte frons tussen zijn wenkbrauwen was verschenen. Ik maakte me los van wat er op de renbaan gebeurde en knielde neer.

‘Gaat het, Will?’ vroeg ik, en ik ging dichterbij zitten. ‘Heb je iets nodig?’ Ik moest schreeuwen om mezelf verstaanbaar te maken boven al die herrie uit.

‘Whisky,’ zei hij. ‘Een dubbele.’

Ik staarde naar hem, en hij deed zijn ogen open om me aan te kijken. Zo te zien had hij er genoeg van.

‘Kom, dan gaan we lunchen,’ zei ik tegen Nathan.

Man Oh Man, die bedrieger op vier benen, kwam op een zielige zesde plaats over de finish. Er klonk nog wat gejuich, en de speaker riep om: ‘Dames en heren, een overduidelijke zege van Love Be A Lady, op de eerste plaats, gevolgd door Winter Sun, en Barney Rubble op de derde plek met twee lengtes afstand.’

Ik duwde Wills stoel door de mensen, die niet op ons letten, en reed expres tegen hun hakken aan als ze ook voor een tweede keer niet reageerden op mijn verzoek om aan de kant te gaan.

Toen we bij de lift stonden, hoorde ik Wills stem zeggen: ‘Zeg, Clark, betekent dit dat jij mij nu veertig pond verschuldigd bent?’

Het restaurant was pas opnieuw ingericht, en het eten stond onder supervisie van een televisiekok wiens gezicht overal langs de renbaan te zien was op posters. Ik had de kaart van tevoren al bekeken.

‘Hun specialiteit is eend in een sinaasappelsaus,’ zei ik tegen de twee mannen. ‘Retro, uit de jaren zeventig.’

‘Net als jouw kleren,’ zei Will.

Nu hij niet meer in de kou stond, en weg was bij de joelende mensen, werd hij weer wat vrolijker. Hij keek om zich heen, in plaats van zich terug te trekken in zijn eenzame wereld. Mijn maag begon te knorren in afwachting van een lekkere, warme lunch. Wills moeder had ons tachtig pond meegegeven, ‘voor onverwachte uitgaven’. Ik had besloten dat ik zelf mijn eigen eten zou betalen, en dat ik haar het bonnetje zou laten zien, en dus voelde ik me vrij om te bestellen waar ik trek in had – retro-eend, of wat dan ook.

‘Ga jij graag uit eten, Nathan?’

‘Ik ben meer iemand voor een afhaalmaaltijd en een blikje bier,’ zei Nathan. ‘Maar ik vind het vandaag wel gezellig.’

‘En wanneer ben jij voor het laatst in een restaurant geweest, Will?’ vroeg ik.

Hij en Nathan keken elkaar aan. ‘Nooit, sinds ik er ben,’ zei Nathan.

‘Gek genoeg ben ik er niet zo dol op om te worden gevoerd in het bijzijn van onbekenden.’

‘Dan nemen we een tafeltje waarbij we jou met je rug naar de mensen toe kunnen zetten,’ zei ik. Dit had ik al voorzien. ‘Mooi pech voor je als er beroemde mensen zitten.’

‘Ja, het stikt namelijk van de beroemdheden op een modderige, onbeduidende renbaan, in maart.’

‘Jij gaat dit niet voor mij bederven, Will Traynor,’ zei ik toen de deur van de lift openging. ‘De laatste keer dat ik uit eten ben geweest was tijdens een verjaardagspartijtje voor allemaal kinderen van vier. In het restaurant van de bowlingbaan bij Hailsbury. Alles droop van het vet. Inclusief de kinderen.’

We rolden hem over het tapijt in de hal. Het restaurant lag achter een glazen wand aan de ene kant van het gebouw, en ik zag dat er meer dan genoeg tafeltjes vrij waren. Mijn maag rammelde.

‘Hallo,’ zei ik toen ik bij de receptie aankwam. ‘Een tafel voor drie personen, graag.’ Alsjeblieft niet naar Will kijken, zei ik zwijgend tegen de vrouw. Bezorg hem geen ongemakkelijk gevoel. Het is belangrijk dat hij het naar zijn zin heeft.

‘Uw badge, graag,’ zei ze.

‘Sorry?’

‘Uw Premier Area-badge?’

Ik keek haar niet-begrijpend aan.

‘Dit restaurant is alleen toegankelijk met een Premier Area-badge.’

Ik keek achterom naar Will en Nathan. Ze konden me niet horen, maar stonden er afwachtend bij. Nathan hielp Will uit zijn jack.

‘Eh… ik wist niet dat we niet overal konden eten. We hebben de blauwe badges.’

Ze glimlachte. ‘Het spijt me,’ zei ze. ‘Alleen Premier Area-badges. Het staat in al onze folders.’

Ik haalde diep adem. ‘Oké. Zijn er nog andere restaurants?’

‘De Weighing Room, ons andere restaurant, wordt momenteel verbouwd, maar er staan stalletjes bij de tribune waar u iets te eten kunt krijgen.’ Ze zag hoe beteuterd ik keek en zei: ‘Pig in a Poke is echt heel goed. Vooral de broodjes met geroosterd varkensvlees. Ze hebben er ook lekkere appelmoes bij.’

‘Een stalletje.’

‘Ja.’

Ik leunde naar haar toe.

‘Alstublieft,’ zei ik. ‘We komen van ver, en mijn vriend kan niet goed tegen de kou. Kunt u echt geen tafeltje binnen regelen? Hij moet echt even binnen zitten. En het is echt heel belangrijk dat hij een leuke dag heeft.’

Ze trok haar neus op. ‘Nee, het spijt me vreselijk,’ zei ze. ‘Ik ben niet in de positie om tegen de regels in te gaan. Maar beneden is een ruimte voor gehandicapten, en daar zit u beschut. Je hebt daar alleen geen zicht op de renbaan, maar het is er wel lekker warm, met verwarming en zo. U kunt daar eten.’

Ik staarde haar aan. Ik voelde de spanning opkruipen vanaf mijn schenen en verstijfde compleet.

Ik bekeek haar naamkaartje. ‘Sharon,’ zei ik. ‘Bijna alle tafeltjes zijn leeg. Het lijkt mij beter dat er meer mensen zitten te eten dan om de helft van je restaurant leeg te hebben, of niet soms? En dat allemaal alleen maar vanwege een of ander raadselachtig regeltje?’

Haar glimlach parelde in het gedimde licht. ‘Mevrouw, ik heb u de situatie uitgelegd. Als we de regels voor u aanpassen, moeten we dat voor iedereen doen.’

‘Maar het slaat nergens op,’ zei ik. ‘Het is maandag, en er zit geen kip. Wij willen graag eten. Fatsoenlijk, duur eten, met servetten en de hele rambam. We willen helemaal geen broodjes varkensvlees in een hok zonder uitzicht, al is het daar nog zo warm.’

Andere gasten begonnen zich om te draaien in hun stoel omdat ze nieuwsgierig waren naar de onenigheid bij de ingang. Ik zag dat Will gegeneerd keek. Hij en Nathan hadden inmiddels wel door dat er iets mis was.

‘Ik vrees dat u dan een Premier Area-badge had moeten kopen.’

‘Oké.’ Ik pakte mijn handtas en begon erin te rommelen, op zoek naar mijn portemonnee. ‘Hoeveel kosten ze, die Premier Area-badges?’ Er vlogen zakdoekjes, oude buskaartjes en een Hot Wheels-autootje van Thomas uit mijn tas. Het kon me niet meer schelen. Will zou chic lunchen in dit restaurant. ‘Zo. Hoeveel? Nog tien? Twintig?’ Ik stak haar een handvol biljetten toe.

Ze keek naar mijn hand. ‘Het spijt me, mevrouw, maar wij verkopen hier geen badges. Dit is een restaurant. U zult weer terug moeten naar de kaartverkoop.’

‘Dat is helemaal aan de andere kant van de renbaan.’

‘Dat klopt.’

We staarden elkaar aan.

Wills stem kwam tussenbeide. ‘Louisa, we gaan.’

Ineens voelde ik de tranen opwellen in mijn ogen. ‘Nee,’ zei ik. ‘Dit slaat nergens op. We zijn helemaal hiernaartoe gekomen. Blijf jij maar hier, dan ga ik Premier Area-badges voor ons halen. En dan gaan we eten.’

‘Louisa, ik heb geen trek.’

‘Als we eenmaal hebben gegeten is er niets aan de hand. Dan kunnen we nog even naar de paarden gaan kijken en zo, en dan komt het goed.’

Nathan deed een stap naar voren en legde zijn hand op mijn arm. ‘Louisa, ik geloof dat Will nu echt graag naar huis wil.’

Het hele restaurant zat inmiddels naar ons te kijken. De starende blik van de gasten gleed langs mij naar Will, en gaf blijk van medelijden of misprijzen. Ik voelde me een complete mislukkeling. Ik keek de vrouw weer aan, die in elk geval nog het fatsoen had om beschaamd te kijken nu Will zelf had gesproken.

‘Nou ja, bedankt,’ zei ik tegen haar. ‘Bedankt dat je je zo enorm hebt ingezet voor ons.’

‘Clark…’ Er klonk een waarschuwing door in Wills stem.

‘Geweldig dat u zo flexibel wilde zijn. Ik zal u zeker aan iedereen aanbevelen.’

‘Louisa!’

Ik greep mijn tas en duwde hem onder mijn arm.

‘U vergeet uw autootje,’ riep ze terwijl ik de deur uit schreed die Nathan voor me openhield.

‘Wat is het probleem, had ik daar soms ook zo’n klotebadge voor moeten hebben?’ vroeg ik en ik liep achter de mannen aan de lift in.

We gingen in stilte naar beneden terwijl ik probeerde mijn handen stil te houden, omdat die trilden van woede.

Toen we beneden waren mompelde Nathan: ‘Ik denk dat we maar beter even iets bij zo’n stalletje kunnen halen, want we hebben al uren niets gegeten.’ Hij keek omlaag naar Will, zodat ik wist over wie hij het had.

‘Goed,’ zei ik opgewekt. Ik haalde diep adem. ‘Ik heb wel trek in wat geroosterd vlees. Kom, dan gaan we daar naartoe.’

We bestelden drie broodjes warm vlees, en schuilden onder de gestreepte luifel terwijl we de broodjes opaten. Ik zat op een kleine vuilnisbak zodat ik op dezelfde hoogte was als Will, en ik brak het broodje in hapklare stukjes, en scheurde, voor zover dat nodig was, het vlees in stukjes. De twee vrouwen achter de toonbank deden net alsof ze ons niet zagen. Maar ik zag best dat ze Will uit hun ooghoeken in de gaten hielden, en dat ze af en toe iets tegen elkaar mompelden als ze dachten dat wij niet keken. Arme man, hoorde ik hen bijna zeggen. Wat verschrikkelijk om zo te moeten leven. Ik keek hen boos aan. Als ze het maar uit hun hoofd lieten om zo naar hem te kijken. Ondertussen dacht ik er liever niet aan wat Will nu moest voelen.

Het was opgehouden met regenen, maar de winderige renbaan lag er ineens heel somber bij, het bruin met groene gras vol met weggegooide wedbriefjes, de horizon vlak en leeg. De parkeerplaats was nu bijna leeg, en in de verte hoorden we het vervormde geluid van de omroepinstallatie terwijl er weer een race voorbij denderde.

‘Laten we maar naar huis gaan,’ zei Nathan en hij veegde zijn mond af. ‘Ik bedoel, het is mooi geweest, en we kunnen maar beter het verkeer voor zijn, toch?’

‘Oké,’ zei ik. Ik maakte een prop van mijn servet en gooide die in de vuilnisbak. Will wuifde het laatste stuk van zijn broodje weg.

‘Vond hij het niet lekker?’ vroeg de vrouw toen Nathan de rolstoel over het gras wegreed.

‘Geen idee. Misschien had het hem beter gesmaakt als hij dat gegluur van u er niet gratis bij had gekregen,’ antwoordde ik, en ik gooide de rest van het broodje weg.

Maar om weer terug te komen bij de auto was gemakkelijker gezegd dan gedaan. In de paar uur dat we op de renbaan waren geweest, was het parkeerterrein veranderd in een modderpoel. Zelfs met Nathans indrukwekkende kracht en mijn uiterste inspanningen kregen we de stoel nog niet tot halverwege. De wielen gleden weg en piepten, maar we kregen hem niet meer vooruit. Onze voeten glipten steeds weg in de modder, die langs de zijkant in onze schoenen terechtkwam.

‘Dit wordt niks,’ zei Will.

Ik weigerde naar hem te luisteren. Ik vond het zo vreselijk dat ons dagje uit zo moest eindigen.

‘Ik denk dat we hulp moeten halen,’ zei Nathan. ‘Ik krijg de stoel niet eens terug op het pad. Hij zit muurvast.’

Will zuchtte hoorbaar. Ik had hem nog nooit zo zien balen.

‘Will, ik kan je voor in de auto zetten, als ik de leuning een beetje naar achteren doe. Dan zien Louisa en ik daarna wel wat we met de stoel doen.’

Will sprak door opeengeklemde kaken. ‘Ik ben niet van plan om de dag te eindigen in een brandweerlift.’

‘Sorry, man,’ zei Nathan. ‘Maar Lou en ik kunnen dit echt niet alleen af. Hé, Lou, jij bent knapper dan ik. Ga jij even hulp regelen?’

Wills ogen vielen dicht en zijn kaak verstrakte, en ik holde naar de tribunes.

Het was ongelofelijk hoeveel mensen weigerden je te helpen met een rolstoel die vastzat in de modder. Zelfs al was je een meisje in minirok dat haar allerliefste glimlach opzette. Ik ben meestal nogal verlegen, maar in mijn wanhoop kende ik geen enkele gêne meer. Ik liep van de ene groep toeschouwers op de hoofdtribune naar de andere, met de vraag of ze een paar minuten hadden om me te helpen. Ze keken naar mij en naar mijn kleding alsof ik hen in een of andere val wilde lokken.

‘Het gaat om een man in een rolstoel,’ zei ik. ‘Hij zit een beetje vast.’

‘We wachten op de volgende race,’ zeiden ze. ‘Of: ‘Sorry.’ Of: ‘Pas na halfdrie. We hebben vijfhonderd pond op deze race ingezet.’

Ik overwoog zelfs om een stel jockeys bij de kraag te vatten. Maar toen ik bij hen in de buurt kwam, zag ik dat die nog kleiner waren dan ik.

Tegen de tijd dat ik bij de onderste tribune aankwam, was ik witheet van de onderdrukte woede. Ik geloof dat er geen glimlach meer afkon, en dat ik alleen nog maar snauwde tegen de mensen. En toen, o wat een feest, kwam ik bij de kerels in de gestreepte poloshirts. Op de achterkant van die shirts stond marky’s laatste nummertje en ze hadden blikjes bier in hun hand. Uit hun accent maakte ik op dat ze ergens uit het noordoosten kwamen, en ik wist zeker dat ze al minstens vierentwintig uur non-stop aan de alcohol waren. Toen ik dichterbij kwam, begonnen ze te juichen, en ik onderdrukte de neiging om nog maar eens mijn middelvinger naar hen op te steken.

‘Lach ’s, moppie. Marky viert zijn vrijgezellenweekend,’ zei er eentje met dubbele tong, en hij sloeg een hand zo groot als een ham op mijn schouder.

‘Het is maandag.’ Ik probeerde niet al te vies te kijken terwijl ik zijn hand weghaalde.

‘Dat meen je niet? Is het alweer maandag?’ Hij liep wankelend naar achteren. ‘In dat geval moet je hem maar een kusje geven.’

‘Ik kom eigenlijk vragen of jullie me kunnen helpen,’ zei ik.

‘Ach, ik wil jou dolgraag helpen, schatje,’ zei hij met een wellustige knipoog.

Zijn vrienden stonden om hem heen en zwaaiden zachtjes heen en weer, als planten in een aquarium.

‘Nee, echt. Ik heb hulp nodig voor mijn vriend. Op de parkeerplaats.’

‘Ah, sorry, lieverd, maar wij zijn niet helemaal fris genoeg om je te helpen.’

‘Hé, man, de volgende race begint, Marky. Heb jij hier geld op staan? Ik wel, geloof ik.’

Ze keerden zich om naar de renbaan en waren al niet meer in mij geïnteresseerd. Ik keek over mijn schouder naar de parkeerplaats, en zag de ineengedoken figuur van Will, en Nathan die vergeefs aan de handvatten van zijn stoel stond te trekken. Ik zag voor me hoe ik naar huis zou moeten om Wills ouders te vertellen dat we Wills peperdure stoel op de parkeerplaats hadden moeten achterlaten. En op dat moment zag ik de tatoeage.

‘Hij is soldaat,’ zei ik hard. ‘Een ex-soldaat.’

Een voor een keerden ze zich om.

‘Hij is gewond geraakt in Irak. We wilden hem zo graag een leuk dagje uit bezorgen, maar niemand wil ons helpen.’ Terwijl ik die woorden uitsprak, voelde ik de tranen in mijn ogen opwellen.

‘Een veteraan? Dat meen je niet. Waar is hij dan?’

‘Op de parkeerplaats. Ik heb het al aan zo veel mensen gevraagd, maar ze willen gewoon niet helpen.’

Het duurde even voor het tot hen doorgedrongen was wat ik zei. Maar toen keken ze elkaar verbijsterd aan.

‘Kom op, mannen. Dat kan niet.’ In een onregelmatige stoet zwalkten ze achter me aan. Ik hoorde hen dingen roepen als: ‘Die verdomde burgers… geen idee hoe het daar is…’

Toen we bij hen aankwamen stond Nathan naast Will, wiens hoofd diep in de kraag van zijn jack was verscholen tegen de kou, ook al had Nathan nog een dekentje om zijn schouders geslagen.

‘Deze vriendelijke heren hebben aangeboden om ons te helpen,’ zei ik.

Nathan staarde naar de blikjes bier. Ik moest toegeven dat ik ze ook moeilijk kon zien als ridders te paard.

‘Waar willen jullie hem hebben?’ vroeg een van hen.

De anderen stonden om Will heen, en knikten gedag. Eentje bood hem een biertje aan. Het was blijkbaar nog niet tot hem doorgedrongen dat Will het niet van hem aan kon nemen.

Nathan gebaarde naar onze auto. ‘Hij moet eigenlijk achter in de auto. Maar dan moeten we hem eerst in positie zien te krijgen en dan moet de auto achteruit naar hem toe.’

‘Dat hoeft niet,’ zei een van de mannen en hij sloeg Nathan op zijn schouders. ‘We brengen hem wel naar de auto, toch, mannen?’

Er klonk een instemmend geroep. Ze gingen om Wills stoel staan.

Ik hupte ongemakkelijk van mijn ene voet op mijn andere. ‘Ik weet niet… dat is een heel eind dragen,’ zei ik voorzichtig. ‘En die stoel is ontzettend zwaar.’

Ze waren knetterlam. Sommigen van hen konden nauwelijks hun bier nog vasthouden. Een van hen drukte mij zijn blikje in de hand.

‘Geen zorgen, mop. Alles voor een medesoldaat, of niet, mannen?’

‘We laten jou hier echt niet staan, man. We laten nooit een man achter, of wel?’

Ik zag Nathans gezicht, en op zijn vragende uitdrukking schudde ik verwoed mijn hoofd. Dat Will nu iets zou zeggen, leek me niet waarschijnlijk. Hij keek alleen maar somber, en toen de mannen om zijn stoel gingen staan en hem de lucht in tilden, keek hij lichtelijk bezorgd.

‘Welk regiment, mop?’

Ik probeerde te glimlachen, en groef diep in mijn geheugen naar een naam. ‘Karabijnen…’ zei ik. ‘De elfde Karabijnen.’

‘Elfde Karabijnen? Nooit van gehoord,’ zei een ander.

‘Het is een nieuw regiment,’ stamelde ik. ‘Topgeheim. Ze hebben hun basis in Irak.’

Hun gympen slipten in de modder, en de moed zonk me in de schoenen. Wills stoel werd een eindje de lucht in getild, alsof het een draagstoel was. Nathan holde naar de auto om die alvast open te doen.

‘Hebben die gasten hun opleiding in Catterick gehad?’

‘Ja, klopt,’ antwoordde ik, en toen begon ik snel ergens anders over. ‘Zeg – wie van jullie ging er nou trouwen?’

Tegen de tijd dat ik Marky en zijn vrienden eindelijk had gelost, hadden we telefoonnummers uitgewisseld. Ze gingen met de pet rond, en boden ons bijna veertig pond voor Wills revalidatiefonds, en hielden pas op met aandringen toen ik tegen hen zei dat we veel liever hadden dat ze voor dat geld een borrel op ons zouden gaan drinken. Ze wilden stuk voor stuk een kus van me. Tegen de tijd dat ik daarmee klaar was, was ik bijna duizelig van de alcoholdampen. Ik bleef zwaaien tot ze weer bij de tribunes waren, en Nathan toeterde om te zorgen dat ik instapte.

‘Fijn toch, dat ze zo behulpzaam waren?’ zei ik opgewekt terwijl ik de motor startte.

‘Die grote heeft zijn hele blikje bier over mijn rechterbeen gegooid,’ zei Will. ‘Ik stink als een brouwerij.’

‘Dat geloof je toch niet,’ zei Nathan toen ik eindelijk wegreed in de richting van de hoofdingang. ‘Kijk, daar heb je een heel gedeelte met parkeerplaatsen voor gehandicapten, vlak bij de tribunes. En het is nog geasfalteerd ook.’

Will zei de rest van de dag niet zo veel. Hij nam afscheid van Nathan toen we die thuis afzetten, en zweeg toen ik de weg naar het kasteel op reed, waar het niet meer zo druk was nu de temperatuur was gaan zakken. Eindelijk parkeerde ik de auto bij zijn bijgebouw.

Ik liet Wills stoel zakken, reed hem naar binnen en zette thee voor hem. Ik trok hem een andere broek en schone schoenen aan, deed de bierbroek in de wasmachine en maakte de kachel aan zodat hij kon opwarmen. Daarna zette ik de televisie aan en trok de gordijnen dicht zodat de kamer om ons heen lekker warm en gezellig werd – des te warmer, omdat we zo lang in de kou hadden gestaan. Maar pas toen ik met een kop thee naast hem zat, drong het tot me door dat hij niet stil was omdat hij uitgeput was, of omdat hij tv wilde kijken. Hij wilde niet met mij praten.

‘Is… is er iets mis?’ vroeg ik toen hij ook op mijn derde opmerking over het nieuws niet reageerde.

‘Wat denk je zelf, Clark?’

‘Nou, wat dan?’

‘Jij weet toch zo goed wat ik allemaal denk, dus zeg jij het maar.’

Ik staarde hem aan. ‘Het spijt me,’ zei ik uiteindelijk. ‘Ik weet best dat het vandaag niet helemaal zo is gelopen als ik had gepland, maar ik wilde je alleen maar een leuk uitje bezorgen. Ik had gehoopt dat je het naar je zin zou hebben.’

Ik zei er niet bij dat hij vastbesloten was om chagrijnig te blijven, en dat hij geen idee had wat ik allemaal had gedaan om te zorgen dat hij het leuk zou hebben, en dat hij niet eens had geprobeerd om het leuk te hebben. En ik zei ook niet dat we heerlijk hadden kunnen lunchen als hij me die stomme badges had laten kopen, en dat we dan misschien al het andere hadden kunnen vergeten.

‘Dat is precies het punt.’

‘Wat?’

‘O, jij bent precies zoals de rest.’

‘Wat bedoel je daar nou weer mee?’

‘Als je de moeite had genomen om mij iets te vragen, Clark, en als je de moeite had genomen om te informeren naar wat ik zelf vond van dit zogenaamd leuke uitje, dan had ik het je kunnen zeggen. Ik heb een hekel aan paarden, en paardenrennen vind ik verschrikkelijk. Altijd al. Maar je hebt die moeite niet genomen. Jij hebt voor mij besloten wat leuk zou zijn om te doen, en toen heb je dat geregeld. Jij hebt gedaan wat iedereen altijd doet. Jij hebt voor mij besloten.’

Ik slikte.

‘Het was niet mijn bedoeling om –’

‘En toch heb je het gedaan.’

Hij draaide zijn stoel van me af en na een paar minuten stilte drong het tot me door dat hij me niet meer in zijn buurt wilde.

12

Ik kan je precies vertellen op welke dag ik mijn onverschrokkenheid verloor.

Dat was bijna zeven jaar geleden, tijdens de laatste lome, achteloos warme julidagen, toen de smalle straatjes rondom het kasteel uit hun voegen barstten van de toeristen, en het geluid van hun dolende voetstappen en de belletjes van de alom aanwezige ijscokarretjes de lucht langs de top van de heuvel vulden.

Mijn oma was een maand eerder gestorven na een lang ziekbed en die zomer ging schuil onder een dunne sluier van verdriet; zachtjes smoorde die alles wat we deden, het verlamde de neiging tot dramatiek bij mijn zus en mij, en het trok een streep door onze gebruikelijke zomerse gewoonten van korte vakanties en dagjes weg. Mijn moeder stond hele dagen achter haar afwasteil, haar rug stram van de pogingen om haar tranen binnen te houden, terwijl pa elke ochtend met een sombere vastberadenheid naar zijn werk vertrok, en later glimmend van de warmte thuiskwam en niets kon zeggen tot hij een biertje had opengetrokken. Mijn zus was thuis na haar eerste jaar aan de universiteit, en was met haar hoofd ver weg van ons stadje. Ik was twintig en over nog geen drie maanden zou ik Patrick ontmoeten. Het was zo’n zeldzame zomer van totale vrijheid – geen financiële verantwoordelijkheden, geen schulden, geen tijd verschuldigd aan wie of wat dan ook. Ik had een vakantiebaantje en alle tijd van de wereld om te experimenteren met mijn make-up, om hakken aan te trekken waar mijn vader van huiverde en om uit te zoeken wie ik eigenlijk was.

In die tijd kleedde ik me nog normaal. Dat wil zeggen, ik kleedde me net als de andere meisjes in de stad – lang haar tot over de schouders, donkerblauwe spijkerbroek, een T-shirt dat zo strak zat dat je onze smalle taille en hoge borsten kon zien. We besteedden uren aan het perfectioneren van onze lipgloss en het vinden van precies de juiste kleur oogschaduw voor een smokey eye. Alles stond ons geweldig, maar we klaagden eindeloos over niet-bestaande cellulitis en de onzichtbare oneffenheden op onze huid.

En ik had plannen. Ik wilde van alles doen. Een jongen die ik nog van school kende, was op wereldreis gegaan, en toen hij terugkwam was hij anders dan wij, ongrijpbaar, alsof hij nooit dat jochie van elf was geweest dat spuugbellen voor ons blies tijdens een blokuur Frans. In een opwelling had ik een goedkope vlucht naar Australië geboekt, en ik probeerde iemand zover te krijgen om met me mee te gaan. Het sprak me aan, dat exotische en ongrijpbare dat zijn reizen hem hadden gegeven. Hij was met een zachte bries meegevoerd naar een wijdere wereld, en dat had iets heel verleidelijks. Want hier wist iedereen alles van me, en met een zus als de mijne was de kans klein dat er ooit iets vergeten werd.

Het was op een vrijdag en ik had de hele dag gewerkt als parkeerwacht met een groep meiden met wie ik op school had gezeten. We moesten bezoekers van een hobbybeurs op het terrein van het kasteel een parkeerplek wijzen. De dag was doorspekt geweest met lachbuien en blikjes fris die onder een warme zon weg werden geklokt, met een blauwe lucht en licht dat van de kantelen spatte. Ik geloof niet dat er één toerist was die die dag niet naar me lachte. Mensen kunnen onmogelijk niet lachen naar een groep uitgelaten giechelende meisjes. We kregen dertig pond uitbetaald en de organisatie was zo blij met de opkomst dat we elk vijf pond fooi kregen. Dat vierden we door dronken te worden met een stel jongens die op het parkeerterrein bij het bezoekerscentrum hadden gewerkt. Ze spraken bekakt, droegen rugbyshirts en hadden allemaal zo’n lok voor hun gezicht. Eentje heette Ed, twee van hen studeerden – waar, dat weet ik niet meer – en ze werkten daar ook om wat te verdienen voor hun vakantie. Ze hadden een hele week gewerkt en bulkten van het geld, en toen wij dat van ons erdoor hadden gejaagd, vonden ze het geen probleem om drankjes te kopen voor giebelende meisjes uit het stadje die met hun haar speelden en bij elkaar op schoot zaten en die gilden en geintjes maakten en hen uitmaakten voor kakkers. Ze spraken een heel andere taal; ze hadden het over een tussenjaartje en zomers in Zuid-Amerika, en de backpack-trail in Thailand en stages in het buitenland. Terwijl wij zaten te luisteren en doordronken, kwam mijn zusje langs in de biertuin waar we languit op het gras lagen. Ik zei tegen haar dat ze maar tegen pa en ma moest zeggen dat ik vlak na mijn dertigste verjaardag wel weer thuiskwam. Om de een of andere reden vond ik dat hysterisch grappig. Ze fronste en beende weg, alsof ik de irritantste mens op aarde was.

Toen de Red Lion dichtging, gingen we met z’n allen in het midden van de doolhof bij het kasteel zitten. Het was iemand gelukt om over het hek te klimmen, en na veel gedoe en gegiebel vonden we allemaal het midden, waar we sterke cider dronken terwijl er een joint rondging. Ik weet nog dat ik naar de sterren staarde, en dat ik voelde hoe ik oploste in hun eindeloze diepte terwijl de grond zachtjes om me heen golfde als het dek van een enorm schip. Er speelde iemand gitaar en ik had roze satijnen hakken aan die ik uitschopte in het lange gras en die ik daarna nooit meer terug heb gezien. Ik had het gevoel dat het universum aan mijn voeten lag.

Het duurde een halfuur voor ik doorhad dat alle andere meisjes weg waren.

Mijn zus vond me daar een poos later, in het midden van de doolhof, lang nadat er nachtelijke wolken voor de sterren waren geschoven. Zoals ik al eerder zei, is zij behoorlijk slim. Slimmer dan ik in elk geval.

Ze is de enige die de weg terug kan vinden uit zo’n doolhof.

‘Let op, nu ga je lachen. Ik ben lid geworden van de bibliotheek.’

Will zat bij zijn cd-collectie. Hij draaide de stoel om en wachtte tot ik zijn drinkbeker had gevuld. ‘Echt? Wat lees je dan?’

‘O, niks bijzonders. Dingen die jij nooit zou lezen. Gewoon, romannetjes. Maar ik vind het leuk.’

‘Laatst zat je mijn Flannery O’Connor te lezen.’ Hij nam een slok. ‘Toen ik ziek was.’

‘Die korte verhalen? Dat je dat hebt gezien!’

‘Ik kon er moeilijk omheen. Je liet het boek naast mijn bed liggen, en ik kan het niet oppakken.’

‘Aha.’

‘Dus lees nou geen troep. Neem die verhalen van O’Connor maar mee naar huis. Lees die dan.’

Ik wilde weigeren, maar realiseerde me ineens dat ik niet wist waarom ik dat niet zou willen. ‘Oké. Dan breng ik het weer terug als ik het uit heb.’

‘Wil je wat muziek voor me opzetten, Clark?’

‘Waar heb je zin in?’

Hij vertelde wat hij wilde horen, knikte naar waar het ongeveer stond, en ik doorzocht het rek tot ik de juiste cd had gevonden.

‘Een vriend van me speelt eerste viool bij de Albert Symphonia. Hij belde om te zeggen dat hij volgende week hier in de buurt speelt. Dit stuk. Ken je het?’

‘Ik weet helemaal niets van klassieke muziek. Tenminste, mijn vader zet soms per ongeluk Classic FM aan, maar –’

‘Ben je nog nooit naar een concert geweest?’

Hij leek oprecht geschokt.

‘Nou, ik ben wel een keer naar Westlife geweest, maar dat telt vast niet mee. Mijn zusje wilde het graag. O, en op mijn tweeëntwintigste verjaardag zou ik naar Robbie Williams gaan, maar toen kreeg ik voedselvergiftiging.’

Will keek me aan zoals hij wel vaker naar me keek – met zo’n blik waaruit sprak dat hij dacht dat ik jaren in iemands kelder opgesloten had gezeten.

‘Je moet gaan. Hij heeft me kaartjes aangeboden. Het wordt echt heel goed. Neem je moeder mee.’

Ik schoot in de lach en schudde mijn hoofd. ‘Laten we dat maar niet doen. Mijn moeder gaat niet graag uit. En het is ook niet echt mijn ding.’

‘Net zoals films met ondertiteling ook niet echt jouw ding waren?’

Ik fronste. ‘Ik ben niet jouw projectje, Will. Dit is niet My Fair Lady.’

‘Pygmalion.’

‘Wat?’

‘Het toneelstuk dat jij bedoelt. Dat heet Pygmalion. My Fair Lady is daar maar een slap aftreksel van.’

Ik keek boos. Het had geen effect, dus zette ik de cd op. Toen ik omkeek zat hij nog steeds te hoofdschudden.

‘Jij bent een vreselijke snob, Clark.’

‘Wat? Ik ben een snob?’

‘Jij houdt allerlei ervaringen van je af omdat je jezelf voorhoudt dat je “niet zo iemand bent”.’

‘Maar dat is ook echt zo.’

‘Hoe kun je dat nou weten? Je hebt niets gedaan, bent nog nooit ergens geweest. Hoe kun je dan in vredesnaam weten wat voor iemand je bent?’

Hoe kon iemand zoals hij ook maar een flauw vermoeden hebben van hoe het voelde om mij te zijn? Ik was bijna kwaad omdat hij dat expres niet wilde inzien.

‘Kom op. Stel je eens open.’

‘Nee.’

‘Waarom niet?’

‘Omdat ik me dan niet op mijn gemak voel. Dan zou ik het gevoel hebben dat… dat zij me doorhebben.’

‘Wie? En wat hebben ze door?’

‘Iedereen zou doorhebben dat ik daar niet thuishoor.’

‘En hoe denk je dat ik me voel?’

We keken elkaar aan.

‘Clark, waar ik ook kom, zitten mensen naar me te staren alsof ik er niet thuishoor.’

We zwegen en de muziek begon. In de hal van het grote huis was Wills vader aan het bellen, en het geluid van zijn verstomde lach drong door tot het bijgebouw, alsof het van heel ver kwam. De gehandicapteningang is daar, had de vrouw bij de renbaan gezegd. Alsof hij een andere soort was.

Ik staarde naar het hoesje van de cd. ‘Ik ga alleen als jij meegaat.’

‘Maar je kunt toch in je eentje?’

‘Vergeet het maar.’

We zaten in stilte terwijl hij dit op zich in liet werken. ‘Jezus, wat ben jij moeilijk.’

‘Dat zeg je nou de hele tijd.’

Dit keer had ik niets gepland. Ik verwachtte niets. Ik hoopte alleen stilletjes dat Will na het debacle op de renbaan in elk geval nog bereid was om zijn huis uit te komen. Zijn vriend, de violist, stuurde ons de beloofde vrijkaartjes, met een brochure over de zaal. Het was veertig minuten hiervandaan. Ik deed mijn huiswerk, checkte waar de parkeerplaats voor invaliden was, belde vooraf naar het theater om te vragen hoe ik Will het best naar zijn plaats in de zaal kon krijgen. Ze zouden ons vooraan zetten, en ik kon op een klapstoel naast Will.

‘Dat is de beste plek,’ zei de vrouw van de kaartverkoop opgewekt. ‘Op de een of andere manier heeft het meer impact als je vlak naast de orkestbak zit. Ik ga er zelf ook vaak stiekem zitten.’

Ze vroeg zelfs of we het op prijs zouden stellen als we zouden worden opgewacht op de parkeerplaats, om ons naar de zaal te helpen. Maar ik was bang dat Will niet te veel wilde opvallen en bedankte haar vriendelijk.

Ik weet niet wie er nerveuzer was naarmate de avond dichterbij kwam, Will of ik. Ik was me pijnlijk bewust van het drama van het vorige uitje, en mevrouw Traynor hielp ook niet echt door veertien keer te komen vragen waar en wanneer het allemaal zou plaatsvinden en wat we precies gingen doen.

Wills avondroutine kostte veel tijd, zei ze. Ze wilde er zeker van zijn dat er iemand was om hem daarbij te helpen. Nathan had andere plannen. Meneer Traynor was blijkbaar weg, die avond. ‘Het kost minimaal anderhalf uur,’ zei ze.

‘En het is ongehoord vervelend,’ zei Will.

Ik had heus wel door dat hij een smoesje zocht om niet te hoeven gaan. ‘Ik doe het wel,’ zei ik. ‘Als Will me vertelt wat ik moet doen. Ik vind het niet erg om te blijven.’ Het was er al uit voor ik doorhad wat ik me op de hals haalde.

‘Nou ja, dan hebben we allebei iets om ons op te verheugen,’ zei Will mokkend toen zijn moeder weg was. ‘Dan krijg je mijn achterwerk eens goed te zien, en ik word afgesponsd door iemand die gaat gillen bij de aanblik van een blote man.’

‘Ik ga helemaal niet gillen bij de aanblik van een blote man.’

‘Clark, ik heb nog nooit iemand meegemaakt die zo ongemakkelijk omgaat met het menselijk lichaam als jij. Je doet alsof het radioactief is.’

‘Laat je moeder het dan doen,’ bitste ik terug.

‘Ja, want dat maakt het gelijk een stuk aantrekkelijker, het hele idee van een avondje uit.’

En dan was er nog het kledingprobleem. Ik wist niet wat ik aan moest.

Naar de paardenrennen had ik de verkeerde keus gemaakt. Hoe kon ik dat dit keer voorkomen? Ik vroeg Will wat ik het beste aan kon trekken, en hij keek me aan of ik gestoord was. ‘Het licht is uit,’ legde hij uit. ‘Niemand kijkt naar je. Ze letten alleen op de muziek.’

‘Jij snapt dus niets van vrouwen,’ zei ik.

Uiteindelijk nam ik vier verschillende outfits mee naar het werk. Ik sleepte ze mee in de bus in mijn pa’s oude kledinghoes. Het was de enige manier om mezelf over te halen om überhaupt te gaan.

Nathan kwam voor zijn avondtaken om halfzes, en terwijl hij voor Will zorgde verdween ik naar de badkamer. Eerst trok ik mijn ‘artistieke’ outfit aan: een groene overgooier met enorme donkergele kralen erop. Ik vermoedde dat mensen die naar concerten gingen heel arty en flamboyant waren. Will en Nathan staarden me allebei aan toen ik de kamer in kwam.

‘Nee,’ zei Will ronduit.

‘Dat is het soort jurk dat mijn moeder draagt,’ zei Nathan.

‘Je hebt me nooit verteld dat Nana Mouskouri je moeder was,’ reageerde Will.

Ik hoorde ze grinniken toen ik weer naar de badkamer verdween.

De tweede outfit was een heel strenge zwarte jurk, met een klokrok en een wit kraagje en witte manchetten, die ik zelf had gemaakt. Ik vond het er zowel chic als Parijs-achtig uitzien.

‘Daar kun je ijsjes in verkopen,’ zei Will.

‘Ja, man, je ziet eruit als de perfecte dienstmeid,’ zei Nathan goedkeurend. ‘Ik zou hem gerust hier op het werk dragen. Echt.’

‘Straks vraag je haar nog om met een plumeau langs de plinten te gaan.’

‘Nu je het zegt, het is hier inderdaad een beetje stoffig.’

‘Jullie krijgen morgen allebei een scheut chloor in je thee,’ zei ik.

Outfit nummer drie – een gele broek met wijde pijpen – keurde ik zelf af, want ik wist nu al dat Will me met Bruintje Beer zou vergelijken, en in plaats daarvan hees ik me in mijn vierde optie, een vintage jurk van donkerrood satijn. Hij was gemaakt voor een wat zuiniger generatie, en ik moest altijd een schietgebedje doen dat ik de rits langs mijn taille kreeg, maar als ik hem droeg, zag ik eruit als een filmster uit de jaren vijftig. Het was zo’n jurk waar je je altijd goed in voelde. Ik trok er een zilveren bolerootje over aan en bond een grijze zijden sjaal om mijn nek om mijn decolleté te verhullen. Toen deed ik wat bijpassende lippenstift op en ging naar de zitkamer.

‘Kla-bam,’ zei Nathan bewonderend.

Will bekeek de jurk van onder tot boven. Pas toen zag ik dat hij een overhemd en een pak aanhad. Gladgeschoren en met zijn korte haar was hij verbazend knap om te zien. Ik glimlachte onwillekeurig. Niet om hoe hij eruitzag; maar omdat hij de moeite had genomen.

‘Dit is hem,’ zei hij. Zijn stem klonk vlak en vreemd afgemeten. En toen ik de jurk nog wat over mijn boezem trok, zei hij: ‘Maar dat jasje moet uit.’

Hij had gelijk. Ik wist zelf ook wel dat het niet echt klopte. Ik trok het uit, vouwde het zorgvuldig op en legde het op de rugleuning van de stoel.

‘En de sjaal.’

Mijn hand schoot naar mijn hals. ‘De sjaal? Waarom?’

‘Het past niet. En het is net of je iets probeert te verhullen.’

‘Ja, maar… anders ben ik één en al decolleté.’

‘En?’ zei hij. ‘Luister eens, Clark, als je zo’n jurk draagt, doe het dan vol zelfvertrouwen. Hij moet je niet alleen fysiek maar ook mentaal passen.’

‘Jij bent echt de enige vent die het in zijn hoofd haalt een vrouw te vertellen hoe ze een jurk moet dragen, Will Traynor.’

Maar ik deed de sjaal af.

Nathan ging Wills tas pakken. Ik zat te bedenken wat ik nog meer kon zeggen om duidelijk te maken hoe paternalistisch hij was, maar toen ik me omdraaide zag ik dat hij nog steeds naar me zat te kijken.

‘Je ziet er geweldig uit, Clark,’ zei hij zachtjes. ‘Echt.’

Bij gewone mensen – wat Camilla Traynor waarschijnlijk ‘arbeiders’ zou noemen – had ik gezien dat ze op een bepaalde voorspelbare manier op Will reageerden. De meesten gaapten hem aan. Sommigen glimlachten vol medeleven, of zeiden zelfs iets meelevends, of vroegen mij hardop fluisterend wat er met hem was gebeurd. Vaak had ik zin om te zeggen: ‘Een uit de hand gelopen onenigheid met de geheime dienst’, gewoon om te zien hoe ze reageerden, maar dat deed ik nooit.

Met de betere klassen ging het anders. Ze deden net of ze niet keken, maar ze keken wel degelijk. Ze waren te beleefd om ronduit te staren. In plaats daarvan deden ze heel nadrukkelijk of ze Will niet zagen als hij in hun blikveld kwam. Pas als hij voorbij was, keken ze even snel terwijl ze met een ander in gesprek waren. Maar ze zeiden nooit iets over hem. Want dat zou onbeleefd zijn.

Terwijl we door de foyer van de Symphony Hall liepen, stonden overal groepjes nette mensen met handtassen en programma’s in de ene hand, en een gin-tonic in de andere, en ik zag de reacties als een golfje dat ons achtervolgde tot de stalles. Ik weet niet of Will het ook merkte. Ik dacht weleens dat hij dit alleen trok door te doen alsof hij het allemaal niet zag.

We gingen zitten, de enige mensen voor de eerste rij. Rechts van ons zat nog een man in een rolstoel vrolijk te kletsen met de twee vrouwen die hem flankeerden. Ik keek naar hen, in de hoop dat Will hen ook zou zien. Maar hij keek recht voor zich uit, met zijn hoofd tussen zijn schouders getrokken, alsof hij zich onzichtbaar probeerde te maken.

Dit wordt niks, hoorde ik een stemmetje zeggen.

‘Heb je nog iets nodig?’ fluisterde ik.

‘Nee’, hij schudde zijn hoofd. Hij slikte. ‘Of ja, toch. Er prikt iets in mijn kraag.’

Ik leunde voorover en liet een vinger langs de binnenkant van zijn kraag glijden. Er zat nog een nylon labeltje in. Ik trok eraan, in de hoop dat ik het eraf kon rukken, maar het was een hardnekkig ding.

‘Nieuw hemd. Heb je er echt last van?’

‘Nee, ik begin er zomaar over, voor de lol.’

‘Zit er een schaar in de tas?’

‘Dat weet ik niet, Clark. Geloof het of niet, maar ik pak zelden zelf mijn tas in.’

Er zat geen schaar in de tas. Ik keek achter me, waar het publiek hun plaatsen zocht, zachtjes mompelend en hun programma’s scannend. Als Will zich niet relaxed op de muziek kon concentreren, zou het hele uitje verpest zijn. En een tweede drama kon ik me niet veroorloven.

‘Blijf stil zitten,’ zei ik.

‘Wat ga je dan…’

Voor hij zijn zin kon afmaken, leunde ik voorover, keerde zijn kraag om en zette mijn tanden in het gewraakte labeltje. Het kostte me een paar seconden voor ik het doorgebeten had. Ik deed mijn ogen dicht en probeerde niet te letten op de schonemannengeur, het gevoel van zijn huid tegen de mijne en de ongepastheid van waar ik mee bezig was. En toen voelde ik het eindelijk loskomen. Ik trok mijn hoofd terug en deed triomfantelijk mijn ogen open met het losse labeltje tussen mijn tanden.

‘Hebbes!’ zei ik, en ik haalde het labeltje uit mijn mond en gooide het naar achter.

Will staarde me aan.

‘Wat?’

Ik draaide me op mijn stoel om en keek naar de mensen die ineens helemaal opgingen in hun programmaboekjes. Toen keek ik weer naar Will.

‘Kom op, alsof ze nog nooit een meisje aan iemands kraag hebben zien knagen.’

Daarmee had ik hem even het zwijgen opgelegd. Will knipperde een paar keer met zijn ogen en wilde kennelijk zijn hoofd schudden. Grappig genoeg zag ik dat zijn nek donkerrood verkleurd was.

Ik trok mijn rok recht. ‘En trouwens,’ zei ik, ‘we mogen allebei blij zijn dat het labeltje niet in je broek zat.’

En toen, voor hij kon reageren, kwam het orkest op in hun smokings en cocktailjurkjes en viel het publiek stil. Ik vond het toch heel opwindend. Ik legde mijn handen in mijn schoot en ging rechtop zitten. Ze begonnen te stemmen, en toen klonk er opeens één enkel geluid door de zaal – het meest levendige, driedimensionale geluid dat ik ooit had gehoord. De haartjes op mijn arm stonden rechtovereind en mijn adem stokte in mijn keel.

Will keek me van opzij aan, nog lachend om wat ik net had gezegd. Oké, zei zijn gezicht. Dit wordt genieten.

De dirigent kwam op, tikte twee keer met zijn stokje op de lessenaar, en toen daalde er een doodse stilte op ons neer. Ik voelde de stilte, en de zaal, levendig, vol verwachting. Toen bracht hij zijn dirigeerstok omhoog, en ineens was alles puur geluid. Ik voelde de muziek lijfelijk; het drong niet alleen door tot mijn oren, maar het stroomde door me heen, om me heen, en het liet mijn gevoel en zintuigen trillen. Ik kreeg kippenvel en mijn handpalmen werden klam. Dit had Will allemaal nooit verteld. Ik had gedacht dat ik me zou vervelen. Maar het was het mooiste wat ik ooit had gehoord.

En het deed onverwachte dingen met mijn fantasie; terwijl ik daar zat, dacht ik aan dingen waar ik al in geen jaren meer aan had gedacht, werd door oude emoties overspoeld, en nieuwe gedachten en ideeën werden uit me naar boven gebracht alsof mijn perceptie uit vorm werd getrokken. Het was bijna te veel maar ik wilde niet dat er een eind aan zou komen. Ik wilde hier eeuwig blijven zitten. Ik wierp een steelse blik op Will. Hij was in vervoering, en zich totaal niet meer van zichzelf bewust. Ik wendde mijn blik af, plotseling bang om naar hem te kijken. Ik durfde niet te denken aan wat hij moest voelen, de peilloosheid van zijn verdriet, de omvang van zijn angsten. Will Traynors leven ging mijn eigen ervaringen zo ver te boven. Wie was ik om hem te vertellen hoe hij het moest leiden?

Wills vriend had een briefje voor ons neergelegd waarin hij ons verzocht hem na afloop backstage op te zoeken, maar Will wilde niet. Ik drong een keer aan, maar uit de stand van zijn kaak kon ik opmaken dat hij niet toe zou geven. Ik kon het hem niet kwalijk nemen. Ik wist nog hoe zijn vroegere collega’s hem die dag hadden bekeken – met die mengeling van medelijden, weerzin en intense opluchting dat hun dit noodlot bespaard was gebleven. Ik vermoedde dat hij zijn buik vol had van dat soort ontmoetingen.

We wachtten tot de zaal leeg was, en toen reed ik hem naar buiten, ging met de lift naar de parkeerplaats en zette hem probleemloos in de auto. Ik was niet erg spraakzaam; de muziek galmde nog na in mijn hoofd en ik wilde niet dat het zou vervagen. Ik bleef maar denken aan hoe Wills vriend opging in wat hij speelde. Ik had nooit geweten dat muziek dingen in je kon losmaken, dat die je kon brengen op plekken die zelfs de componist niet had voorzien. Het liet een indruk na op de lucht om je heen, en als je wegging droeg je het nog bij je. Terwijl we daar in het publiek zaten, was ik zelfs even helemaal vergeten dat Will naast me zat.

We parkeerden bij zijn huis. Voor ons kwam het kasteel net boven de muur uit, badend in het licht van de volle maan en sereen neerkijkend vanaf zijn positie boven op de heuvel.

‘Dus jij bent geen mens voor klassieke muziek.’

Ik keek in de achteruitkijkspiegel. Will glimlachte.

‘Nee, ik vond er geen bal aan.’

‘Dat was te merken.’

‘Vooral dat stuk aan het eind was stom, toen de viool in zijn eentje stond te zingen.’

‘Ja, ik zag al dat je dat vreselijk vond. Je had volgens mij zelfs tranen in je ogen, zo erg vond je het.’

Ik grijnsde naar hem. ‘Het was prachtig,’ zei ik. ‘Ik weet niet of ik van alle klassieke muziek hou, maar ik vond dit echt geweldig.’ Ik wreef over mijn neus. ‘Bedankt, dat je me hebt meegenomen.’

We zaten in stilte en staarden naar het kasteel. Normaal gesproken stond dat ’s avonds in een oranje gloed van de schijnwerpers rondom de wal. Maar die avond, in de volle maan, leek het te baden in een ongrijpbaar blauw licht.

‘Wat voor muziek speelden ze daar vroeger, weet jij dat?’ vroeg ik. ‘Ze moeten toch ergens naar geluisterd hebben.’

‘Op het kasteel? Middeleeuwse dingen. Luiten, citers. Niet mijn ding, maar ik kan je wel iets lenen, als je dat leuk vindt. Dan kun je door het kasteel wandelen met een koptelefoon op, als je het echt wilt ervaren.’

‘Neuh, ik heb niet zo’n zin om naar het kasteel te gaan.’

‘Zo gaat dat altijd als je ergens dichtbij woont.’

Ik gaf een nietszeggend antwoord. We bleven nog even zitten en luisterden naar de motor tot die uitgetikt was.

‘Oké,’ zei ik terwijl ik mijn riem losmaakte. ‘Laten we maar naar binnen gaan. Je avondritueel wacht.’

‘Nog even, Clark.’

Ik draaide me om in mijn stoel. Wills gezicht ging verscholen in een schaduw en ik kon hem niet goed zien.

‘Nog heel even. Een minuutje maar.’

‘Gaat het wel?’ Mijn blik schoot naar zijn stoel, want ik was bang dat ik hem te strak had vastgezet, dat ik iets fout had gedaan.

‘Het gaat prima. Alleen…’

Ik zag zijn witte boord en het contrast met zijn donkere pak.

‘Ik heb nog geen zin om naar binnen te gaan. Ik wil nog even blijven zitten en niet denken over…’ Hij slikte.

Zelfs in het halfduister zag ik hoeveel moeite het hem kostte.

‘Ik wil gewoon… ik wil nog heel even een man zijn die naar een concert is geweest met een meisje in een rode jurk. Nog een paar minuten.’

Ik liet de deurhendel los.

‘Tuurlijk.’

Ik sloot mijn ogen en leunde met mijn hoofd tegen de hoofdsteun, en zo bleven we nog even zitten, twee mensen die opgingen in hun herinnering aan de muziek, halfverstopt in de schaduw van een kasteel op een maanverlichte heuvel.

Mijn zus en ik hadden het nooit over wat er die avond in de doolhof was gebeurd. We hadden er, geloof ik, de woorden niet voor. Ze hield me even vast, en hielp me toen mijn kleren bijeen te rapen, om vervolgens tevergeefs op zoek te gaan naar mijn schoenen, tot ik tegen haar zei dat het me niet kon schelen. Ik zou ze toch nooit meer aandoen. En toen liepen we langzaam naar huis – ik op mijn blote voeten, zij met haar arm door de mijne gestoken, ook al hadden we zo niet meer gelopen sinds zij in de eerste zat op school en ma me op het hart had gedrukt haar niet los te laten.

Toen we thuiskwamen stonden we in ons portiek, en zij veegde mijn haar opzij en vervolgens bette ze mijn ogen met een natte zakdoek. Daarna deden we de voordeur open en gingen naar binnen alsof er niets was gebeurd.

Pa was nog op en zat naar een voetbalwedstrijd te kijken. ‘Wat zijn jullie laat, meiden,’ riep hij. ‘Ik weet wel dat het vrijdagavond is, maar toch…’

‘Ja, pa,’ riepen we in koor.

In die tijd had ik de kamer waar opa nu slaapt. Ik liep snel naar boven, en voor mijn zus een woord kon zeggen, deed ik de deur achter me dicht.

De week erna knipte ik mijn haar eraf. Ik annuleerde mijn vliegreis. Ik ging nooit meer op stap met mijn oude klasgenootjes. Ma was te diep verzonken in haar eigen verdriet om er iets van te merken en pa merkte geen enkele verandering bij ons thuis op en schreef mijn nieuwe gewoonte om me in mijn kamer op te sluiten toe aan ‘vrouwenproblemen’. Ik was er inmiddels achter wie ik was, en het was een heel ander iemand dan het giebelende meisje dat dronken werd met een stel vreemde kerels. Het was iemand die nooit meer iets zou aantrekken wat voor sexy kon doorgaan. In elk geval geen kleding die de aandacht trok van het soort mannen dat naar de Red Lion ging.

Het leven hernam zijn normale gangetje. Ik nam een baan bij de kapper, en toen bij The Buttered Bun, en liet het allemaal achter me.

Ik moet sinds die dag wel vijfduizend keer langs het kasteel zijn gelopen.

Maar in de doolhof ben ik nooit meer geweest.

13

Patrick stond aan de rand van de baan stationair te joggen, en zijn nieuwe Nike-shirt en broekje kleefden een beetje aan zijn klamme ledematen. Ik was gestopt om hem dag te zeggen en om tegen hem te zeggen dat ik die avond niet bij de bijeenkomst van de Triathlon Terrors zou zijn. Nathan was er niet, en ik zou invallen voor Wills avondritueel.

‘Dat is al de derde keer dat je er niet bij bent.’

‘O ja?’ Ik telde het na op mijn vingers. ‘Ja, je hebt gelijk.’

‘Volgende week moet je er echt bij zijn. Dan bespreken we de reisplannen voor de Xtreme Vikings. En je hebt me nog niet verteld wat je wilt doen voor je verjaardag.’ Hij begon aan zijn stretches, en tilde zijn knie op om die tegen zijn borst te drukken. ‘Ik dacht naar de bios, misschien? Ik heb geen zin om uitgebreid te eten, niet zolang ik in training ben.’

‘Ah. Pa en ma zijn anders wel van plan om een speciaal dinertje te maken.’

Hij greep zijn hiel vast en drukte zijn knie omlaag.

Ik zag dat zijn been er vreemd pezig uitzag.

‘Dat is niet bepaald een uitje, toch?’

‘Nou, een avond in de bios ook niet. En trouwens, ik moet wel, Patrick. Ma is een beetje down.’

Treena was het weekend ervoor verhuisd (zonder mijn citroenenwaszak – die had ik de avond voor haar vertrek nog teruggepikt). Ma was er kapot van; het was nog veel erger dan toen Treena de eerste keer naar de universiteit vertrok. Ze miste Thomas alsof er een arm bij haar was afgezet. Zijn speelgoed, dat al sinds hij nog een baby was overal op de grond lag, was nu opgeborgen in dozen. Er lagen geen chocoladekoekjes of pakjes drinken meer in de kast. Ze hoefde niet meer om kwart over drie bij de school te staan, en kletste dus ook niet meer met mensen onderweg. Het was het enige moment dat ma buiten de deur kwam. Ze ging nu nergens meer naartoe, behalve met pa naar de supermarkt voor de wekelijkse boodschappen.

Ze waarde een dag of drie door het huis en begon toen aan een grote schoonmaak die zelfs opa angst aanjoeg. Hij protesteerde murmelend als zij probeerde om stof te zuigen onder zijn stoel, of met haar stoffer langs zijn schouder ging. Treena had gezegd dat ze de eerste paar weken niet thuis zou komen, om Thomas te laten wennen. Als ze ’s avonds belde, ging ma daarna een dik halfuur in haar slaapkamer zitten huilen.

‘Je bent tegenwoordig steeds zo laat nog aan het werk. Ik zie je bijna nooit meer.’

‘Jij bent altijd aan het trainen. Maar ik verdien goed, Patrick, dus ik zeg echt geen nee tegen de overuren.’

Daar kon hij niets tegen inbrengen.

Ik verdiende meer dan ik ooit in mijn leven had verdiend. Ik verdubbelde het bedrag dat ik afstond aan mijn ouders, en zette elke maand wat op een spaarrekening, en dan nog hield ik meer over dan ik kon uitgeven. Voor een deel kwam dat ook doordat ik zo veel uren doorbracht op Granta House en ik de tijd niet had om te winkelen. De andere reden was dat ik ook gewoon geen zin had om geld uit te geven. Mijn vrije tijd bracht ik inmiddels door in de bibliotheek, om dingen uit te zoeken op het internet.

De pc bood me toegang tot een hele wereld, en dat oefende een enorme aantrekkingskracht op me uit.

Het was begonnen met het bedankbriefje. Een paar dagen na het concert zei ik tegen Will dat we een briefje aan zijn vriend, de violist, moesten sturen om hem te bedanken.

‘Ik heb onderweg een leuke kaart gekocht,’ zei ik. ‘Als jij nou zegt wat ik moet schrijven. Ik heb zelfs mijn mooie pen meegenomen.’

‘Ik dacht het niet,’ zei Will.

‘Wat?’

‘Je hebt me wel gehoord.’

‘Je dacht het niet? Die man heeft ons fantastische plekken op de eerste rij gegeven. Je zei zelf nog hoe geweldig het was. Dan kun je hem toch op zijn minst bedanken?’

Wills kaak stond strak, onverzettelijk.

Ik legde mijn pen neer. ‘Of ben je zo gewend dat mensen je van alles geven dat je vindt dat je helemaal niet meer hoeft te bedanken?’

‘Je hebt geen idee, Clark, hoe vervelend het is om iemand anders jouw woorden voor je te laten opschrijven. “Ik schrijf u namens…” Dat is… vernederend.’

‘O ja? Nou, het is in elk geval beter dan niks,’ mopperde ik. ‘En trouwens, ik wil hem zelf wel bedanken. Dan noem ik jouw naam wel niet, als je echt zo graag onbeschoft wilt zijn.’

Ik schreef het kaartje, en deed het op de post zonder er verder nog iets over te zeggen. Maar die avond echoden Wills woorden nog na in mijn hoofd, en ik zocht afleiding in de bibliotheek, waar ik een vrije computer vond en inlogde op het internet. Ik zocht naar middelen die Will zou kunnen gebruiken om zelf te schrijven, en vond er drie – een softwarepakket dat werkte met stemherkenning, een ander softwarepakket dat werkte met oogknipperen, en, zoals mijn zusje al had verteld, een tikapparaatje dat Will met zijn hoofd kon aansturen.

Zoals te voorspellen viel, hoonde hij dat tikding weg, maar hij gaf toe dat de spraakherkenningssoftware weleens nuttig zou kunnen zijn. En binnen een week installeerden we het pakket, met Nathans hulp, op zijn computer. We regelden het zo dat de computer op het blad van zijn stoel vastzat, zodat hij geen hulp meer nodig had als hij iets wilde typen. Aanvankelijk was hij er een beetje ongemakkelijk onder, maar toen ik hem had opgedragen dat hij alles moest beginnen met: ‘Juffrouw Clark, noteer’, stapte hij over zijn verlegenheid heen.

Zelfs mevrouw Traynor had er niets over te klagen. ‘Als je nog andere apparatuur weet die nuttig zou kunnen zijn,’ zei ze, met opeengeklemde lippen, alsof ze niet kon geloven dat dit echt gewoon iets goeds was, ‘laat het ons vooral weten.’ Ze keek gespannen naar Will, alsof ze bang was dat hij het hele geval met zijn kaak op de grond zou stoten.

Drie dagen later, vlak voordat ik naar mijn werk wilde gaan, overhandigde de postbode me een brief. Ik maakte hem in de bus open, in de veronderstelling dat het een vroege verjaardagskaart zou zijn van een of andere verre nicht. De tekst luidde:

Beste Clark,

Dit is om je te tonen dat ik niet alleen maar een egocentrische zak ben. En dat ik je moeite heus wel waardeer.

Dank je.

Will

Ik moest zo hard lachen dat de buschauffeur me vroeg of ik de loterij soms had gewonnen.

Na jaren in de bezemkast, waarbij ik mijn kleding aan een stang op de overloop moest hangen, voelde Treena’s kamer als een balzaal. De eerste nacht draaide ik er rondjes met gespreide armen, gewoon omdat ik het zo’n luxe vond dat ik dan niet tegelijk allebei de muren aan kon raken. Ik ging naar de doe-het-zelfwinkel om verf en nieuwe rolgordijnen te kopen, en een nieuw leeslampje en een boekenkastje, dat ik zelf in elkaar zette. Niet dat ik zo goed ben in dat soort dingen; ik wilde gewoon eens zien of ik het kon.

Ik ging aan de slag, en elke avond na het werk schilderde ik een uur, en aan het eind van de week moest zelfs pa toegeven dat ik het echt heel keurig had gedaan. Hij stond een poosje naar mijn werk te staren, voelde aan de rolgordijnen die ik zelf had opgehangen, en legde een hand op mijn schouder. ‘Dit baantje is heel goed voor jou, Lou.’

Ik kocht een nieuw dekbedovertrek, een kleedje en wat grote sierkussens – voor het geval er ooit iemand op bezoek kwam. Konden we loungen. Niet dat er ooit iemand op bezoek kwam. De kalender kwam nu aan de binnenkant van mijn nieuwe deur te hangen. Niemand zag hem daar hangen, behalve ik. En trouwens, ze zouden toch niet begrijpen wat het betekende.

Ik voelde me wel een beetje schuldig dat er helemaal geen ruimte meer over was toen we Thomas’ kampeerbedje naast Treena’s bed hadden neergezet, maar dat redeneerde ik weg – ze woonden hier niet eens meer. En de bezemkast zou alleen een logeerplek voor hen zijn. Het had geen zin dat de grotere kamer wekenlang leeg zou staan.

Ik ging elke dag naar mijn werk, en dacht aan alle dingen waar ik Will mee naartoe zou kunnen nemen. Ik had niet echt een plan, maar probeerde hem elke dag mee naar buiten te krijgen en hem gelukkig te maken. Sommige dagen – dagen dat zijn armen en benen brandden, of als hij door een infectie geveld was en ellendig en koortsig in bed lag – waren zwaarder dan andere. Maar op zijn goede dagen lukte het me een paar keer om hem de lentezon in te krijgen. Ik wist inmiddels dat Will een bloedhekel had aan de medelijdende blikken van vreemden, dus reed ik met hem naar mooie plekjes in de buurt, waar we een uurtje met zijn tweeën konden zitten. Ik nam iets voor een picknick mee en dan zaten we aan de rand van een akker te genieten van het briesje en van het feit dat we even niet thuis waren.

‘Mijn vriend wil je eens ontmoeten,’ zei ik op een middag tegen hem terwijl ik stukjes van een boterham met kaas en pickles voor hem afbrak.

Ik was een paar kilometer van de stad weg gereden, een heuvel op, en we zagen het kasteel aan de overkant van de vallei liggen, van ons gescheiden door een weide met schapen.

‘Hoezo?’

‘Hij wil weten bij wie ik tegenwoordig mijn avonden doorbreng.’

Tot mijn verrassing vond hij dit heel grappig.

‘Meneer de Hardloper.’

‘Mijn ouders willen het ook, geloof ik.’

‘Ik word altijd heel nerveus als een meisje wil dat ik haar ouders ontmoet. Hoe is het trouwens met je moeder?’

‘Nog hetzelfde.’

‘En de baan van je pa? Nog nieuws?’

‘Nee. Hij krijgt het volgende week te horen. Maar goed, ze vroegen of ik je soms wilde uitnodigen voor mijn verjaardagsetentje op vrijdag. Niks bijzonders, hoor. Gewoon, met de familie. Maar het geeft niet… ik heb al gezegd dat je niet zou komen.’

‘Hoe kom je daarbij?’

‘Jij hebt een hekel aan vreemden. Je houdt er niet van om te eten waar andere mensen bij zijn. En je vindt mijn vriendje niks. Dus de conclusie ligt voor de hand.’

Ik had hem inmiddels door. Als je iets van Will wilde, moest je tegen hem zeggen dat je wel wist dat hij het toch niet wilde. Zijn koppige, tegendraadse aard trok dat namelijk niet.

Will zat een poosje te peinzen. ‘Nee, ik kom wel op je verjaardag. Al was het alleen maar omdat je moeder dan wat afleiding heeft.’

‘Echt? O god, als ik haar dat vertel, slaat ze vanavond nog aan het poetsen en boenen.’

‘Weet je wel zeker dat zij je biologische moeder is? Want het is toch de bedoeling dat er iets van genetische gelijkenis is? Brood, graag, Clark. En wat meer pickles dit keer.’

Het was maar ten dele een grap. Mijn moeder schoot compleet in de stress bij het idee dat ze iemand met een dwarslaesie op bezoek kreeg. Haar handen schoten naar haar gezicht en ze begon meteen de spullen op het dressoir te herschikken, alsof hij over een paar minuten al op de stoep stond.

‘Maar wat nou als hij naar de wc moet? We hebben beneden geen toilet. En ik geloof niet dat papa hem de trap op kan tillen. Ik kan wel helpen… maar waar moet ik mijn handen dan laten? Zou Patrick het willen doen?’

‘Over dat soort dingen hoef jij je niet druk te maken. Echt niet.’

‘En zijn eten? Moet dat gepureerd worden? Zijn er dingen die hij niet mag eten?’

‘Nee, hij heeft alleen hulp nodig bij het oppakken.’

‘En wie gaat dat dan doen?’

‘Ik. Relax, ma. Hij is heel aardig. Je vindt hem vast leuk.’

Dus dat was afgesproken. Nathan zou Will ophalen en naar mijn huis brengen, en twee uur later zou hij hem ook weer oppikken en hem thuisbrengen voor zijn avondritueel. Ik had aangeboden om dat zelf te doen, maar ze stonden er allebei op dat ik ‘lekker los zou gaan’ op mijn eigen verjaardag. Het was wel duidelijk dat ze mijn ouders nog nooit hadden ontmoet.

Precies om halfzeven deed ik de deur open, en stonden Will en Nathan op de stoep. Will droeg zijn nette overhemd en een jasje. Ik wist niet of ik wel blij moest zijn dat hij de moeite had genomen, want mijn moeder zou zich nu twee uur lang te sappel maken dat ze niet netjes genoeg gekleed ging.

‘Hallo, daar.’

Mijn pa kwam in de gang achter me staan. ‘Aha. Lukte dat zo met de treeplank, mannen?’ Hij was de hele middag bezig geweest om van spaanplaat een oprit voor over de treden voor het huis te maken.

Nathan reed Wills stoel behoedzaam ons smalle gangetje in. ‘Uitstekend,’ zei Nathan terwijl ik de deur achter hem dichttrok. ‘Geweldig. Ik heb ze in ziekenhuizen wel slechter meegemaakt.’

‘Bernard Clark.’ Pa stak zijn hand uit en schudde die van Nathan. Vervolgens stak hij hem uit naar Will, maar bedacht zich met een rood aangelopen hoofd van gêne. ‘Bernard. Sorry, eh… ik weet niet hoe ik je moet begroeten… want ik kan natuurlijk niet je hand –’

‘Een kleine buiging is prima.’

Pa staarde hem aan, en toen het tot hem doordrong dat Will een grapje maakte, lachte hij keihard van opluchting. ‘Ha!’ zei hij, en hij sloeg Will op de schouder. ‘Ja, een buiging, da’s een goeie. Haha!’

Daarmee was het ijs gebroken. Nathan vertrok met een zwaai en een knipoog, en ik rolde Will door naar de keuken. Ma had gelukkig een ovenschotel in haar handen, wat haar hetzelfde lot bespaarde.

‘Mam, dit is Will. Will, Josephine.’

‘Zeg maar Josie.’ Ze keek hem stralend aan, met haar armen tot de ellebogen in haar ovenwanten. ‘Hartstikke leuk om je eindelijk een keer te ontmoeten, Will.’

‘Ik vind het ook leuk,’ zei hij. ‘En trek je van mij niets aan, ik wil je niet ophouden.’

Ze zette de schotel neer, en haar hand schoot naar haar haren, wat bij mijn moeder altijd een goed teken is. Het was alleen jammer dat ze haar ovenwant niet eerst had uitgetrokken.

‘Sorry,’ zei ze. ‘Ik heb dingen in de oven en zo. Altijd een kwestie van timing, weet je wel.’

‘Nou, nee, ik heb geen idee,’ zei Will. ‘Ik ben geen kok. Maar ik ben wel dol op lekker eten, dus ik verheugde me enorm op vanavond.’

‘Nou…’ pa deed de koelkast open. ‘Hoe gaan we dit doen? Heb je een speciale… bierpul, Will?’

‘Als pa in jouw schoenen stond, zou hij eerst zorgen voor een aangepaste bierpul, en dan pas voor een rolstoel,’ zei ik tegen Will.

‘Een mens moet altijd prioriteiten stellen,’ zei pa. Ik rommelde wat in Wills tas tot ik zijn drinkbeker vond.

‘Ja lekker, bier.’

Hij nam een slok en ik stond in de keuken, me plotseling zeer bewust van ons kleine, haveloze huisje met behang uit de jaren tachtig en keukenkastjes waar deuken in zaten. Wills huis was elegant ingericht, vrij leeg, en met alleen heel mooie spullen. Ons huis zag eruit alsof negentig procent van de inboedel bij het Leger des Heils vandaan kwam. Thomas’ beduimelde tekeningen bedekten alle vrije stukken muur. Maar Will zei er niets van, als het hem al opviel. Hij en pa hadden al snel een gedeelde interesse gevonden, namelijk mijn algehele nutteloosheid. Ik vond het niet erg. Als zij maar blij waren.

‘Ze is een keer achteruit tegen een verkeerszuil aan gereden, en toen beweerde ze bij hoog en bij laag dat het de schuld van dat zuiltje was…’

‘Je moet eens zien hoe ze mijn treeplank uit de auto klapt. Het lijkt soms wel een zwarte skipiste als ik die auto uit moet…’

Pa barstte in lachen uit.

Ik liet ze alleen. Ma liep achter me aan, en maakte zich zorgen. Ze zette een blad met glazen op de eettafel en wierp een blik op de klok. ‘Waar blijft Patrick?’

‘Hij zou meteen na de training komen,’ zei ik. ‘Misschien loopt het uit.’

‘Kon hij nou niet één keertje overslaan, omdat jij jarig bent? Die kip is straks niet meer te eten als hij nog lang wegblijft.’

‘Het komt wel goed, ma.’

Ik wachtte tot ze het blad had neergezet, en sloeg mijn armen om haar heen voor een knuffel. Ze was helemaal verstijfd van de spanning en ik werd overspoeld door een golf medelijden. Het viel vast niet mee om mijn moeder te zijn.

‘Echt, het komt helemaal goed.’

Ze liet me los en plantte een kus op mijn kruin, waarna ze met haar handen over haar schort streek. ‘Was je zus er maar. Het is zo vreemd om een feestje te vieren als zij er niet bij is.’

Ik vond het helemaal niet erg. Het was eens leuk om alle aandacht te krijgen voor de verandering. Ik vond het heerlijk dat Will en pa me uit zaten te lachen. Ik vond het geweldig dat alles wat er vanavond op tafel zou komen – van de gebraden kip tot en met de chocolademousse – mijn lievelingseten was. Ik vond het fijn dat ik kon zijn wie ik wilde, zonder dat de stem van mijn zusje me eraan herinnerde wie ik vroeger was.

De deurbel klonk, en ma wapperde met haar handen. ‘Daar heb je hem. Lou, als jij vast opschept?’

Patrick zag nog rood van zijn inspanningen op de baan. ‘Van harte, schatje,’ zei hij, en hij boog om me een kus te geven. Hij rook naar aftershave en deodorant en pas gedouchte huid.

‘Loop maar meteen door.’ Ik knikte naar de zitkamer. ‘Ma is helemaal in de vlekken.’

‘O.’ Hij keek op zijn horloge. ‘Sorry. Ik ben de tijd vergeten.’

‘Het was alleen nu niet jouw tijd, hè?’

‘Wat?’

‘Laat maar.’

Pa had de grote uitklaptafel in de zitkamer neergezet. Ook had hij, op mijn aanwijzing, een van de banken tegen de andere muur gezet zodat Will ongehinderd de kamer in kon. Hij manoeuvreerde zijn rolstoel naar de plek die ik aanwees, en bracht de zitting toen wat omhoog, zodat hij op dezelfde hoogte zat als iedereen. Ik zat links van hem, en Patrick tegenover hem. Hij en Will en pa knikten elkaar gedag. Ik had Patrick al gewaarschuwd dat hij zijn hand niet moest schudden. Ik zat nog niet, of ik zag al hoe Will Patrick bestudeerde, en ik vroeg me af of hij tegen Patrick even charmant zou doen als tegen mijn ouders.

Will neeg zijn hoofd naar mij. ‘Kijk even achter de stoel, daar zit iets voor bij het etentje.’

Ik leunde achterover en stak mijn hand in de zak. Ik viste er een fles Laurent-Perrier champagne uit.

‘Op je verjaardag moet je altijd champagne drinken,’ zei hij.

‘O, moet je zien,’ zei ma, die de borden binnenbracht. ‘Wat heerlijk! Maar we hebben helemaal geen champagneglazen.’

‘Deze glazen zijn prima,’ zei Will.

‘Ik maak hem wel open.’ Patrick pakte de fles, draaide het ijzerdraad los en zette zijn duimen onder de kurk. Hij bleef naar Will gluren, alsof die heel anders was dan hij had verwacht.

‘Als je het zo doet,’ merkte Will op, ‘zit straks alles onder.’ Hij tilde zijn arm een paar centimeter op, en maakte een vaag gebaar. ‘Het is veiliger als je de kurk vasthoudt en de fles draait.’

‘Deze man heeft verstand van champagne,’ zei pa. ‘Kijk eens aan, Patrick. Dus je moet de fles draaien. Nooit geweten.’

‘Ik wist het wel,’ zei Patrick. ‘Zo wilde ik het ook doen.’

De champagne was veilig en wel ontkurkt en ingeschonken en er werd op mijn verjaardag geproost.

Opa riep iets wat niemand verstond maar dat instemmend klonk.

Ik stond op en maakte een buiging. Ik droeg een geel jurkje met een A-lijn uit de jaren zestig dat ik in een tweedehandszaakje had gevonden. De vrouw dacht dat het weleens eentje van Biba kon zijn, hoewel het label eruit geknipt was.

‘Misschien is dit het jaar dat onze Lou eindelijk volwassen wordt,’ zei pa. ‘Eigenlijk wilde ik zeggen: “iets van haar leven maakt”, maar zo te zien is dat al het geval. Ik moet zeggen, Will, sinds ze voor jou werkt, is ze – nou ja, ze is behoorlijk opgebloeid.’

‘We zijn heel trots,’ zei ma. ‘En we zijn jou erg dankbaar. Omdat je haar hebt aangenomen, bedoel ik.’

‘Nee, ik ben degene die dankbaar moet zijn,’ zei Will. Hij keek me zijdelings aan.

‘Op Lou,’ zei pa. ‘Dat ze het maar zo goed mag blijven doen.’

‘En op de familie die er nu niet bij kon zijn,’ zei ma.

‘Jemig,’ zei ik. ‘Ik moet vaker jarig zijn. Meestal slingeren jullie alleen maar lelijke dingen naar mijn hoofd.’

Ze begonnen te kletsen, en pa vertelde weer een verhaal over mijn onhandigheid waar hij en ma hard om moesten lachen. Het was goed om hen te zien lachen. Pa zag er de laatste weken zo moedeloos uit, en ma had holle ogen en was er met haar hoofd niet bij, alsof haar ware zelf permanent ergens anders was. Ik wilde genieten van deze momenten, waarop zij even hun zorgen vergaten en de geintjes maakten die we gewoon waren in onze familie. Ik realiseerde me dat ik het op dat moment niet eens erg had gevonden als Thomas erbij was. Of zelfs Treena.

Ik ging zo op in mijn eigen gedachten dat het even duurde voor ik zag hoe Patrick keek. Ik gaf Will te eten terwijl ik iets tegen opa zei. Ik vouwde een stukje gerookte zalm tussen mijn vingers en legde het op Wills lippen. Het was zo’n doodgewoon onderdeel van mijn dagelijks leven geworden dat de intimiteit van het gebaar pas tot me doordrong toen ik zag hoe geschokt Patrick was.

Will zei iets tegen pa, en ik staarde naar Patrick om duidelijk te maken dat hij normaal moest doen. Links van hem zat opa gulzig in zijn eten om te prikken, waarbij hij ‘eetgeluidjes’ maakte, zoals wij dat noemden – knorretjes en genietend gemompel.

‘Heerlijke zalm,’ zei Will tegen mijn moeder. ‘Smaakt echt fantastisch.’

‘Zoiets eten wij niet elke dag,’ zei ze met een glimlach. ‘Maar vandaag wilden we eens wat bijzonders doen.’

Hou op met staren, zei ik in stilte tegen Patrick.

Eindelijk keek hij me aan en wendde zijn blik af. Hij was woedend.

Ik gaf Will nog een stukje zalm, en toen wat brood omdat ik hem daarnaar zag kijken. Op dat moment besefte ik dat ik zo was ingesteld op wat Will wilde, dat ik hem nauwelijks nog hoefde aan te kijken. Patrick, die tegenover ons zat, at met gebogen hoofd en sneed zijn zalm in kleine stukjes die hij aan zijn vork reeg. Zijn brood liet hij liggen.

‘Zeg, Patrick,’ zei Will, misschien omdat hij voelde dat Patrick niet op zijn gemak was. ‘Louisa heeft me verteld dat je personal trainer bent. Wat komt daar zoal bij kijken?’

Had ik dat maar nooit gezegd. Patrick stak zijn verkooppraatje af, over motivatie en dat een fit lichaam ook een fitte geest oplevert. Vervolgens begon hij over zijn trainingsschema voor de Xtreme Viking – de temperatuur van de Noordzee, het percentage lichaamsvet dat je nodig had om een marathon te kunnen lopen, en zijn persoonlijke records op elke discipline. Normaal gesproken dwaalde ik in gedachten af als hij het over dit soort dingen had, maar nu, met Will naast me, kon ik alleen maar denken aan hoe onkies dit van hem was. Waarom had hij niet gewoon iets vaags geantwoord en het daarbij gelaten?

‘Toen Lou zei dat jij ook kwam, heb ik nog even in mijn boeken gekeken of er oefeningen zijn die ik jou kan aanraden.’

Ik verslikte me bijna in mijn champagne. ‘Het is heel specialistisch, Patrick. Ik weet niet of jij de aangewezen persoon bent voor Will.’

‘Ik doe ook specialistische oefeningen. Ik doe sportblessures. Ik heb een medische training gevolgd.’

‘We hebben het hier niet over een gekneusde enkel. Pat. Alsjeblieft.’

‘Ik heb een paar jaar geleden met een vent gewerkt en die had een patiënt met een lage dwarslaesie. En hij zegt dat die man nu bijna volledig genezen is. Loopt triatlons en alles.’

‘Jemig,’ zei mijn moeder.

‘Hij wees me op een nieuw onderzoek in Canada waarbij de spieren kunnen worden getraind om hun activiteit uit het verleden te herinneren. Als je ze voldoende hard aan het werk zet, elke dag, is het net als een hersensynaps – het kan weer terugkomen. Ik weet zeker, als we jou op een heel goed programma zetten, zul je verschil zien in je spiergeheugen. Lou vertelde dat je vroeger echt een Action Man was.’

‘Patrick,’ zei ik met luide stem. ‘Je weet helemaal niets van dit soort dingen.’

‘Ik wilde alleen –’

‘Nou, doe maar liever niet.’

Het viel stil aan tafel. Pa hoestte, en bood daar zijn verontschuldigingen voor aan. Opa gluurde bedachtzaam om zich heen.

Ma bood aan om nog wat brood te gaan halen, maar bedacht zich toen.

Toen Patrick zijn mond weer opendeed, had zijn toon iets martelaarachtigs. ‘Het leek mij gewoon bruikbare research. Maar ik hou mijn mond verder wel.’

Ik stond op om de borden af te halen, want ik wilde de tafel ontvluchten. Maar ma zei berispend dat ik moest gaan zitten.

‘Het is jouw verjaardag,’ zei ze – alsof ze überhaupt ooit iemand liet helpen. ‘Bernard, als jij nu eens de kip gaat halen?’

‘Ha! Laten we hopen dat die niet meer zo met zijn vleugels slaat, hè?’ Pa lachte, en trok een soort grimas.

De rest van de maaltijd verliep zonder incidenten. Mijn ouders waren helemaal weg van Will. Patrick een stuk minder. Hij en Will wisselden bijna geen woord meer. Tegen de tijd dat ma de gebakken aardappelen uitserveerde – en pa, zoals gewoonlijk, probeerde om nog wat extra aardappeltjes te pikken – hield ik op met piekeren. Pa vroeg Will het hemd van het lijf, over zijn leven voor het ongeluk, en zelfs over het ongeluk, en Will leek voldoende op zijn gemak om hem rechtstreeks antwoord te geven. Sterker nog, ik hoorde heel veel dingen die hij mij nog nooit had verteld. Zo te horen had hij bijvoorbeeld een heel belangrijke baan, al probeerde hij er niet te dik over te doen. Hij kocht en verkocht bedrijven en zorgde ervoor dat dat winst opleverde. Pa moest een paar keer doorvragen naar hoeveel winst dan precies, en hij zei dat het in de zes of zeven cijfers liep. Ik zat Will aan te gapen, en probeerde de man die ik kende te zien als de nietsontziende zakenman die hij nu omschreef. Pa vertelde hem over het bedrijf dat de meubelfabriek zou overnemen en toen hij de naam noemde, knikte Will bijna verontschuldigend toen hij zei dat hij dat wel kende. Ja, hij zou er zelf waarschijnlijk ook voor zijn gegaan. De manier waarop hij het zei, klonk niet erg veelbelovend voor pa’s baan.

Ma zat alleen maar naar Will te kirren, en sloofde zich enorm voor hem uit. Uit haar glimlach kon ik opmaken dat op enig moment tijdens de maaltijd hij voor haar gewoon een knappe jongeman was geworden. Geen wonder dat Patrick zo pissig was.

‘Verjaardagstaart?’ vroeg opa toen ze de borden afruimde.

Hij zei het zo duidelijk, en dat was zo verrassend, dat pa en ik elkaar geschokt aankeken. De hele tafel viel stil.

‘Nee’, ik liep om de tafel en gaf hem een zoen. ‘Nee, opa. Sorry. Maar we krijgen chocolademousse. Dat vind je ook lekker, hoor.’

Hij knikte instemmend. Mijn moeder straalde. Ik geloof niet dat we een mooier cadeau hadden kunnen bedenken.

De mousse werd op tafel gezet, met een groot, vierkant cadeau, ongeveer zo dik als een telefoonboek, verpakt in vloeipapier.

‘Cadeautjes?’ vroeg Patrick. ‘Hier. Dit is van mij.’ Hij glimlachte terwijl hij zijn cadeau midden op tafel legde.

Ik glimlachte terug. Dit was immers niet de tijd om ruzie te maken.

‘Toe maar,’ zei pa. ‘Maak open.’

Ik maakte hun cadeau als eerste open en verwijderde het papier zorgvuldig om het niet te scheuren. Het was een fotoalbum, en op elke bladzijde stond een foto uit een jaar in mijn leven. Ik als baby; Treena en ik als meisjes met ernstige, mollige snoetjes; ik op mijn eerste dag naar de middelbare school, met een hoofd vol haarspeldjes en een veel te grote rok. Uit recentere jaren was er een foto van Patrick en mij, die ene waarop ik tegen hem zeg dat hij op kan rotten. En eentje van mij in een grijze rok, mijn eerste dag naar mijn nieuwe baan. Tussendoor zaten foto’s van ons gezin en van Thomas, brieven die mijn moeder had bewaard van schoolkampen, waarin ik hun in mijn kinderlijke handschrift vertelde over dagjes aan het strand, ijsjes die in het zand vielen en meeuwen die je eten pikten. Ik bladerde het door, en aarzelde pas toen ik het meisje met het lange, donkere haar zag. Ik sloeg de bladzijde om.

‘Mag ik eens kijken?’ vroeg Will.

‘Dit was niet… het beste jaar,’ zei ma tegen hem terwijl ik het album voor hem doorbladerde. ‘Ik bedoel, we zijn gezond en zo. Maar, nou ja, financieel, weet je wel. En toen zag opa iets op tv over hoe je zelf cadeautjes kunt maken, en ik vond het wel… nou ja… betekenisvol.’

‘Dat is het ook, mam.’ De tranen stonden in mijn ogen. ‘Ik vind het geweldig. Dank je wel.’

‘Opa heeft ook een paar foto’s uitgezocht,’ zei ze.

‘Het is prachtig,’ zei Will.

‘Ik vind het geweldig,’ zei ik nog eens.

De opgeluchte blik die zij met pa wisselde was het verdrietigste wat ik ooit had gezien.

‘Nu het mijne.’ Patrick duwde het kleine doosje over tafel. Ik deed het langzaam open, en raakte even in paniek bij de gedachte dat er een verlovingsring in zou zitten. Daar was ik niet klaar voor. Ik kon al nauwelijks bevatten dat ik een eigen slaapkamer had. Ik deed het doosje open en op het donkerblauwe fluweel lag een dun gouden kettinkje met een klein sterretje eraan. Het was lief, verfijnd, en totaal niets voor mij. Ik droeg nooit dat soort sieraden.

Ik bleef er even naar kijken, en ik bedacht wat ik moest zeggen. ‘Het is beeldig,’ zei ik terwijl hij over tafel leunde en het om mijn nek vastmaakte.

‘Blij dat je het leuk vindt,’ zei Patrick en hij gaf me een kus op mijn mond. Ik zweer dat hij me nog nooit had gezoend waar mijn ouders bij waren.

Will keek me onbewogen aan.

‘Nou, dan kunnen we nu aan het toetje beginnen,’ zei pa. ‘Voor het te warm wordt.’ Hij lachte hardop om zijn eigen grapje. Zijn humeur was door de champagne enorm opgeknapt.

‘Ik heb ook iets voor je in mijn tas,’ zei Will zachtjes. ‘Achter mijn stoel. Het zit in een oranje papiertje.’

Ik haalde het cadeautje uit Wills rugzak.

Mijn moeder bleef staan, met de opscheplepel in haar hand. ‘Heb jij een cadeau voor Lou, Will? Wat ontzettend aardig van je. Vind je dat nou niet aardig van hem, Bernard?’

‘Dat is zeker aardig.’

Op het pakpapier stonden felgekleurde Chinese kimono’s. Ik wist meteen dat ik dat zou bewaren. Misschien zou ik wel een outfit uitzoeken op basis van dat papier. Ik haalde het lintje eraf en legde dat ook opzij voor later. Ik maakte het pakje open, en toen het vloeipapier, en daar lag een vreemd vertrouwd ding met zwarte en gele strepen.

Ik trok de stof uit het pakje en hield twee paar zwart met geel gestreepte maillots in mijn handen. In een volwassen maat, en van een kwaliteit wol die zo zacht was dat ze bijna door mijn vingers gleden.

‘Niet te geloven,’ zei ik. Ik begon te lachen – het was zo ontzettend leuk, en zo onverwacht. ‘Mijn god! Waar heb je deze vandaan?’

‘Ik heb ze laten maken. Het zal je deugd doen dat ik die vrouw opdracht heb gegeven met mijn gloednieuwe stemherkenningssoftware.’

‘Panty’s?’ vroegen pa en Patrick tegelijk.

‘Ja, de mooiste panty’s ooit.’

Mijn moeder bekeek ze. ‘Zal ik je eens wat zeggen, Louisa. Ik weet zeker dat je precies zo’n maillot had toen je nog heel klein was.’

Will en ik keken elkaar aan.

Ik bleef maar stralen. ‘Ik trek er meteen een aan,’ zei ik.

‘Jezusmina, dan is ze net een bij,’ zei mijn vader hoofdschuddend.

‘Ach, Bernard, het is haar verjaardag. Dan mag ze toch zeker dragen waar ze zin in heeft.’

Ik rende naar de gang om een van de maillots aan te doen. Ik strekte mijn voet en keek bewonderend naar hoe mooi de maillot was. Ik geloof niet dat ik ooit van mijn leven zo blij was geweest met een cadeau.

Ik ging weer naar binnen. Will juichte even. Opa sloeg met zijn handen op tafel. Pa en ma barstten in lachen uit en Patrick staarde alleen maar.

‘Ik kan je niet zeggen hoe geweldig ik dit vind,’ zei ik. ‘Dank je wel. Dank je wel.’ Ik stak een hand uit en raakte de achterkant van zijn schouder aan. ‘Echt.’

‘Er zit nog een kaartje bij,’ zei hij. ‘Maak dat later maar open.’

Mijn ouders namen wel heel erg hartelijk afscheid van Will.

Pa, die te veel gedronken had, bleef hem maar bedanken omdat hij mij in dienst had genomen, en hij liet hem beloven dat hij nog eens langs zou komen. ‘Of als ik straks mijn baan kwijt ben, kom ik wel bij jou langs. Kunnen we samen voetbal kijken.’

‘Dat lijkt me leuk,’ zei Will, al had ik hem nog nooit naar een voetbalwedstrijd zien kijken.

Mijn moeder scheepte hem op met een restje chocolademousse in een tupperwarebakje. ‘Want dat vond je toch zo lekker?’

‘Wat een gentleman,’ bleven ze een dik uur na zijn vertrek herhalen. ‘Een echte gentleman.’

Patrick liep mee naar de gang, zijn handen diep in zijn zakken gestoken, alsof hij daarmee zijn neiging wilde bedwingen om die van Will te schudden. Tenminste, dat was mijn vriendelijkste conclusie.

‘Leuk je te ontmoeten, Patrick,’ zei Will. ‘En nog bedankt voor het… advies.’

‘Ach, ik probeer gewoon mijn vriendin te helpen om zo goed mogelijk haar werk te kunnen doen,’ zei hij. ‘Meer niet.’ Hij legde veel nadruk op het woord ‘mijn’.

‘Nou, je mag van geluk spreken met zo’n vriendin,’ zei Will terwijl Nathan met hem naar buiten reed. ‘Ze kan je in elk geval geweldig goed wassen, in bed.’ Hij zei het zo snel dat de deur dichtviel voor Patrick zelfs maar doorhad wat hij had gezegd.

‘Je hebt me nooit verteld dat je hem ook moest wassen.’

We waren naar Patricks huis gegaan, een nieuwbouwflat aan de rand van de stad. In de folder stond dat het een ‘loftgevoel’ gaf, ook al keek je uit op een winkelcentrum en bestond het gebouw maar uit drie verdiepingen.

‘Wat houdt dat in – moet je ook zijn lul wassen?’

‘Ik was zijn lul niet.’ Ik pakte de cleanser op. Het was een van de weinige spullen die ik bij Patrick thuis mocht laten staan, en ik begon met zwierige halen mijn make-up af te vegen.

‘Hij zei anders net van wel.’

‘Hij pestte je maar. En dat kan ik hem niet kwalijk nemen, want jij bleef maar praten over dat hij vroeger zo’n Action Man was.’

‘Wat doe je dan wel voor hem? Want je vertelt me niet alles, dat is wel duidelijk.’

‘Ik moet hem inderdaad weleens wassen, maar alleen tot aan zijn ondergoed.’

Patricks blik sprak boekdelen. Uiteindelijk wendde hij zijn blik af, trok zijn sokken uit en smeet die in de wasmand. ‘Dat soort dingen hoor jij helemaal niet te doen. Geen medische dingen. Geen intiem gedoe. Dat stond niet in de functieomschrijving.’ Ineens klaarde hij op. ‘Je kunt hem een proces aandoen. Omdat ze ineens de functie-inhoud hebben veranderd. Dat kan toch?’

‘Doe niet zo belachelijk. En ik doe het alleen omdat Nathan niet altijd kan, en het is vreselijk voor Will als er weer een volkomen vreemd iemand van het uitzendbureau komt om het te doen. En trouwens, ik ben er inmiddels aan gewend. Ik vind het helemaal geen punt.’

Hoe kon ik het hem nou uitleggen – dat je zo vertrouwd kunt raken met een lijf? Ik verwisselde Wills slangetjes als een professional, en nam zijn bovenlijf af met een spons zonder te stoppen met onze conversatie. Ik schrok niet eens meer van Wills littekens. Een tijdlang was zijn zelfmoordpoging het enige wat ik zag. Nu was hij gewoon Will – die irritante, gevatte, slimme, grappige Will – die me bevoogdend toesprak en graag professor Higgins uithing omdat hij mij zag als Eliza Doolittle. Zijn lijf was maar een onderdeel van een totaalpakket, iets waar we ons af en toe mee bezig moesten houden, tussen het praten door. Wat mij betreft was dat het minst interessante deel van hem.

‘Ik kan gewoon niet geloven… na alles wat wij hebben meegemaakt… en hoelang het duurde voor ik überhaupt aan je mocht zitten… en dan is er ineens een vreemde kerel en daar ben je wel zo makkelijk close en intiem mee –’

‘Kunnen we het er een andere keer over hebben, Patrick? Ik ben jarig.’

‘Ik ben anders niet begonnen met dat gelul over wassen in bed en zo.’

‘Is het soms omdat hij een knappe vent is?’ wilde ik weten. ‘Is dat het? Zou het allemaal makkelijker voor jou zijn als hij eruitzag als – je weet wel – een echte gehandicapte?’

‘Dus je vindt hem knap.’

Ik trok mijn jurk over mijn hoofd en begon mijn maillot heel voorzichtig uit te trekken. Mijn laatste restje goede humeur verdampte. ‘Niet te geloven dat jij zo doet. Niet te geloven dat jij jaloers op hem bent.’

‘Ik ben helemaal niet jaloers op hem,’ zei hij smalend. ‘Je denkt toch zeker niet dat ik jaloers ben op een invalide?’

Die avond bedreef Patrick de liefde met me. Hoewel, de term ‘liefde’ was niet echt van toepassing. We hadden seks, een marathonsessie waarin hij vastbesloten leek om zijn atletische kwaliteiten, zijn kracht en uithoudingsvermogen te bewijzen. Het duurde uren. Als hij met me aan een kroonluchter had kunnen hangen, had hij dat nog gedaan ook. Het was prettig om zo gewild te zijn, en om weer eens aandacht van Patrick te krijgen nadat we elkaar maanden nauwelijks nog hadden gezien. Maar ergens diep vanbinnen voelde ik een afstand tijdens het hele gebeuren. Want ik wist heus wel dat het eigenlijk niet om mij ging. Dat had ik al snel door. Dit showtje was om Will.

‘Nou, hoe was dat?’ We plakten van het zweet, maar hij sloeg zijn armen en benen na afloop om me heen en gaf me een kus op mijn voorhoofd.

‘Geweldig,’ zei ik.

‘Ik hou van je, schatje.’

En tevreden rolde hij van me af, gooide een arm boven zijn hoofd en was binnen een paar minuten in slaap.

Toen ik zelf de slaap maar niet kon vatten, stapte ik uit bed en liep naar beneden om mijn tas te pakken. Ik was op zoek naar het boek met korte verhalen van Flannery O’Connor. Pas toen ik dat eruit trok, viel de envelop uit mijn tas.

Ik staarde ernaar. Wills kaart. Die had ik aan tafel niet opengemaakt. Dus deed ik dat nu. Ik voelde iets sponzigs in het midden. Ik haalde de kaart voorzichtig uit de envelop, en klapte hem open. Er zaten tien splinternieuwe biljetten van vijftig pond in. Ik telde ze twee keer, want ik kon mijn ogen niet geloven. Op de kaart stond:

Verjaardagsbonus. Niet over zeuren. Is een wettelijke verplichting. W.

14

Mei was een rare maand. De kranten en de televisie bleven maar koppen met wat ze ‘het recht om te sterven’ hadden gedoopt. Een vrouw die aan een degeneratieve ziekte leed had gevraagd om opheldering van de wetgeving die haar echtgenoot zou beschermen, mocht hij haar begeleiden naar Dignitas als ze haar lijden niet meer aankon. Een jonge voetballer had zelfmoord gepleegd nadat hij zijn ouders had gevraagd hem erheen te brengen. De politie raakte erbij betrokken. Er zou een debat over komen in de House of Lords.

Ik bekeek de nieuwsrapportages en luisterde naar de juridische argumenten van de Pro Life-beweging en belangrijke morele filosofen en wist niet goed wat ik er zelf eigenlijk van vond. Ik kon het zo moeilijk in verband brengen met Will.

In de tussentijd hadden we het aantal uitjes met Will langzaam opgevoerd – hij was bereid om steeds iets verder van huis te gaan. We waren naar het theater geweest, en hadden hier om de hoek naar de Morris Dancers gekeken (Will hield zijn gezicht in de plooi bij hun zakdoekendansje, maar dat het hem moeite kostte zag ik aan zijn roze kleur), we waren op een avond naar een openluchtconcert gereden bij een van de landhuizen in de buurt (meer zijn ding dan dat van mij), en we waren een keer naar de bioscoop geweest waar we een film hadden gezien over een meisje met een dodelijke ziekte, want ik had mijn research weer eens niet gedaan.

Maar ik wist dat hij al die koppen ook zag. Hij zat veel meer achter de computer sinds we de nieuwe software hadden en hij had uitgevonden hoe hij de muis kon aansturen door met zijn duim over een trackpad te slepen. Dankzij deze omslachtige handelingen kon hij de kranten online lezen. Toen ik hem op een ochtend een kop thee bracht, zat hij over die jonge voetballer te lezen – een uitgebreid artikel over de stappen die hij had genomen om zijn eigen dood te bewerkstelligen. Hij zette het scherm op zwart toen hij merkte dat ik achter hem stond. Dat ene kleine gebaar bezorgde me een brok ergens hoog in mijn borst die pas na een halfuur wegzakte.

Ik zocht hetzelfde stuk op in de bibliotheek. Ik las tegenwoordig sowieso alle kranten en was erachter welke kranten met diepgaander stukken kwamen – en dat informatie niet altijd erg bruikbaar was als je alleen de blote feiten voorgeschoteld kreeg.

De ouders van de voetballer waren aan de schandpaal genageld door de tabloids. Hoe konden ze hem laten sterven? schreeuwden de koppen. Ik dacht er zelf ook zo over. Leo McInerney was vierentwintig. Hij had bijna drie jaar met zijn handicap geleefd, niet veel langer dan Will. Hij was toch zeker veel te jong om te kunnen beslissen dat er niets meer was om voor te leven? Maar toen las ik wat Will ook had gelezen – geen opiniestuk, maar een zorgvuldig onderbouwd artikel over wat er werkelijk was gebeurd in het leven van deze jonge kerel. De schrijver had ook met zijn ouders gesproken.

Die zeiden dat Leo al vanaf zijn derde had gevoetbald. Voetbal was zijn leven. Hij had zijn handicap opgelopen, zijn ouders noemden het zelf ‘een kans van één op de miljoen’, toen een tackle verkeerd afliep. Ze hadden alles uit de kast gehaald om hem te bemoedigen, om hem het gevoel te geven dat zijn leven nog altijd waarde had. Maar hij had zich teruggetrokken in een depressie. Hij was een sportman die niet alleen geen sport meer kon beoefenen, maar die niet meer in staat was om te bewegen, en soms zelfs niet eens kon ademen zonder hulp. Hij beleefde nergens meer plezier aan. Zijn leven was pijnlijk, werd nog verder bemoeilijkt door ontstekingen en hij was afhankelijk van de hulp van anderen. Hij miste zijn vrienden, maar weigerde hen te zien. Hij zei tegen zijn vriendin dat hij haar niet meer wilde zien. Hij zei elke dag tegen zijn ouders dat hij niet meer wilde leven. Hij zei dat het voor hem onverdraaglijk was om te zien dat anderen zelfs maar voor de helft het leven leefden zoals hij dat zelf had willen leven, dat het een marteling was.

Hij probeerde tot twee keer toe zelfmoord te plegen door zich uit te hongeren. Maar beide keren werd hij opgenomen. Toen hij weer thuiskwam, smeekte hij zijn ouders om hem in zijn slaap te smoren. Ik zat in de bibliotheek toen ik dat las, en ik duwde de muis van mijn handen tegen mijn ogen tot ik weer zonder te snikken kon ademhalen.

Pa werd ontslagen. Hij hield zich er behoorlijk flink onder. Hij kwam die middag thuis, trok een overhemd aan, deed een das om en pakte de eerstvolgende bus naar de stad om zich in te schrijven bij het arbeidsbureau.

Hij had tegen ma gezegd dat hij had besloten dat hij overal op zou inschrijven, ook al was hij een geschoolde vakman met jaren ervaring. ‘We kunnen het ons nu niet veroorloven om kieskeurig te zijn,’ zei hij, en hij sloeg ma’s protesten in de wind.

Maar als het voor mij al niet meeviel om een baan te vinden, waren de vooruitzichten voor een man van 55 die zijn hele leven al voor dezelfde baas had gewerkt nog veel moeilijker. Hij kon zelfs niet aan de slag als magazijnbediende of beveiligingsmedewerker, zei hij wanhopig toen hij thuiskwam van weer een ronde sollicitatiegesprekken. Ze zouden een of andere onbetrouwbare snotneus van zeventien aannemen omdat de overheid hun salaris zou compenseren, maar geen volwassen vent met een bewezen staat van dienst. Na twee weken vol afwijzingen waren pa en ma het erover eens dat ze toch maar een uitkering moesten aanvragen, gewoon om hen tijdelijk uit de brand te helpen, en ’s avonds zaten ze samen gebogen over onbegrijpelijke formulieren van vijftig pagina’s waarin hun gevraagd werd hoeveel mensen gebruikmaakten van hun wasmachine, en wanneer ze voor het laatst het land uit geweest waren (volgens pa was dat in 1988). Ik stopte Wills verjaardagsgeld in het blikje met contant geld in de keukenkast. Ik dacht dat ze zich beter zouden voelen als ze dat beetje zekerheid hadden.

Toen ik de volgende ochtend wakker werd, hadden ze het in een envelop onder mijn deur door geschoven.

De toeristen kwamen en het werd steeds drukker in het stadje. Meneer Traynor was steeds minder thuis; hij moest langere dagen maken nu het aantal bezoekers aan het kasteel toenam. Ik kwam hem donderdagmiddag tegen in de stad, toen ik via de stomerij naar huis liep. Dat zou op zich niet zo vreemd zijn, behalve dat hij zijn arm om een roodharige vrouw had geslagen die duidelijk niet mevrouw Traynor was. Toen hij mij ook zag, liet hij die arm snel vallen.

Ik wendde mijn hoofd af en deed net of ik in een etalage staarde, want ik had liever niet dat hij wist dat ik hem had gezien, en ik deed ontzettend mijn best om er verder niet aan te denken.

De vrijdag nadat mijn pa zijn baan was kwijtgeraakt, had Will een uitnodiging ontvangen van Alicia en Rupert, voor hun huwelijk. Tenminste, strikt genomen kwam de uitnodiging van Kolonel en Mevrouw Timothy Dewar, Alicia’s ouders, die Will uitnodigden voor de viering van het huwelijk van hun dochter met Rupert Freshwell. Het kwam in een dikke envelop van perkamentpapier, met een schema van de feestelijkheden en een dikke, gevouwen lijst van dingen die mensen voor hen zouden kunnen kopen in winkels waar ik nog nooit van had gehoord.

‘Ze heeft wel lef,’ merkte ik op terwijl ik de vergulde druk bestudeerde, en het gouden randje langs de dikke kaart. ‘Zal ik hem weggooien?’

‘Wat je wilt.’ Wills hele lichaam straalde vastberaden onverschilligheid uit.

Ik staarde naar de lijst. ‘Wat is dat in godsnaam, een couscoussier?’

Misschien lag het aan de snelheid waarmee hij zich van me af draaide, en zich verdiepte in het toetsenbord van zijn computer. Misschien lag het aan zijn toon. Maar om de een of andere reden gooide ik de uitnodiging niet weg. Ik stopte haar zorgvuldig in de map in de keuken.

Will gaf me nog een boek met korte verhalen, dat hij op Amazon had besteld, en een exemplaar van The Red Queen. Ik wist dat het helemaal geen boek voor mij was. ‘Het is niet eens een verhaal,’ zei ik nadat ik de tekst op de achterkant had gelezen.

‘Nou en?’ antwoordde Will. ‘Verleg je grenzen maar eens.’

Ik probeerde het – niet omdat ik zo’n zin had in een boek over genetica – maar omdat Will me anders aan mijn hoofd zou blijven zeuren, en daar had ik geen trek in. Zo deed hij inmiddels tegen me. Hij zat me op m’n kop. En het irritantste was dat hij steeds vroeg hoeveel ik had gelezen, om zeker te weten dat ik het echt las.

‘Jij bent mijn leraar niet,’ zei ik dan mopperend.

‘Godzijdank niet, nee,’ reageerde hij vol pathos.

Dit boek – dat verrassend genoeg heel goed leesbaar was – ging over een soort overlevingsstrijd. De stelling was dat vrouwen nooit een man kozen van wie ze hielden, maar dat de vrouw altijd op zoek ging naar het sterkste mannetje dat ze kon vinden om zo te zorgen dat ze haar kroost het beste kon meegeven. Daar kon ze niets aan doen. Zo zat de natuur nu eenmaal in elkaar.

Ik was het er helemaal niet mee eens. En het argument sprak me ook niet aan. Het had de onprettige ondertoon van iets waar hij me van wilde overtuigen. Will was fysiek zwak, beschadigd, in de ogen van de auteur. Daardoor telde hij biologisch gezien niet meer mee, en daardoor was zijn leven waardeloos geworden.

Op een middag zat hij me daar uren over door te zagen, toen ik hem onderbrak: ‘Er is alleen één ding waar die Matt Ridley geen rekening mee heeft gehouden,’ zei ik. ‘Wat als de genetisch superieure man een ontzettende eikel is?’

Op de derde zaterdag in mei kwamen Treena en Thomas thuis. Mijn moeder was de voordeur al uit en vloog het tuinpad op nog voor ze halverwege de straat waren. Ze drukte Thomas tegen zich aan en zei dat hij wel tien centimeter was gegroeid in de tijd dat ze weg waren. Hij was veranderd, zag er zo groot uit, een echt mannetje al. Treena had haar haar kort laten knippen en zag er tot mijn verbazing heel chic uit. Ze droeg een jasje dat ik nog nooit had gezien, en sandalen met hoge hakken. Vals vroeg ik me af waar ze het geld vandaan had.

‘En, hoe is het?’ vroeg ik terwijl ma met Thomas door de tuin liep en hem de kikkers in het piepkleine vijvertje liet zien. Pa zat voetbal te kijken met opa, en af en toe klonk er een licht gefrustreerde kreet bij alweer een gemiste zogenaamde kans.

‘Geweldig. Heel goed. Ik bedoel, het is zwaar dat er niemand is om me met Thomas te helpen, en het duurde wel even voor hij zijn draai vond op de crèche.’ Ze leunde voorover. ‘Maar dat mag je niet tegen ma zeggen – ik heb tegen haar gezegd dat het geen probleem was.’

‘Maar je studie gaat goed?’

Treena begon te stralen. ‘Het is geweldig. Lou, ik kan je niet uitleggen hoe heerlijk het is om mijn hersens weer eens te gebruiken. Ik heb het gevoel alsof er al zo lang een heel belangrijk deel van me miste… en alsof ik dat weer heb gevonden. Klinkt dat vreselijk?’

Ik schudde mijn hoofd. Ik was juist blij voor haar. Ik wilde haar vertellen over de bibliotheek en de computers en wat ik voor Will had gedaan, maar ik snapte wel dat dit haar moment was. We zaten op de klapstoeltjes onder het mottige zonnescherm en dronken langzaam onze thee. Ze droeg precies de goede kleur nagellak, zag ik.

‘Ze mist je,’ zei ik.

‘Vanaf nu komen we bijna elk weekend. Ik had alleen wat tijd nodig… Lou, het was niet alleen vanwege Thomas. Ik moest hier gewoon een poos tussenuit. Ik wilde eens heel iemand anders zijn.’

Ze zag er ook uit als iemand anders. Heel raar. Een paar weken weg van huis, en alle vertrouwdheid was verdwenen. Ik had het gevoel alsof ze op weg was iemand te worden van wie ik niet helemaal zeker was. Gek genoeg had ik het gevoel alsof ik in de steek gelaten was.

‘Ma vertelde me dat die gehandicapte baas van je hier heeft gegeten.’

‘Hij is niet mijn gehandicapte baas. Hij heet Will.’

‘Sorry. Will. Dus het gaat goed met die avonturenlijst?’

‘Het gaat. Sommige tripjes waren leuk, en andere waren niet zo’n succes.’ Ik vertelde haar van het renbaandrama, en de onverwachte triomf van het vioolconcert. Ik vertelde haar over onze picknicks, en ze lachte toen ik haar vertelde over mijn verjaardagsetentje.

‘Denk je…’ Ik zag dat ze op zoek was naar de juiste woorden. ‘Denk je dat je gaat winnen?’

Alsof het een wedstrijd was.

Ik trok een rank van de kamperfoelie en begon er de blaadjes vanaf te plukken. ‘Ik weet niet. Ik geloof dat ik er harder aan moet gaan trekken.’ Ik vertelde haar wat mevrouw Traynor tegen mij had gezegd over tripjes naar het buitenland.

‘Wel ongelofelijk dat jij naar een vioolconcert bent geweest!’

‘Ik vond het mooi.’

Ze trok haar wenkbrauwen op.

‘Nee, echt. Het was… emotioneel.’

Ze keek mij indringend aan. ‘Volgens ma is hij heel aardig.’

‘Hij is heel aardig.’

‘En knap.’

‘Je wordt niet meteen Quasimodo als je je rug breekt.’ Nu alsjeblieft niet zeggen dat het eeuwig zonde is.

Maar mijn zus was zo slim om dat niet te zeggen. ‘Maar goed. Ze was verrast, dat zeker. Volgens mij dacht zij wel dat hij Quasimodo zou zijn.’

‘Dat is precies het probleem, Treen,’ zei ik en ik gooide de rest van mijn thee in de bloemenborder. ‘Dat denkt iedereen altijd.’

Ma was die avond bij het eten heel vrolijk. Ze had lasagne gemaakt, Treena’s lievelingseten, en Thomas mocht laat opblijven. We aten en kletsten en lachten en hadden het over veilige onderwerpen, zoals het voetbalteam, en mijn werk, en hoe Treena’s medestudenten waren. Ma vroeg Treena wel honderd keer of ze het echt wel redde in haar eentje, en of ze nog iets nodig had voor Thomas – alsof ze iets te geven had. Ik was blij dat ik Treena had gewaarschuwd dat ze financieel aan de grond zaten. Ze zei dat ze niets nodig had, beleefd en vol overtuiging. Pas na het eten vroeg ik haar of het wel waar was.

Die nacht werd ik rond middernacht wakker van gehuil. Het was Thomas, in de bezemkast. Ik hoorde dat Treena hem probeerde te troosten, en het geluid van het licht dat aan en uit werd geknipt, en een bed dat werd verschoven. Ik lag in het donker te kijken naar hoe de straatverlichting door mijn gordijnen op mijn pas geschilderde plafond viel, en wachtte tot er een eind aan kwam. Maar om twee uur begon het ijle huilen weer. Dit keer hoorde ik mijn moeder door de gang trippelen, en verstomd gepraat. Toen was Thomas eindelijk weer stil.

Om vier uur werd ik wakker van mijn krakende deur. Ik knipperde groggy met mijn ogen en draaide me om naar het licht. Thomas’ silhouet stond in de deuropening, zijn veel te grote pyjama hing los om zijn benen, en zijn knuffeldekentje sleepte over de grond. Ik kon zijn gezicht niet zien, maar hij stond er onzeker bij, alsof hij niet wist wat hij nu moest doen.

‘Kom eens hier, Thomas,’ fluisterde ik. Terwijl hij op me afstiefelde, zag ik dat hij nog half sliep. Hij liep slapend, met een duim in zijn mond, en zijn geliefkoosde dekentje tegen zijn zij gedrukt. Ik sloeg het dekbed open, en hij klom naast me in bed, begroef zijn haardos in het andere kussen en trok zijn benen op als een foetus. Ik trok het dekbed over hem heen en lag naar hem te staren, verwonderd over hoe hij meteen en vol vertrouwen in slaap was gevallen.

‘Slaap lekker, liefje,’ fluisterde ik, en ik gaf hem een kus op zijn voorhoofd. Een mollig handje kroop boven de dekens uit en greep een stuk van mijn T-shirt, alsof hij zeker wilde weten dat ik niet weg zou gaan.

‘Wat is de mooiste plek waar je ooit bent geweest?’

We zaten in het bushokje te wachten op het eind van een plotselinge regenbui, zodat we door de tuinen achter het kasteel konden wandelen. Will wilde liever niet naar het gedeelte waar het druk was – te veel mensen die hem aangaapten. Maar de moestuinen waren de verborgen schat van het kasteel, waar maar weinig mensen kwamen. De besloten boomgaarden en groentetuinen werden afgescheiden door honingkleurige steentjes waar Wills stoel gemakkelijk overheen kon.

‘In welke zin? En wat is dat?’

Ik goot wat soep uit een thermoskan en bracht het naar zijn mond. ‘Tomaat.’

‘Oké. Jezus, heet. Wacht even.’ Hij kneep zijn ogen tot spleetjes en tuurde in de verte. ‘Toen ik dertig werd heb ik de Kilimanjaro beklommen. Dat was mooi.’

‘Hoe hoog?’

‘Naar Uhura Peak is het 5895 meter. Maar ik moet er wel bij vertellen dat ik de laatste duizend meter zo ongeveer heb gekropen. Je hebt er echt last van, die hoogte.’

‘Was het koud?’

‘Nee…’ glimlachte hij. ‘Het is niet zoals Mount Everest. Tenminste, niet in het jaargetijde dat ik er was.’ Hij staarde weer voor zich uit, en leek op te gaan in zijn herinneringen. ‘Het was schitterend. Ze noemen dat het dak van Afrika. Als je daarboven bent, is het net of je het eind van de wereld kunt zien.’

Will bleef even stil. Ik keek naar hem en vroeg me af waar hij nu werkelijk was. Als we dit soort gesprekken voerden, was hij net dat jongetje uit mijn klas dat zich van ons afzonderde door op te gaan in zijn eigen gedachten.

‘Waar vond je het nog meer mooi?’

‘De Trou d’Eau Douce-baai, op Mauritius. Heel vriendelijke mensen, prachtige stranden, geweldig om er te duiken. Eh… Tasvo National Park in Kenia, met al die rode aarde en wilde dieren. Yosemite. Dat ligt in Californië. Rotspartijen die zo groot zijn dat je hersenen de schaal niet aankunnen.’

Hij vertelde over een avond dat hij was gaan klimmen, en op een paar honderd meter hoog op een rand ging slapen, en zich in zijn slaapzak had moeten zekeren in de rots, omdat hij er anders in zijn slaap vanaf zou zijn gerold.

‘Wat je net hebt beschreven is mijn ergste nachtmerrie.’

‘Maar ik heb ook heel mooie steden gezien. Sydney vond ik geweldig. De Northern Territory. IJsland. Niet eens zo ver van het vliegveld heb je daar een plek waar je kunt baden in vulkanische bronnen. Het is zo’n vreemd, nucleair landschap. O, en paardrijden door het midden van China. Op ongeveer twee dagen rijden van de hoofdstad van Sichuan kwam ik ergens waar de plaatselijke bevolking op me spuugde omdat ze nog nooit van hun leven een blanke hadden gezien.’

‘Zijn er eigenlijk wel plekken waar je niet bent geweest?’

Hij nam nog een slok van de soep. ‘Noord-Korea?’ Hij dacht even na. ‘O, en ik ben nog nooit in Disneyland geweest. Is dat oké? Zelfs niet naar Eurodisney.’

‘Ik heb ooit een keer een ticket naar Australië geboekt. Maar ik ben nooit gegaan.’

Hij keek me verbaasd aan.

‘Er kwam van alles tussen. Maar het geeft niet. Misschien ga ik ooit nog weleens.’

‘Niet “misschien”. Jij moet hier weg, Clark. Beloof me dat je niet de rest van je leven gaat slijten in deze vervloekte placematparodie.’

‘Moet ik dat aan jou beloven? Hoezo?’ Ik probeerde luchtig te klinken. ‘Waar ga jij dan heen?’

‘Ik… ik vind het een onverdraaglijke gedachte dat jij hier eeuwig blijft.’ Hij slikte. ‘Je bent veel te slim. Veel te interessant.’ Hij draaide zich van me weg. ‘Je hebt maar één leven. En het is je plicht om daar zo veel mogelijk uit te halen.’

‘Oké,’ zei ik voorzichtig. ‘Vertel me dan maar waar ik naartoe moet. Waar zou jij heen gaan als je de keus had?’

‘Nu meteen?’

‘Nu meteen. En de Kilimanjaro mag niet. Het moet iets zijn waar je echt naartoe kunt.’

Als Wills gezicht ontspande leek hij een heel ander mens. Hij glimlachte en hij kreeg rimpeltjes om zijn ogen van plezier. ‘Parijs. Ik zou op een terras in Le Marais willen zitten en koffiedrinken en een bord vol warme croissants met ongezouten boter en aardbeienjam willen eten.’

‘Le Marais?’

‘Dat is een klein wijkje in het centrum van Parijs met allemaal keienstraatjes en scheefgezakte huizen en nichten en orthodoxe joden en dames op leeftijd die er ooit uitzagen als Brigitte Bardot. Als je naar Parijs gaat, moet je daar zijn.’

Ik keek hem aan en zei zachtjes: ‘Dan gaan we toch? Met de Eurostar. Makkelijk zat. Volgens mij hoeven we Nathan niet eens mee te vragen. Ik ben nog nooit in Parijs geweest, ik zou er dolgraag naartoe gaan. Echt dolgraag. Vooral met iemand die er de weg weet. Nou, Will, wat zeg je ervan?’

Ik zag mezelf al helemaal zitten op dat terrasje. Daar, aan dat tafeltje, misschien met een nieuw paar Franse schoenen om te bewonderen die ik in een chic boetiekje had gekocht, of met rode nagels plukkend aan een croissantje, zoals dat hoort in Parijs. Ik kon de koffie proeven, en ik rook de rook van de Gauloises van het tafeltje naast me.

‘Nee.’

‘Wat?’ Het duurde even voor ik mezelf kon wegsleuren van dat terras.

‘Nee.’

‘Maar je zei net nog –’

‘Je begrijpt het niet, Clark. Ik wil er niet heen in dit – dit ding.’ Hij gebaarde naar de stoel, en begon zachter te praten. ‘Ik wil in Parijs zijn als mezelf, als degene die ik vroeger was. Ik wil in een stoel zitten, achteroverleunen, mooie kleren aan, en dat de mooie Franse meisjes die dan voorbijlopen met me flirten zoals ze flirten met alle andere mannen die daar zitten. Dat ze niet snel wegkijken als ze zich realiseren dat ik een man ben in een uit de kluiten gewassen wandelwagen.’

‘Maar we kunnen het toch proberen,’ zei ik voorzichtig. ‘Het hoeft toch niet –’

‘Nee. Nee, dat kan niet. Want nu kan ik mijn ogen dichtdoen en dan weet ik precies hoe het is op de Rue des Francs Bourgeois, met een sigaret in mijn hand, en mandarijnensap in een hoog, koud glas voor me, en de geur van iemands steak frites, het geluid van een brommer in de verte. Ik ken al die sensaties zo goed.’

Hij slikte. ‘Maar als wij daarheen gaan en ik in dit vervloekte ding zit, worden al die herinneringen en al die sensaties uitgewist doordat het zo’n worsteling is om aan een tafeltje te kunnen zitten, en om al die stoepen op en af te gaan, en omdat de taxichauffeurs weigeren ons te vervoeren, en omdat dat vervloekte powerpack van de rolstoel niet kan opladen omdat het niet in een Frans stopcontact past. Oké?’

Zijn stem verhardde. Ik draaide de dop weer op de thermoskan. Terwijl ik dat deed inspecteerde ik uitvoerig mijn schoenen, want ik wilde niet dat hij mijn gezicht zou zien.

‘Oké,’ zei ik.

‘Oké.’ Will haalde diep adem.

Verderop stopte een bus om alweer een lading bezoekers bij de poort van het kasteel af te zetten. We keken zwijgend toe terwijl ze uit het voertuig stroomden en het fort in liepen in één lange, gehoorzame rij, klaar om naar de ruïnes uit een andere tijd te staren.

Misschien had hij door dat ik een beetje aangeslagen was, want hij leunde een stukje naar me toe en zijn trekken verzachtten. ‘Zeg, Clark, zo te zien regent het niet meer. Waar zullen we vanmiddag eens naartoe gaan. De doolhof?’

‘Nee.’ Het vloog er sneller uit dan ik wilde en ik zag hoe Will naar me keek.

‘Ben je claustrofobisch?’

‘Zoiets.’ Ik raapte onze spullen bijeen. ‘Laten we maar weer naar huis gaan.’

Het weekend daarop ging ik midden in de nacht naar beneden om wat water te halen. Ik kon niet goed slapen en stond liever op dan dat ik in bed lag te vechten tegen mijn kolkende gedachten.

Ik vond het niet prettig om ’s nachts wakker te zijn. Onwillekeurig vroeg ik me af of Will soms ook wakker was, aan de andere kant van het kasteel, en mijn verbeelding bleef maar wroeten in wat hij allemaal zou kunnen denken. Het moesten wel heel sombere gedachten zijn.

Ik kon er niet omheen: ik schoot voor geen meter op met hem. De tijd begon te dringen. Ik kon hem niet eens verleiden tot een tripje naar Parijs. En toen hij me uitlegde waarom niet, had ik daar niets tegen in te brengen. Hij had er alle reden toe om bijna alle langere tripjes die ik opperde van de hand te wijzen. En als ik hem niet vertelde waarom ik per se met hem weg wilde, had ik er niets op te zeggen.

Toen ik langs de zitkamer liep, hoorde ik geluid – een verstomde kuch, of misschien een uitroep. Ik bleef staan, liep terug en ging in de deuropening staan. Voorzichtig duwde ik de deur open. Op de grond van de zitkamer waren de kussens van de bank tegen elkaar gelegd om een soort bed te vormen en daarop lagen mijn ouders, onder een quilt, met hun hoofden ter hoogte van de gaskachel.

‘Wat – wat doen jullie hier?’

Mijn moeder duwde zich op een elleboog omhoog. ‘Sst. Niet zo hard. Wij…’ ze keek naar mijn vader. ‘Wij wilden weleens wat anders.’

‘Wat?’

‘We wilden weleens wat anders.’ Mijn moeder keek naar mijn vader voor steun.

‘We hebben Treena ons bed gegeven,’ zei pa. Hij droeg een oud blauw T-shirt met een scheur bij de schouder en zijn haar stond een kant op. ‘Thomas en Treena sliepen niet zo lekker in de bezemkast. Dus toen zeiden we dat ze wel in onze kamer mochten slapen.’

‘Maar jullie kunnen toch niet hier beneden slapen! Dat ligt toch niet lekker zo?’

‘Het gaat best, kind,’ zei pa. ‘Echt.’

En toen ik stomgeslagen stond te verwerken wat er aan de hand was, zei hij: ‘Het is alleen maar in de weekends. En jij kunt ook niet meer in die bezemkast. Jij hebt je slaap hard nodig, aangezien…’ Hij slikte. ‘Aangezien jij de enige hier in huis bent die moet werken en zo.’

Mijn vader, die grote beer van een vent, durfde me niet aan te kijken.

‘Ga nou maar weer slapen, Lou. Toe. Wij redden ons wel.’ Ma joeg me praktisch de deur uit.

Ik liep de trap op, mijn blote voeten op de vloerbedekking, en was me vaag bewust van hun gemompel beneden.

Bij de slaapkamer van pa en ma bleef ik aarzelend staan, en hoorde wat me eerst niet was opgevallen – het zachte gesnurk van Thomas. Toen liep ik langzaam de overloop over naar mijn eigen kamer, en deed de deur zachtjes achter me dicht. Ik lag in mijn veel te grote bed en staarde uit het raam en staarde naar de straatverlichting totdat ik tegen de ochtend – eindelijk, en goddank – een paar uurtjes kostbare slaap vatte.

Er stonden nog negenenzeventig dagen op mijn kalender. De spanning sloeg weer toe.

En niet alleen bij mij.

Op een dag had mevrouw Traynor zitten wachten tot Nathan rond de lunch kwam om voor Will te zorgen, en vroeg mij toen om met haar mee te gaan naar het grote huis. Ze liet me plaatsnemen in haar zitkamer en vroeg me hoe het ging.

‘Nou, we gaan er wel veel vaker op uit,’ zei ik.

Ze knikte, alsof ze het met me eens was.

‘Hij praat meer dan eerst.’

‘Tegen jou, misschien.’ Ze lachte vreugdeloos. ‘Heb je het al eens met hem gehad over het buitenland?’

‘Nog niet. Maar dat komt wel. Het punt is alleen… u weet hoe hij is.’

‘Ik vind het echt geen punt als je ergens naartoe wilt,’ zei ze. ‘Ik weet dat we niet al te enthousiast waren over jouw plan, maar we hebben veel gepraat en we zijn het er allebei over eens…’

We zaten er zwijgend bij. Ze had koffie voor me gemaakt, en die in een kopje met schoteltje geserveerd. Ik nam er een slok van. Ik voelde me altijd net een jaar of zestig, met zo’n schoteltje op schoot.

‘Zeg, Will vertelde dat hij bij jou thuis is geweest.’

‘Ja, op mijn verjaardag. Mijn ouders hadden iets speciaals voor me gekookt.’

‘Hoe ging dat met hem?’

‘Goed. Geweldig zelfs. Hij was heel lief voor mijn moeder.’ Ik glimlachte onwillekeurig bij de herinnering. ‘Ik bedoel, ze is een beetje down omdat mijn zus en haar zoontje uit huis zijn. Ma mist hen. Ik denk dat hij… hij wilde haar wat afleiding bezorgen.’

Mevrouw Traynor keek verrast. ‘Wat… wat aardig van hem.’

‘Dat vond mijn moeder ook.’

Ze roerde in haar koffie. ‘Ik kan me de laatste keer niet eens meer herinneren dat Will met ons wilde eten.’

Ze groef nog even door, uiteraard zonder ooit een directe vraag te stellen – dat was haar stijl niet. Maar het antwoord dat ze wilde horen, kon ik haar niet geven. Er waren dagen dat Will gelukkiger leek – dan ging hij zonder gezeur met me mee naar buiten, plaagde hij me, probeerde hij me geestelijk te prikkelen en leek hij iets meer betrokken bij de wereld buiten zijn bijgebouw – maar wat wist ik er nu eigenlijk van? Ik vermoedde bij Will een enorm intern achterland, een wereld waarvan ik nog geen glimp te zien kreeg. De afgelopen weken had ik het ongemakkelijke gevoel dat dat achterland groter aan het worden was.

‘Hij lijkt wel wat gelukkiger,’ zei ze. Het klonk alsof ze probeerde zichzelf gerust te stellen.

‘Dat vind ik ook.’

‘Het is heel…’ haar blik schoot mijn kant op, ‘…bevredigend om te zien dat hij weer wat meer de oude is. Ik ben mij er terdege van bewust dat al deze verbeteringen aan jou te danken zijn.’

‘Niet alle.’

‘Ik kon hem niet bereiken. Het lukte me maar niet dicht bij hem te komen.’ Ze zette haar kop en schotel op haar knie. ‘Will is een bijzondere man. Al vanaf zijn puberteit heb ik moeten vechten tegen het idee dat ik in zijn ogen iets heb misdaan, al weet ik nooit precies wat.’ Ze probeerde te lachen, maar het klonk niet als een echte lach. Ze keek me even aan, en wendde toen haar blik af.

Ik deed net of ik een slok koffie nam, ook al zat er niets meer in mijn kopje.

‘Kun jij goed met je moeder opschieten, Lou?’

‘Ja,’ zei ik. ‘Ik word juist weer gestoord van mijn zus.’

Mevrouw Traynor staarde uit het raam, waar haar dierbare tuin tot bloei kwam, met bleke bloesems en een smaakvol samensmelten van tinten roze, lila en blauw.

‘We hebben nog maar tweeënhalve maand.’ Ze zei het zonder haar hoofd om te draaien.

Ik zette mijn koffiekopje op tafel, heel voorzichtig, zodat het geen geluid zou maken. ‘Ik doe mijn best, mevrouw Traynor.’

‘Dat weet ik, Louisa.’ Ze knikte.

Ik liet mezelf uit.

Leo McInerney stierf op 22 mei, in een anonieme kamer van een appartement in Zwitserland, in zijn favoriete voetbalshirt en met allebei zijn ouders aan zijn zijde. Zijn jongere broertje weigerde erbij te zijn, maar zei in een verklaring wel dat niemand geliefder was en dat niemand zo veel steun had ondervonden als zijn broer. Leo dronk de melkachtige oplossing van het dodelijke slaapmiddel om 15.47 uur, en zijn ouders zeiden dat hij binnen een paar minuten heel diep in slaap leek te zijn. Iets na vier uur die middag werd hij doodverklaard door een observant die getuige was geweest van de hele gebeurtenis, naast een videocamera die meeliep om de suggestie dat er een misdaad was gepleegd te voorkomen.

‘Hij zag er vredig uit,’ aldus zijn moeder. ‘Dat is het enige waar ik me aan vast kan houden.’

Zij en Leo’s vader zijn drie maal door de politie verhoord, en er werd gedreigd met gerechtelijke vervolging. Ze ontvingen haatmail. De moeder zag er twintig jaar ouder uit dan ze in werkelijkheid was. En toch zag je ook iets anders bij haar als ze sprak; iets waaruit je, naast het verdriet en de woede en de spanning en de uitputting, ook haar intense opluchting kon opmaken.

‘Hij leek eindelijk weer op Leo.’

15

‘Nou, Clark, vertel op. Wat heb je voor spannende dingen gepland voor vanavond?’

We waren in de tuin. Nathan deed Wills fysio-oefeningen, en bracht zijn knieën voorzichtig naar zijn borst terwijl Will op een deken lag, met zijn gezicht in de zon en zijn armen uitgespreid alsof hij lag te zonnebaden. Ik zat naast hem in het gras en at mijn boterhammen. Ik ging bijna nooit meer weg tijdens mijn lunchpauze.

‘Hoezo?’

‘Ik ben gewoon nieuwsgierig naar wat je allemaal doet als je niet hier bent.’

‘Nou… vanavond pik ik snel een lesje oosterse vechtsport, en dan vlieg ik per helikopter naar Monte Carlo voor een soupertje. En dan doe ik misschien nog een cocktail in Cannes voor ik weer naar huis ga. Dus als je rond, wat zal ik zeggen, twee uur vannacht omhoogkijkt, zal ik naar je zwaaien,’ zei ik. Ik trok de twee helften van mijn boterham van elkaar om te kijken wat erop zat. ‘Waarschijnlijk lees ik mijn boek uit.’

Will keek op naar Nathan. ‘Tientje,’ zei hij grijnzend.

Nathan greep in zijn broekzak. ‘Alweer,’ zei hij.

Ik staarde naar hen. ‘Wat nou, alweer?’ vroeg ik terwijl Nathan een briefje van tien in Wills hand stopte.

‘Hij zei dat je zou gaan lezen. Ik zei dat je tv zou kijken. Hij wint altijd.’

Mijn boterham bleef hangen op mijn lippen. ‘Altijd? Dus jullie sluiten wedjes af op hoe saai mijn leven is?’

‘Dat woord zouden wij nooit in de mond nemen,’ zei Will. De licht schuldige blik in zijn ogen sprak van het tegendeel.

Ik ging rechtop zitten. ‘Dus even voor de goede orde: jullie zetten er echt geld op in dat ik op een vrijdagavond thuiszit met een boek of dat ik voor de buis hang?’

‘Nee,’ zei Will. ‘Ik had mijn geld erop ingezet dat je naar de Hardloper ging op de atletiekbaan.’

Nathan liet Wills been los. Hij trok Wills arm recht en begon die vanaf de pols te masseren.

‘Wat als ik nu had gezegd dat ik iets totaal anders zou gaan doen?’

‘Maar dat doe je nooit,’ zei Nathan.

‘Geef die maar aan mij, trouwens.’ Ik plukte het briefje van tien uit Wills hand. ‘Want je zit ernaast voor vanavond.’

‘Maar je zei dat je zou gaan lezen!’ protesteerde hij.

‘Nu ik dit heb,’ zei ik terwijl ik het briefje in de lucht stak, ‘ga ik naar de film. Dus. De wet van de onbedoelde gevolgen, of hoe jij dat ook noemt.’

Ik stond op, stak het geld in mijn zak en schoof de rest van mijn lunch in de papieren zak. Ik glimlachte toen ik bij hen wegliep, maar vreemd genoeg, en zonder te begrijpen waarom, prikten de tranen in mijn ogen.

Voor ik die ochtend naar Granta House ging, had ik een uur aan de kalender gewerkt. Soms zat ik er alleen maar vanaf mijn bed naar te staren, en probeerde ik met mijn marker in de hand te bedenken waar ik Will mee naartoe zou kunnen nemen. Ik was nog niet overtuigd dat we veel verder weg konden en zelfs met Nathans hulp vond ik het een griezelige gedachte om ergens te blijven logeren.

Ik scande de krant, bekeek de voetbalwedstrijden en dorpsfeesten, maar na dat debacle op de renbaan was ik bang dat Wills stoel weer vast zou komen te zitten in het gras. Ik was bang dat hij zich te kijk voelde staan in grote mensenmassa’s. Alles met paarden was uitgesloten, en dat was in onze buurt een verbazingwekkende hoeveelheid evenementen. Ik wist dat hij niet wilde kijken bij Patricks hardloopwedstrijden, en cricket en rugby lieten hem koud. Er waren dagen dat ik me verlamd voelde door mijn onvermogen om iets nieuws te verzinnen.

Misschien hadden Will en Nathan wel gelijk. Misschien was ik wel saai. Misschien was ik wel de laatste die dingen kon verzinnen om Wills levenslust te wekken.

Een boek, of de tv.

Als je het zo zei, kon je het moeilijk anders zien.

Toen Nathan weer weg was, vond Will me in de keuken. Ik zat aan het kleine tafeltje en schilde de aardappelen voor zijn avondeten, en ik keek niet op toen hij zijn rolstoel in de deuropening zette. Hij bleef zo lang naar me kijken dat ik roze oren kreeg van zijn kritische blik.

‘Weet je,’ zei ik uiteindelijk, ‘ik had net heel lelijke dingen tegen je kunnen zeggen. Ik had je erop kunnen wijzen dat jij ook niets interessants doet.’

‘Ik weet niet zeker of Nathan er een hoop geld om had verwed dat ik vanavond naar de disco zou gaan,’ zei Will.

‘Ik weet best dat het een geintje is,’ vervolgde ik terwijl ik een lange aardappelschil in de bak gooide. ‘Maar door jullie voel ik me nu een ontzettende loser. Als jullie al zo nodig wedjes moeten afsluiten op mijn saaie leven, is het dan nodig dat jullie dat aan mij vertellen? Konden jullie het niet stiekem doen?’

Hij bleef even stil. Toen ik eindelijk opkeek, zat hij naar me te kijken. ‘Sorry,’ zei hij.

‘Je kijkt anders helemaal niet alsof het je spijt.’

‘Nou… oké… misschien wilde ik wel dat je het zou horen. Ik wilde dat je eens nadacht over waar je mee bezig bent.’

‘Dat ik mijn leven aan me voorbij laat gaan, bedoel je?’

‘Ja, inderdaad.’

‘Mijn god, Will. Ik zou graag willen dat je ophield mij te vertellen wat ik moet doen. Wat nu als ik het leuk vind om tv te kijken? Wat nu als ik geen zin heb in iets anders dan lezen?’ Mijn stem klonk schril. ‘Wat nu als ik moe ben als ik thuiskom? Wat nu als ik het niet nodig heb om mijn dagen als een bezetene te vullen met activiteiten?’

‘Maar misschien wens je op een dag dat je dat wel had gedaan,’ zei hij zachtjes. ‘Weet je wat ik zou doen als ik jou was?’

Ik legde mijn dunschiller neer. ‘Dat ga je me nu ongetwijfeld vertellen.’

‘Ja. En daar schaam ik me totaal niet voor. Ik zou naar een avondschool gaan. Ik zou een opleiding volgen als coupeuse of modeontwerpster of wat dan ook, als het maar iets is wat je echt leuk vindt.’ Hij gebaarde naar mijn mini-jurk, geïnspireerd op Pucci in de jaren zestig, gemaakt van de oude gordijnen van opa.

De eerste keer dat pa hem zag, wees hij naar me en riep: ‘Hé, Lou, het tocht, doe het gordijn eens dicht!’ Daarna had hij vijf minuten de slappe lach.

‘Ik zou uitzoeken wat ik allemaal kon doen wat niet veel kostte – fitnesslessen, zwemmen, vrijwilligerswerk, wat dan ook. Ik zou dingen leren over muziek of lange wandelingen maken met iemands hond, of –’

‘Oké, oké, de boodschap is aangekomen,’ zei ik geïrriteerd. ‘Maar ik ben niet zoals jij, Will.’

‘Gelukkig maar.’

We bleven zo een poosje zitten. Will rolde zijn stoel de keuken in en bracht het zitgedeelte omhoog, zodat we elkaar aan konden kijken, elk aan een kant van de tafel.

‘Goed,’ zei ik. ‘Dus wat voor waardevols deed jij dan na je werk?’

‘Nou, zo veel vrije tijd had ik niet naast het werk, maar ik probeerde wel elke dag iets te doen. Dan ging ik naar een indoor klimmuur, of ik speelde squash, en ik ging naar concerten, en ik probeerde nieuwe restaurants uit –’

‘Dat kan makkelijk als je geld hebt,’ protesteerde ik.

‘En ik ging hardlopen. Ja, echt,’ zei hij toen ik een wenkbrauw optrok.

‘En ik probeerde andere talen te leren voor landen waar ik misschien ooit nog eens naartoe zou gaan. En ik sprak af met vrienden – althans, mensen van wie ik dacht dat ze mijn vrienden waren…’ Hij aarzelde even. ‘En ik maakte reisplannen. Ik zocht plekken waar ik nog nooit was geweest, dingen die ik eng vond of waarbij ik mijn grenzen moest verleggen. Ik heb een keer het Kanaal over gezwommen. Ik ben gaan paragliden. Ik heb bergen beklommen en ik heb van bergen af geskied. Ja…’ zei hij toen ik aanstalten maakte hem te onderbreken, ‘…ik weet heel goed dat veel daarvan geld kost, maar veel van die dingen kosten ook niets. En trouwens, hoe denk je dat ik aan dat geld kwam?’

‘Door mensen te bedonderen in de City?’

‘Ik bedacht waar ik gelukkig van zou worden, en ik bedacht wat voor werk ik zou willen doen, en ik heb ervoor gezorgd dat ik de opleiding had om de baan te kunnen krijgen die voor die twee dingen zou kunnen zorgen.’

‘Jij doet net of dat zo simpel is.’

‘Het is ook simpel,’ zei hij. ‘Het punt is alleen dat je er wel keihard voor moet werken. En mensen hebben vaak geen zin om keihard te werken.’

Ik was klaar met de aardappelen. Ik gooide de schillen in de vuilnisbak en zette de pan op het fornuis, voor straks. Ik draaide me om en hees me op aan mijn armen zodat ik tegenover hem op de tafel zat, met bungelende benen.

‘Dus jij had een groots leven?’

‘Yep, dat had ik.’ Hij kwam iets dichterbij, en bracht zijn stoel omhoog tot we elkaar bijna recht in de ogen keken. ‘Daarom word ik ook zo pissig van jou, Clark. Want ik zie zo veel talent bij jou, zo veel…’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Zo veel energie en intelligentie, en –’

‘Zeg nou niet “potentieel”.’

‘…potentieel. Ja. Potentieel. En ik kan er niet bij dat jij tevreden bent met zo’n klein leventje. Een leven dat zich bijna helemaal afspeelt binnen een actieradius van zeven kilometer, en waarin geen enkel mens voorkomt die jou ooit zal verrassen of stimuleren of je dingen laat zien waar je hoofd van duizelt en waardoor je ’s nachts niet kunt slapen.’

‘Dus je wilt zeggen dat ik iets interessanters zou moeten doen dan aardappelen schillen.’

‘Wat ik wil zeggen is dat daarbuiten een hele wereld is. Maar dat ik het heel fijn vind als je eerst nog wat aardappelen voor me kookt.’ Hij glimlachte, en ik beantwoordde zijn lach onwillekeurig.

‘Denk je niet…’ begon ik, maar ik maakte mijn zin niet af.

‘Ja, zeg?’

‘Denk je niet dat het juist moeilijk voor jou is… om je aan te passen, bedoel ik? Omdat je al die dingen hebt gedaan?’

‘Vraag je nu of ik het allemaal liever niet had gedaan?’

‘Ik vraag me alleen af of dat het niet gemakkelijker had gemaakt. Als je een kleiner leventje had geleid. Om zo te leven als nu, bedoel ik.’

‘Ik heb absoluut geen spijt van de dingen die ik heb gedaan. Want als je aan zo’n ding gebakken zit, zijn al die herinneringen vaak het enige wat je nog hebt.’ Hij glimlachte, met moeite. ‘Dus als je me vraagt of ik nu liever zou terugdenken aan het uitzicht op het kasteel vanuit de buurtsuper, of dat schattige rijtje winkels bij de rotonde, nou, nee. Ik was dik tevreden met mijn leven.’

Ik gleed van tafel. Hoe het mogelijk was, geen idee, maar ik had weer eens het gevoel dat ik in een hoek was gezet. Ik pakte de snijplank uit het afdruiprek.

‘En, Lou, het spijt me. Van de weddenschap.’

‘Tja.’ Ik draaide me om en begon de snijplank af te spoelen. ‘Als je maar niet denkt dat je je geld nu terugkrijgt.’

Twee dagen later belandde Will met een infectie in het ziekenhuis. Uit voorzorg, zeiden ze, hoewel het iedereen duidelijk was dat hij veel pijn had. Sommige mensen met een hoge dwarslaesie hadden helemaal geen gevoel meer, maar hoewel hij geen temperatuurverschillen meer merkte, voelde Will onder zijn borst nog wel pijn en aanraking. Ik ging twee keer bij hem op bezoek, en nam muziek en lekkere dingen voor hem mee, en ik bood aan om hem gezelschap te houden, maar gek genoeg had ik het gevoel dat ik hem in de weg zat, en al snel begreep ik dat Will niet zat te wachten op extra aandacht terwijl hij daar lag. Hij zei dat ik naar huis moest gaan en moest genieten van mijn vrije tijd.

Een jaar eerder zou ik die vrije dagen verspild hebben; dan had ik gewinkeld, en misschien zou ik met Patrick afspreken voor de lunch. Ik zou waarschijnlijk overdag tv hebben gekeken, en misschien een halfhartige poging hebben ondernomen om mijn kleerkast uit te mesten. En ik had waarschijnlijk veel geslapen.

Maar nu voelde ik me vreemd rusteloos en ontheemd. Ik miste het om geen reden te hebben om vroeg op te staan, en om geen doel te hebben voor mijn dag.

Het duurde een halve ochtend voor het tot me doordrong dat ik deze tijd ook nuttig kon besteden. Ik ging naar de bibliotheek en begon onderzoek te doen. Ik bezocht alle websites over dwarslaesiepatiënten die ik kon vinden, op zoek naar dingen die we konden doen als Will weer beter was. Ik maakte lijsten, en bij elk punt op de lijst schreef ik wat we nodig zouden kunnen hebben of dingen waar ik aan moest denken bij elk specifiek evenement.

Ik ontdekte chatrooms voor mensen met een dwarslaesie, en ik zag dat er duizenden mannen en vrouwen zoals Will waren – mensen met verborgen levens in Londen, Sydney, Vancouver, of gewoon om de hoek – mensen die geholpen werden door vrienden of familie, maar die er soms hartverscheurend alleen voor stonden.

Ik was niet de enige verzorger die geïnteresseerd was in deze websites. Er waren ook vriendinnen die wilden weten hoe ze hun partner konden helpen om er weer op uit te durven gaan, echtgenoten die advies wilden over de nieuwste apparatuur. Er werd reclame gemaakt voor rolstoelen waar je mee over zand en off-road kon, slimme hijssystemen en opblaasbare hulpmiddelen voor in bad.

En ze gebruikten codes in hun discussies. Zo kwam ik erachter dat SCI stond voor spinal cord injury, dat ze mensen zonder dwarslaesie ‘lopers’ noemden, en dat een BO een blaasontsteking was. Ik zag dat een C4/5 dwarslaesie veel erger was dan een T11/12 dwarslaesie, omdat de meesten van die mensen hun armen of torso nog konden gebruiken. Er waren verhalen over liefde en verlies, over partners die het moeilijk vonden om zowel voor hun gehandicapte partners als voor hun kleine kinderen te zorgen. Er waren vrouwen die zich schuldig voelden omdat ze hadden gebeden dat hun man hen nooit meer zou slaan – en ze ineens een man hadden die dat niet eens meer zou kunnen. Er waren mannen die bij hun gehandicapte vrouw weg wilden, maar bang waren voor de reactie van de mensen om hen heen. Er was uitputting en wanhoop, en heel veel galgenhumor – grapjes over exploderende katheterzakken, de goedbedoelde stompzinnigheden van andere mensen, of dronken ongelukjes. Uit stoelen vallen bleek een veelvoorkomend thema. En dan waren er discussies over zelfdoding – mensen die dat wilden, mensen die hen aanspoorden om zichzelf nog wat tijd te gunnen, om te leren hun leven in een heel ander licht te zien. Ik las alle discussies, en had het gevoel dat ik een geheim inkijkje kreeg in hoe het werkte in Wills hoofd.

Rond de lunch maakte ik een wandelingetje door de stad om door te waaien. Ik trakteerde mezelf op een broodje garnaal en zat op de muur naar de zwanen te kijken in de vijver aan de voet van het kasteel. Het was zo warm dat ik mijn jasje uit kon doen, en ik keerde mijn gezicht naar de zon. Er ging iets rustgevends vanuit om toe te kijken terwijl de rest van de wereld doordraaide. Nadat ik me de hele ochtend had verdiept in de wereld van mensen die zo beperkt zijn, voelde het als vrijheid om alleen al naar buiten te kunnen en mijn lunch in het zonnetje op te eten.

Toen mijn sandwich op was, liep ik terug naar de bibliotheek, en ging weer achter de computer zitten. Ik haalde diep adem en typte een boodschap.

Hallo, ik ben een vriendin/verzorger van een 35-jarige man met een C5/6 dwarslaesie. Hij had hiervoor een heel succesvol en dynamisch leven en heeft moeite zich aan te passen aan zijn nieuwe bestaan. Sterker nog, ik weet dat hij niet meer wil leven, en ik probeer manieren te bedenken om hem op andere gedachten te brengen. Heeft iemand misschien een idee hoe ik dit zou kunnen aanpakken? Zijn er dingen die hij leuk zou kunnen vinden, of zijn er dingen die ik kan doen om hem tot andere inzichten te brengen? Al jullie advies is welkom.

Ik noemde mezelf Bezige Bij. En toen leunde ik achterover in mijn stoel, beet een poosje op mijn duimnagel en drukte uiteindelijk op ‘verzenden’.

Toen ik de volgende ochtend plaatsnam achter de computer, had ik veertien antwoorden. Ik logde in op de chatroom en knipperde met mijn ogen toen ik de lijst met namen zag. De reacties kwamen van over de hele wereld. De eerste was:

Beste Bezige Bij,

Welkom op ons forum. Ik weet zeker dat je vriend veel troost put uit het feit dat er iemand is die goed voor hem zorgt.

Dat weet ik zo net nog niet, dacht ik.

De meesten van ons zijn op enig moment keihard tegen een muur gelopen. Misschien is dat wat er nu met jouw vriend aan de hand is. Laat je niet door hem wegsturen. Blijf positief. En herinner hem eraan dat het niet aan hem is te bepalen wanneer we ter wereld komen en er weer vanaf gaan. Daar gaat alleen de Heer over. Hij heeft besloten dat jouw vriend deze verandering moest ondergaan, en misschien is de les die Hij –

Ik keek naar de volgende reactie.

Beste Bij,

Het is niet anders, het is klote om verlamd te zijn. Als jouw vriend vroeger ook nog een beetje een player was, heeft hij het nu extra zwaar. De volgende dingen hebben mij geholpen. Veel gezelschap, zelfs als ik er geen zin in had. Lekker eten. Goede artsen. Goede medicatie, desnoods antidepressiva. Jij schreef niet waar jullie wonen, maar het zou hem kunnen helpen om met andere leden van ons forum te praten. Ik had er zelf eerst totaal geen trek in (ergens wilde ik niet toegeven dat ik een dwarslaesie had) maar het helpt echt te weten dat je niet de enige bent.

O, en laat hem niet kijken naar films zoals The Diving Bell and the Butterfly. Daar raak je alleen maar down van!

Laat maar weten hoe het je vergaat, en sterkte,

Ritchie

Ik zocht The Diving Bell and the Butterfly op. ‘Het verhaal van een man die door een hersenbloeding verlamd raakt, en zijn pogingen om met de buitenwereld te communiceren’, stond er. Ik noteerde de titel op mijn blocnote. Ik weet niet of ik dat deed omdat ik wilde onthouden dat Will die film nooit mocht zien, of dat ik de titel juist wilde onthouden omdat ik hem zelf wilde zien.

De volgende twee reacties waren van een zevendedagsadventist, en een man die allerlei manieren noemde om Will op te vrolijken die zeker niet in mijn contract stonden. Ik bloosde en scrolde snel naar beneden, bang dat iemand over mijn schouder zou meelezen. En toen bleef ik aarzelend hangen bij de volgende reactie.

Hallo Bezige Bij,

Waarom vind je dat je vriend/patiënt/wat-dan-ook op andere gedachten moet worden gebracht? Als ik een manier kon verzinnen waarop ik waardig kon sterven, en als ik zou weten dat mijn familie er niet kapot van zou zijn, zou ik het doen. Ik zit nu acht jaar aan mijn stoel vast, en mijn leven is een aaneenschakeling van vernederingen en frustraties. Kun jij je wel echt in hem verplaatsen? Weet jij hoe het voelt om zelfs niet eens je darmen te kunnen legen zonder hulp? Of om te weten dat je in je bed moet liggen en niet kunt eten, je aankleden, of met de buitenwereld communiceren als er niemand is om je te helpen? Of om nooit meer seks te hebben? Of het vooruitzicht van doorligplekken en een slechte gezondheid en zelfs beademingsapparatuur? Jij lijkt me een aardig mens, en ik weet zeker dat je het goed bedoelt. Maar misschien ben jij niet degene die volgende week voor hem zorgt. Misschien zit hij dan wel opgescheept met iemand van wie hij depressief wordt, of iemand die hem niet mag. En daar heeft hij geen enkele controle over, zoals hij nergens controle over heeft. Wij dwarslaesiepatiënten weten dat we maar heel weinig zeggenschap hebben – over wie ons te eten geeft, wie ons aankleedt, wie ons wast, wie onze medicatie bepaalt. En het is heel zwaar om te leven met die wetenschap.

Dus volgens mij stel je de verkeerde vraag. Wie zijn jullie, mensen die gezond van lijf en leden zijn, om voor ons te bepalen hoe ons leven eruit moet zien? Als dit het verkeerde leven is voor jouw vriend, moet de vraag dan niet juist zijn: hoe kan ik hem helpen er een eind aan te maken?

Sterkte,

Gforce, Missouri, VS

Ik staarde naar de reactie en mijn vingers bleven boven het toetsenbord zweven. Toen scrolde ik naar beneden. De volgende reacties waren van andere forumleden die Gforce op zijn kop gaven voor zijn harde reactie, en die protesteerden dat zij wel hun weg hadden gevonden, en dat hun leven de moeite waard was. Er volgde een korte discussie die niet zo veel met Will te maken leek te hebben.

En toen greep de discussie weer terug op mijn verzoek. Men opperde antidepressiva, massage, gebedsgenezers, en mensen schreven verhalen over hoe ze hun eigen leven weer zin hadden gegeven. Er waren een paar praktische suggesties: wijnproeven, muziek, kunst en speciaal aangepaste toetsenborden.

‘Een partner,’ zei Grace31 uit Birmingham. ‘Als hij een geliefde had, zou hij weer het gevoel krijgen dat hij verder kon. Zonder liefde had ik het zelf nooit gered.’

Die zin echode nog lang na in mijn hoofd nadat ik was weggegaan uit de bibliotheek.

Will kwam op donderdag thuis. Ik haalde hem op in de aangepaste auto en bracht hem naar huis. Hij zag er bleek en uitgeput uit, en staarde de hele rit lusteloos uit het raam.

‘Je kunt daar niet slapen,’ verklaarde hij toen ik vroeg of het wel goed ging met hem. ‘Er ligt altijd wel iemand naast je te jammeren.’

Ik zei dat hij het weekend had om te herstellen, maar dat ik daarna van alles had gepland. Ik zei dat ik zijn advies ter harte had genomen en dat ik nieuwe dingen zou gaan proberen, maar dat hij dan wel mee moest. Het was een subtiele verandering in nadruk, maar ik wist dat het de enige manier was om hem mee te krijgen.

Ik had een gedetailleerd schema uitgewerkt voor de komende weken. Elk uitstapje stond met zwart op mijn kalender geschreven, en met rood had ik erbij geschreven welke voorzorgsmaatregelen ik moest treffen, en met groen welke hulpmiddelen er mee moesten. Telkens als ik naar de binnenkant van mijn kastdeur keek, voelde ik een flonkertje opwinding, zowel vanwege het feit dat ik zo georganiseerd kon zijn als omdat een van de dingen op die agenda misschien Wills kijk op de wereld zou kunnen veranderen.

Zoals mijn vader altijd al zegt, is mijn zusje de enige in de familie met hersens.

Het uitje naar de galerie duurde krap twintig minuten. En dan reken ik nog mee dat ik drie keer een rondje moest rijden eer ik een geschikte parkeerplaats had gevonden. We gingen naar binnen en bijna nog voordat ik de deur achter hem had dichtgedaan, zei hij al dat alle werken vreselijk waren. Ik vroeg hem waarom en hij zei dat hij het niet uit kon leggen als ik het niet zelf zag. De bioscoop ging niet door omdat het personeel ons bij aankomst vertelde dat de lift het tot hun spijt niet deed. Andere dingen, zoals een mislukte poging om te gaan zwemmen, hadden meer tijd en organisatie vereist – ik moest het zwembad vooraf bellen, en overuren voor Nathan regelen. Maar toen we daar aankwamen, dronken we zwijgend de thermoskan met warme chocolademelk leeg op de parkeerplaats, want Will weigerde om mee naar binnen te gaan.

De woensdagavond daarop gingen we naar een zanger die hij ooit live had zien optreden in New York. Dat was wel een succes. Hij zat naar de muziek te luisteren met een intens geconcentreerde blik. Meestal was het net alsof Will er niet helemaal bij was, alsof een deel van hem te druk was met worstelen met de pijn, of herinneringen, of sombere gedachten. Maar als hij naar muziek luisterde was dat anders.

En toen, de volgende dag, nam ik hem mee naar een wijnproeverij. Het was een onderdeel van een promotieactie van een wijngaard, in een wijnhandel. Ik moest Nathan beloven dat Will niet dronken zou worden. Ik hield elk glas op zodat Will eraan kon ruiken, en hij wist al wat het was nog voor hij ervan proefde. Ik moest me inhouden om niet te lachen toen Will de wijn in een emmertje uitspuugde (het zag er echt heel raar uit), en hij keek me aan vanonder zijn wenkbrauwen en zei dat ik een klein kind was. De winkeleigenaar sloeg om van totaal in verlegenheid gebracht omdat er een man in een rolstoel in zijn winkel kwam, naar behoorlijk onder de indruk. Naarmate de middag vorderde, ging hij bij ons zitten en begon allerlei andere flessen open te trekken, en sprak met Will over regio’s en druivensoorten terwijl ik op en neer liep en etiketten bekeek en me, eerlijk gezegd, een beetje begon te vervelen.

‘Kom, Clark. Hier kun je nog iets van opsteken,’ zei hij, en hij knikte dat ik moest gaan zitten.

‘Dat kan niet. Mijn moeder heeft me altijd geleerd dat het onbeleefd is om dingen uit te spugen.’

De twee mannen keken elkaar aan alsof ik niet goed snik was. Maar hij spuugde niet alles uit. Ik hield hem scherp in de gaten. En de rest van de middag was hij ook verdacht spraakzaam – hij lachte overal om, en hij was nog strijdlustiger dan anders.

Op de terugweg reden we door een stadje waar we anders nooit kwamen en terwijl we daar stilstonden in het verkeer, keek ik naar buiten en zag ik een tattoo- en piercingshop.

‘Ik heb altijd al graag een tattoo willen hebben,’ zei ik.

Ik had moeten weten dat je zulke dingen nooit moet zeggen waar Will bij is. Hij deed niet aan smalltalk of in de ruimte kletsen. Hij wilde meteen weten waarom ik er dan nog niet eentje had.

‘O… weet ik veel. Omdat iedereen er dan van alles van zou zeggen, denk ik.’

‘Hoezo? Wat zouden ze dan zeggen?’

‘Mijn pa vindt tatoeages afschuwelijk.’

‘Hoe oud ben je ook alweer?’

‘Patrick heeft er ook een hekel aan.’

‘En hij doet zelf nooit iets wat jij niet leuk vindt.’

‘Misschien vind ik het zelf wel te eng. Of ik krijg spijt.’

‘Dan laat je hem toch gewoon weghalen met een laser?’

Ik keek hem aan in mijn achteruitkijkspiegel. Zijn ogen stonden vrolijk.

‘Kom op,’ zei hij. ‘Wat zou je laten zetten?’

Ik moest lachen. ‘Ik weet niet. Geen slang. En ook niet de naam van iemand anders.’

‘Ik verwachtte ook geen hartje met zo’n lintje erover waarin “moeder” staat.’

‘Als ik het vertel, beloof je dan dat je niet gaat lachen?’

‘Dat kan ik niet beloven, dat weet je best. O god, je wilt toch niet een of ander gezegde in het Sanskriet, hè? Wat je niet breekt, maakt je sterker.’

‘Nee. Ik wil een bijtje. Een klein zwart met geel gestreept bijtje. Dat lijkt me geweldig.’

Hij knikte, alsof het een volkomen redelijke wens was. ‘En waar wil je die, of is dat een onfatsoenlijke vraag?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Weet ik niet. Mijn schouder? Laag op mijn heup?’

‘Parkeer de auto,’ zei hij.

‘Hoezo, ben je niet lekker?’

‘Parkeer nou maar gewoon. Daar is plek. Kijk, daar, links.’

Ik zette de auto op de stoep en keek om naar hem. ‘Nou, toe,’ zei hij. ‘We hebben verder toch niets te doen vandaag.’

‘Wat moet ik dan doen?’

‘Naar die tattooshop.’

Ik schoot in de lach. ‘Ja, hoor. Tuurlijk.’

‘Waarom niet?’

‘Jij hebt dus toch meer doorgeslikt dan uitgespuugd.’

‘Je hebt mijn vraag niet beantwoord.’

Ik draaide me om in mijn stoel. Hij meende het echt.

‘Ik kan daar niet zomaar naar binnen gaan om een tattoo te laten zetten.’

‘Waarom niet?’

‘Omdat…’

‘Omdat het niet mag van je vriendje. Omdat je nog altijd een braaf kind moet zijn, op je zevenentwintigste. Omdat het te eng is. Kom op, Clark. Leef! Ik zou niet weten waarom niet.’

Ik staarde naar de etalage van de tattooshop. Voor het groezelige raam hingen een groot neon hart en een paar ingelijste foto’s van Angelina Jolie en Mickey Rourke.

Wills stem onderbrak mijn afwegingen. ‘Oké, als jij het doet, doe ik het ook.’

Ik keek hem aan. ‘Jij neemt een tattoo?’

‘Als het nodig is om jou over te halen eindelijk eens los te komen van je veilige patroontje.’

Ik zette de motor af. We zaten te luisteren naar hoe het tikken langzaam wegstierf en naar het verstomde geronk van de auto’s die in een rij op de weg naast ons stonden.

‘Het is wel vrij definitief.’

‘Laat dat “vrij” maar weg.’

‘Patrick vindt het afschuwelijk.’

‘Dat zeg je de hele tijd al.’

‘En we krijgen waarschijnlijk hepatitis van de vieze naalden. En dan sterven we een langzame, gruwelijk pijnlijke dood.’ Ik keek Will aan. ‘Ze kunnen het waarschijnlijk toch niet meteen doen.’

‘Waarschijnlijk niet. Maar laten we dat nu eerst maar even checken.’

Twee uur later kwamen we de zaak uit, ik tachtig pond lichter en met een pleister op mijn heup omdat de inkt nog moest drogen. Doordat het een relatief kleine tattoo was, kon ik in één keer de lijntjes laten zetten en in laten kleuren, zei de tatoeëerder, en zo geschiedde. En nu had ik dus een tattoo, en was ik zoals Patrick zou zeggen ‘voor het leven getekend’. Onder mijn witte jurkje zat een klein, dik bijtje dat ik uit de map met afbeeldingen had gekozen die de tatoeëerder ons bij binnenkomst overhandigde. Ik was zowat hysterisch van opwinding. Ik bleef er maar naar kijken tot Will zei dat ik daarmee op moest houden, omdat ik nog iets zou verrekken.

Will was relaxed en happy, daarbinnen, vreemd genoeg. Toen hij binnenkwam deden ze alsof er niets aan de hand was. Ze hadden weleens eerder mensen met een dwarslaesie getatoeëerd, vertelden ze, wat het gemak verklaarde waarmee ze met hem omgingen. Ze waren verbaasd toen Will zei dat hij de naald kon voelen. Zes weken geleden hadden ze de laatste hand gelegd aan een trompe-l’oeil van een bionisch been langs het hele verlamde been van een van hun dwarslaesiecliënten.

De tatoeëerder met de bout door zijn oor was met Will naar de andere ruimte gegaan en met hulp van mijn tatoeëerder had hij hem op een speciale tafel gelegd zodat ik alleen zijn onderbenen nog maar kon zien door de openstaande deur. Ik hoorde de twee mannen boven het gezoem van de naald uit mompelen en lachen en de geur van antiseptische lotion voelde scherp in mijn neus.

Toen de naald voor het eerst in mijn huid prikte, beet ik op mijn lip, want ik wilde per se niet dat Will me zou horen gillen. Ik concentreerde me op wat hij in de andere kamer aan het doen was, luisterde mee naar het gesprek en vroeg me af wat hij voor tattoo had uitgekozen. Mijn eigen bijtje was allang af toen hij weer tevoorschijn kwam, maar hij weigerde me de zijne te laten zien. Ik vermoedde dat het misschien iets te maken had met Alicia.

‘Jij hebt een verdomd slechte invloed op mij, Will Traynor,’ zei ik en ik deed het portier van de auto open en liet de treeplank zakken. Ik kreeg de grijns niet van mijn gezicht.

‘Laat zien.’

Ik keek de straat door, draaide me om en rolde mijn jurkje een stukje op.

‘Hij is geweldig, dat bijtje van je. Echt.’

‘Ik moet alleen de rest van mijn leven broeken met een hoge taille aan als ik bij mijn ouders ben.’ Ik hielp hem zijn stoel op de treeplank te plaatsen en drukte op de lift. ‘Trouwens, als jouw moeder erachter komt dat jij er ook eentje hebt…’

‘Dan zeg ik gewoon dat het meisje uit die foute buurt een heel verkeerde invloed op me heeft.’

‘Nou, vooruit, Traynor, ik wil de jouwe ook zien.’

Hij keek me recht in de ogen en glimlachte half. ‘Nee, want dan moet je er een nieuw verbandje op doen als we thuis zijn.’

‘Alsof ik nooit verbandjes bij jou opdoe. Kom op. Ik rij pas weg als ik hem heb gezien.’

‘Til mijn overhemd dan maar op. Rechts. Jouw rechts.’

Ik leunde tussen de voorstoelen door en trok aan zijn hemd. Daarna trok ik het gaasje daaronder weg. Tegen zijn bleke huid zag ik een zwart-wit gestreepte rechthoek, zo klein dat ik twee keer moest kijken voor ik doorhad wat er stond.

uiterste houdbaarheidsdatum: 19 maart 2007

Ik staarde ernaar. Ik schoot eerst in de lach, maar vlak daarna kwamen er tranen in mijn ogen. ‘Is dat de –’

‘De datum van mijn ongeluk. Ja.’ Hij sloeg zijn ogen ten hemel. ‘Mijn god, doe niet zo sentimenteel, Clark. Het is een grap.’

‘Het is ook heel grappig. Ook al is het een beetje een rotgeintje.’

‘Nathan kan er vast om lachen. Kom nou, niet zo’n blik. Je wilt toch niet beweren dat ik mijn perfecte lichaam heb geschonden?’

Ik trok Wills overhemd weer netjes, ging rechtop zitten en draaide de contactsleutel om. Ik wist niet wat ik moest zeggen. Ik had geen idee wat dit allemaal te betekenen had. Betekende dit dat hij zich had neergelegd bij hoe hij nu was? Of was het juist alweer een blijk van zijn minachting voor zijn eigen lichaam?

‘Zeg, Clark, doe me een lol,’ zei hij toen ik wilde wegrijden. ‘Steek je hand eens in het ritsvak van mijn rugzak.’

Ik wierp een blik in de spiegel en trok de handrem aan. Ik leunde weer tussen de stoelen door en stak mijn hand in zijn rugzak, zoals hij me had opgedragen.

‘Wil je een pijnstiller?’ Ik was op maar een paar centimeter afstand van zijn gezicht. Zoveel kleur als nu had hij al niet meer gehad sinds hij terug was uit het ziekenhuis. ‘Ik heb er een paar in mijn –’

‘Nee. Zoek maar door.’

Ik trok er een stukje papier uit en ging weer gewoon zitten. Het was een opgevouwen briefje van tien pond.

‘Voor jou. Mijn wedtientje.’

‘Ja, en?’

‘Het is voor jou.’

‘Waarom?’

‘Vanwege de tattoo.’ Hij keek me grijnzend aan. ‘Totdat je daar in die stoel ging zitten, had ik geen seconde gedacht dat je het echt zou doen.’

16

Ik kon er niet omheen. Het werkte gewoon niet met de slaapplaatsen. Elk weekend dat Treena thuiskwam, vond er een vreemde nachtelijke beddendans plaats in huize Clark. Na het eten op vrijdagavond boden pa en ma hun slaapkamer aan, en Treena accepteerde hun aanbod als zij haar op het hart gedrukt hadden dat het voor hen absoluut geen probleem was en dat het veel beter was voor Thomas om in een vertrouwde kamer te slapen. En, zeiden ze, zo kon iedereen tenminste fatsoenlijk slapen.

Maar omdat ma beneden sliep, moesten pa en zij hun eigen dekbed hebben, hun eigen kussens en zelfs een onderlaken, omdat ma niet kon slapen als het bed niet precies zo was opgemaakt als zij het wilde. Dus na het eten haalden zij en Treena het bed van mijn ouders af, om het opnieuw op te maken, met een matrasbeschermer voor het geval Thomas een ongelukje had. Ondertussen werd het beddengoed van pa en ma opgevouwen en in de hoek van de woonkamer neergelegd. Thomas kon het natuurlijk niet laten om daar bovenop te duiken en het laken over de eetkamerstoelen te hangen om er een tent van te maken.

Opa bood zijn kamer aan, maar niemand ging op zijn aanbod in. Het rook er naar vergeelde exemplaren van de Racing Post en zware shag, en het zou een heel weekend kosten om de boel op te ruimen. Ik voelde me schuldig – het was tenslotte allemaal mijn schuld – maar ik wist ook dat ik niet wilde aanbieden om dan maar weer in de bezemkast te trekken. Ik vond hem spookachtig, die zuurstofarme kamer zonder ramen. Ik kreeg het al benauwd bij het idee dat ik daar weer moest slapen. Ik was zevenentwintig. Ik was de enige van het gezin die geld verdiende. Ik kon niet in een kast slapen.

Een weekend bood ik aan om bij Patrick te gaan slapen, en iedereen was stiekem erg opgelucht. Maar mijn rolgordijnen kwamen onder de vieze plakvingertjes van Thomas te zitten en hij had mijn nieuwe dekbedovertrek met stift bewerkt, waarna pa en ma besloten dat het beter was dat zij dan maar in mijn kamer sliepen, en Treena en Thomas in die van hen, omdat het daar blijkbaar niet uitmaakte of hij ging stiften.

Als je al dat bed afhalen en het extra wassen meetelde, hielp het eigenlijk niet erg als ik vrijdag en zaterdag bij Pat sliep, gaf ma toe.

En wat Patrick betrof: die was inmiddels volkomen geobsedeerd door de Xtreme Viking. In zijn appartement, waar normaal weinig in stond en waar het brandschoon was, slingerden nu overal trainingsschema’s en bladen met dieetinformatie rond. Hij had een nieuwe lichtgewicht trainingsfiets die hij in zijn hal had neergezet en die ik absoluut niet aan mocht raken omdat ik anders al die uitgebalanceerde lichtgewicht race-instellingen zou verstoren.

En hij was bijna nooit thuis, zelfs niet op een vrijdag- of zaterdagavond. Door zijn training en mijn werkuren zagen we elkaar steeds minder. Ik kon met hem meegaan naar de atletiekbaan om te kijken hoe hij zich een slag in de rondte afmatte tot hij het vereiste aantal rondjes had afgewerkt, of ik kon thuisblijven en in mijn eentje televisiekijken, in een hoekje van zijn enorme leren bank. Hij had niets in de koelkast behalve wat plakjes kalkoenfilet en van die smerige energy drinks met de substantie van kikkerdril. Treena en ik hadden er ooit eentje geproefd en toen spuugden we het meteen uit, en begonnen theatraal te kokhalzen, zoals kinderen doen.

Maar ik voelde me niet thuis in Patricks appartement. Hij had het een jaar geleden gekocht toen hij eindelijk het gevoel had dat zijn moeder het wel alleen zou redden. Zijn zaak liep goed en hij zei dat een van ons nu toch moest beginnen met een eigen huis. Dat had ook aanleiding kunnen zijn voor een gesprek over samenwonen, maar op de een of andere manier kwam het daar niet van, en we waren geen van beiden het type om een onderwerp ter sprake te brengen waar we ons niet gemakkelijk bij voelden. Er stond dan ook niets van mij in dat appartement, ook al waren we al jaren samen. Ik had het hem nooit durven zeggen, maar ik woonde liever thuis, tussen alle drukte en lawaai, dan in dat zielloze, kale vrijgezellenhok van hem, met zijn eigen parkeerplaats en exclusieve uitzicht op het kasteel.

En bovendien was het er een beetje eenzaam.

‘Ik moet me aan mijn schema houden, schatje,’ zei hij als ik dat tegen hem zei. ‘Als ik in deze fase minder dan zevenendertig kilometer loop, kom ik nooit meer in vorm.’ Vervolgens kreeg ik een update over zijn scheenbeschermers of vroeg hij of ik hem de warmtespray even aan wilde geven.

Als hij niet aan het trainen was, had hij eindeloze bijeenkomsten met zijn teamgenoten, en zaten ze hun kleding te vergelijken en maakten ze verdere reisafspraken. Als ik erbij zat had ik het gevoel dat ik met een groep mensen zat die alleen maar Koreaans spraken. Ik had geen idee waar ze het over hadden en ik voelde ook niet echt de behoefte me erin te verdiepen.

En over zeven weken zou ik met hen mee moeten naar Noorwegen. Ik had nog niet bedacht hoe ik Patrick zou vertellen dat ik de Traynors nog niet om vakantiedagen had gevraagd. Dat kon toch ook niet? Tegen de tijd dat de Xtreme Viking werd gehouden, zouden de laatste dagen van mijn contract ingaan. Het was waarschijnlijk kinderachtig van me om dat niet onder ogen te willen zien, maar eerlijk gezegd had ik alleen aandacht voor Will en zijn tikkende klok. Dat was bijna het enige waar ik me mee bezighield.

Het ironische was dat ik niet eens kon slapen als ik bij Patrick was. Ik weet niet waarom, maar als ik vanuit zijn huis naar mijn werk ging, had ik het gevoel alsof ik door een glazen pot sprak en zag ik eruit alsof iemand allebei mijn ogen had dichtgestompt. Ik begon concealer over mijn donkere kringen te smeren met een nonchalance alsof ik een muurtje sausde.

‘Wat is er loos, Clark?’ vroeg Will.

Ik deed mijn ogen open. Hij stond vlak naast me, en hield zijn hoofd schuin terwijl hij me aankeek. Ik vermoedde dat hij daar al een poosje zo stond. Mijn hand schoot automatisch naar mijn mond, om te checken of ik soms kwijlde.

De film die ik zogenaamd aan het kijken was, was inmiddels toe aan de trage aftiteling.

‘Niets, sorry. Het is hier gewoon zo warm.’ Ik duwde mezelf omhoog.

‘Dit is al de tweede keer in drie dagen dat je in slaap valt.’ Hij bestudeerde mijn gezicht. ‘En je ziet er verschrikkelijk uit.’

Dus toen vertelde ik het hem. Ik vertelde hem van mijn zus, de slaapplaatsen, en dat ik niet moeilijk wilde doen omdat telkens als ik mijn vader aankeek, ik zijn nauwelijks verholen wanhoop zag, omdat hij zijn gezin geen huis te bieden had waar iedereen kon slapen.

‘Heeft hij nog steeds geen werk gevonden?’

‘Nee. Het zal wel door zijn leeftijd komen. Maar we hebben het er niet over. Het is…’ Ik haalde mijn schouders op. ‘Het is te ongemakkelijk voor iedereen.’

We wachtten tot de film helemaal afgelopen was, en toen liep ik naar de dvd-speler, drukte op eject en stopte de dvd terug in het doosje. Het voelde zo stom om Will over mijn problemen te vertellen. Vergeleken met de zijne leken ze gênant onbeduidend.

‘Ik wen er wel aan,’ zei ik. ‘Het komt wel goed. Echt.’

Will leek de rest van de middag diep in gedachten verzonken. Ik deed de afwas, en kwam toen weer de kamer in om de computer voor hem aan te zetten. Toen ik hem iets te drinken kwam brengen, draaide hij zijn stoel meteen naar me om.

‘Het is heel eenvoudig,’ zei hij alsof we in gesprek waren. ‘Je kunt in de weekenden hier slapen. Er is een logeerkamer – en het is goed als die ook eens wordt gebruikt.’

Met de beker in mijn hand stond ik geschrokken stil. ‘Dat kan ik niet doen.’

‘Waarom niet? Ik ga je heus niet betalen voor de extra uren dat je hier bent.’

Ik zette de beker in de houder. ‘Maar wat zal je moeder daarvan denken?’

‘Geen idee.’

Kennelijk keek ik peinzend, want hij voegde eraan toe: ‘Ik zal je heus niets aandoen.’

‘Wat?’

‘Als je bang bent dat ik een slim plannetje heb uitgedokterd om je te verleiden, dan maak je gewoon mijn rolstoel onklaar.’

‘Heel grappig.’

‘Ik meen het. Denk er maar eens over na. Dan heb je iets om op terug te vallen. Dingen veranderen sneller dan je denkt. Misschien besluit je zus wel om niet elk weekend thuis te komen. Of misschien wordt ze verliefd. Er kan zo veel gebeuren.’

En over twee maanden ben jij er misschien niet meer, antwoordde ik zwijgend, en ik haatte mezelf meteen om die gedachte.

‘Vertel eens,’ zei hij terwijl hij de kamer uit reed. ‘Waarom biedt de Hardloper jou zijn huis niet aan?’

‘O, maar dat heeft hij wel,’ zei ik.

Hij keek me aan alsof hij er nog iets over wilde zeggen.

Maar toen bedacht hij zich. ‘Zoals ik al zei, mijn aanbod staat,’ zei hij schouderophalend.

Dit zijn de dingen die Will graag deed:

1. Films kijken, vooral buitenlandse films met ondertitels. Af en toe liet hij zich verleiden tot een actiethriller, en zelfs weleens tot een romantische kostuumfilm, maar bij romantische comedy’s trok hij de grens. Als ik het in mijn hoofd haalde er eentje te huren, zat hij 120 minuten lang honend te puffen en wees hij me op de clichés in de plot, zodat er uiteindelijk voor mij ook niets aan was.

2. Luisteren naar klassieke muziek. Hij wist er een heleboel van. Hij hield ook wel van bepaalde moderne dingen, maar hij zei dat jazz over het algemeen pretentieuze pieppiepknormuziek was. Toen hij op een middag de inhoud van mijn mp3-speler zag, moest hij zo hard lachen dat een van zijn slangetjes bijna lossprong.

3. In de tuin zitten, als het warm was. Soms stond ik voor het raam naar hem te kijken, zoals hij daar zat, met zijn hoofd omhoog te genieten van de zon op zijn gezicht. Toen ik iets zei over zijn vermogen om stil te zitten en gewoon van het moment te genieten – iets wat ik zelf maar niet onder de knie kreeg – wees hij me erop dat je niet veel keus hebt als je je armen en benen niet kunt bewegen.

4. Mij goede boeken of tijdschriften laten lezen, en er dan over praten. ‘Kennis is macht, Clark,’ zei hij altijd. Ik haatte dat eerst; dan had ik het gevoel dat ik op school zat, en dat mijn geheugen werd getest. Maar na een poosje drong het tot me door dat er wat Will betreft geen foute antwoorden bestonden. Hij vond het leuk om met mij te discussiëren. Hij vroeg me wat ik van bepaalde dingen in de krant vond, was het niet eens met mijn kijk op personages in boeken. Hij had bijna overal een mening over – waar de regering mee bezig was, of het ene bedrijf het andere moest overnemen, of iemand naar de gevangenis had gemoeten. Als hij vond dat ik gemakzuchtig was of mijn ouders of Patrick napraatte, zei hij kortaf: ‘Nee. Daar neem ik geen genoegen mee.’ Hij keek zo teleurgesteld als ik zei dat ik ergens geen bal verstand van had; maar tegenwoordig las ik een krant in de bus naar mijn werk, zodat ik het gevoel had dat ik voorbereid was. ‘Goed punt, Clark,’ zei hij weleens, en dan begon ik helemaal te stralen. Om mezelf vervolgens op mijn kop te geven omdat ik me weer door hem had laten koeioneren.

5. Geschoren worden. Om de twee dagen smeerde ik zijn kaken in met schuim en zorgde ervoor dat hij er weer fatsoenlijk uitzag. Als hij geen slechte dag had, leunde hij achterover in zijn stoel, deed zijn ogen dicht, en zag ik iets over zijn gezicht komen dat in de buurt kwam van fysiek genot. Misschien verbeeldde ik me dat. Misschien zag ik alleen wat ik wilde zien. Hij was in elk geval volkomen stil als ik het scheermes zachtjes over zijn kin haalde, en schoor en schraapte, en als hij zijn ogen opendeed had hij een zachtere blik, alsof hij wakker werd nadat hij heel lekker had geslapen. Zijn gezicht had wat kleur doordat we vaak buiten kwamen. Ik bewaarde de scheermesjes boven in het kastje, verstopt achter een grote fles crèmespoeling.

6. Mannendingen doen. Vooral met Nathan. Soms, voor het avondritueel, gingen ze achter in de tuin zitten en maakten ze een biertje open. Ik hoorde hen weleens praten over rugby, of geintjes maken over een of andere vrouw die ze op tv hadden gezien, en dan klonk hij helemaal niet als Will. Maar ik begreep wel dat hij dit nodig had; hij had iemand nodig bij wie hij gewoon een kerel kon zijn, en met wie hij jongensdingen kon doen. Dat was een klein beetje ‘normaal’ in zijn vreemde, afgezonderde leven.

7. Commentaar leveren op mijn kleding. Of nee, het was meer fronsen over mijn kleding. Behalve de zwart met gele maillot. De twee keer dat ik die droeg zei hij er niets over, en knikte hij alleen maar, alsof er iets was wat klopte.

‘Dus jij hebt mijn vader laatst in de stad gezien?’

‘O. Ja.’ Ik was bezig de was aan de lijn te hangen. Die was verstopt in wat mevrouw Traynor de Moestuin noemde. Ik geloof dat ze niet wilde dat zoiets ordinairs als wasgoed het uitzicht op haar bloeiende borders zou bederven. Mijn eigen moeder hing haar witte was juist vol trots op. Het was alsof ze de buurvrouwen wilde uitdagen: kom hier maar eens overheen, dames! Pa had haar er maar net van kunnen weerhouden om een tweede droogmolen in de voortuin te zetten.

‘Hij vroeg me of jij daar nog iets over had gezegd.’

‘O.’ Ik keek zo neutraal mogelijk. En toen, omdat hij meer leek te verwachten: ‘Niet, dus.’

‘Was hij soms met iemand?’

Ik stopte de laatste wasknijper in de knijperzak. Ik rolde de zak op en legde hem in de lege wasmand. Ik draaide me om en keek hem aan.

‘Ja.’

‘Een vrouw.’

‘Ja.’

‘Met rood haar?’

‘Ja.’

Will dacht hier even over na.

‘Het spijt me als jij vindt dat ik je dat had moeten vertellen,’ zei ik. ‘Maar ik vond… dat het mijn zaak niet was.’

‘En het is ook geen fijn gespreksonderwerp.’

‘Nee.’

‘Het is niet voor het eerst dat dit gebeurt, Clark, als dat een troost is,’ zei hij, en hij reed terug naar het huis.

Deirde Bellows zei twee keer mijn naam voor ik opkeek. Ik zat te schrijven in mijn notitieboekje, plaatsnamen en vraagtekens, voor- en nadelen, en ik was al bijna vergeten dat ik in de bus zat. Ik probeerde te verzinnen hoe ik Will naar het theater kon krijgen. Er was er maar eentje op minder dan twee uur rijden hiervandaan en daar speelde Oklahoma! Ik kon me niet indenken dat Will zou meedeinen op ‘Oh What A Beautiful Morning’, maar alle serieuze toneelstukken speelden in Londen. En Londen leek nog steeds onmogelijk.

Ik kreeg Will inmiddels wel mee het huis uit, maar alles wat we konden doen binnen een straal van een uur hadden we inmiddels wel gedaan, en ik had geen idee hoe ik hem zover kon krijgen om verder van huis te gaan.

‘Zit je helemaal in je eigen wereldje, Louisa?’

‘O. Hi, Deirdre.’ Ik schoof opzij om plaats voor haar te maken.

Deirdre was een vriendin van mijn moeder, al sinds hun jeugd. Ze had een gordijnenwinkel en was al drie keer gescheiden. Haar haar was zo dik dat het wel een pruik leek, en ze had een vlezig, treurig gezicht met een blik alsof ze nog altijd droomde van de prins die haar zou meenemen op zijn witte paard.

‘Ik reis anders nooit met de bus, maar mijn auto is in de garage voor een beurt. Hoe gaat het met jou? Je moeder vertelde me van je werk. Het klinkt heel interessant.’

Dat is het probleem van opgroeien in een klein stadje. Iedereen weet alles van je. Niets blijft geheim – of het nu was dat iemand me had betrapt bij het roken op de parkeerplaats bij de supermarkt toen ik veertien was, of het feit dat mijn vader onze wc beneden opnieuw had betegeld. Vrouwen zoals Deirdre leefden voor de details van onze doodgewone leventjes.

‘Ja, het is heel leuk.’

‘En het betaalt goed.’

‘Ja.’

‘Ik was zo opgelucht na dat gedoe met The Buttered Bun. Zo zonde dat ze die hebben gesloten. We raken alle nuttige winkels in deze stad kwijt. Ik weet nog dat we in de hoofdstraat een kruidenier hadden, en een bakker en een slager.’

‘Hm.’ Ik zag dat ze een blik wierp op mijn lijst, en ik sloeg mijn notitieboekje dicht. ‘Maar we kunnen tenminste nog wel gordijnen kopen. Hoe gaat het met de winkel?’

‘O, prima… ja… Wat was dat? Iets voor je werk?’

‘Ik ben dingen aan het verzinnen die Will misschien zou willen doen.’

‘Is dat die gehandicapte man?’

‘Ja. Mijn baas.’

‘Je baas. Dat is leuk gezegd. En hoe is het met de studie van die slimme zus van je?’

‘Goed. En met Thomas ook.’

‘Die wordt nog eens een keer minister-president. Ik moet wel zeggen dat het me altijd heeft verbaasd dat jij haar niet voor bent gegaan. We vonden jou ook altijd zo’n intelligent kind. Niet dat we dat nu niet meer vinden, natuurlijk.’

Ik glimlachte beleefd. Ik wist niet wat ik anders moest doen.

‘Maar goed. Iemand moet het doen. En het is fijn voor je moeder dat een van jullie zo dicht bij huis wil blijven.’

Ik wilde haar tegenspreken, maar realiseerde me dat ik de afgelopen zeven jaar niets had gedaan waaruit bleek dat ik de ambitie of de wens had om zelfs maar het eind van mijn straat te verlaten. Ik zat daar terwijl de aftandse motor van de bus onder ons trilde en bromde, en ineens voelde ik hoe snel de tijd voorbijging, en dat ik hele stukken van mijn leven kwijtraakte tijdens mijn korte ritje langs steeds dezelfde route. Steeds maar weer om het kasteel heen. Naar Patrick kijken op de atletiekbaan. Altijd maar dezelfde onnozele zorgjes. Dezelfde rituelen.

‘Ach, nou ja. Ik moet er hier uit.’ Deirdre stond moeizaam op en hees haar lakleren handtas over haar schouder. ‘Doe de groeten aan je moeder, kindje. Zeg maar dat ik morgen even langskom.’

Ik keek op en knipperde met mijn ogen. ‘Ik heb een tattoo laten zetten,’ zei ik ineens. ‘Van een bij.’

Ze aarzelde, en hield zich vast aan de zijkant van de stoel.

‘Hij zit op mijn heup. Het is een echte tattoo. Hij kan er niet meer vanaf,’ verklaarde ik.

Deirdre keek naar de deur van de bus. Ze keek wat verwonderd en schonk me toen een glimlach die, geloof ik, geruststellend bedoeld was.

‘Nou, hartstikke leuk, Louisa. Dus zeg maar tegen je moeder dat ik morgen langskom.’

Elke dag als Will tv zat te kijken of ergens anders mee bezig was, zat ik achter zijn computer te werken aan het magische uitje dat Will Gelukkig Zou Maken. Maar naarmate de tijd verstreek, zag ik dat mijn lijst met dingen die we niet konden doen, en plekken die we niet konden bezoeken, significant langer werd dan de lijst met dingen die wel konden. Toen ik dat voor het eerst merkte, ging ik weer terug naar de chatroom om advies te vragen.

‘Ha!’ had Ritchie geantwoord. ‘Welkom in onze wereld, Bij.’

Uit de daaropvolgende gesprekken had ik vernomen dat dronken worden in een rolstoel geheel eigen problemen met zich meebracht, zoals rampen met katheters, van stoepranden vallen, en door andere dronkenlappen naar het verkeerde huis gebracht worden. Ik leerde dat er geen enkele plek ter wereld echt rolstoelvriendelijk was, maar dat Parijs wel de minst rolstoelvriendelijke stad op aarde was. Dit was een teleurstelling, omdat een klein optimistisch deel van me nog altijd hoopte dat we daar toch naartoe zouden gaan.

Ik begon aan een nieuwe lijst – dingen die je niet kunt doen met iemand met een dwarslaesie.

1. In de metro (de meeste metrostations hebben geen lift), zodat ruim de helft van alle dingen die je in Londen kon doen al uitgesloten was, tenzij we geld uit wilden geven aan een taxi.

2. Zwemmen, zonder hulp, behalve als de temperatuur zo hoog was dat het onwillekeurige bibberen binnen een paar minuten ophield. Zelfs aan kleedkamers voor gehandicapten heb je niets als er geen badlift is om je in het water te helpen. Niet dat Will in zo’n badlift zou gaan hangen.

3. Naar de bioscoop, tenzij er gegarandeerd een plek vooraan was, of tenzij Wills spasmen die dag niet zo hevig waren. Ik had tijdens een voorstelling van Rear Window minstens twintig minuten op handen en voeten gezeten om de popcorn op te rapen die door een onverwachte vertrekking van Wills knie door de lucht was gevlogen.

4. Naar het strand, behalve als je stoel speciale brede banden had, en die van Will had dat niet.

5. Meegaan op een vlucht waar het ‘gehandicaptenquotum’ al vol was.

6. Winkelen, tenzij alle winkels hun rijplaten uit hadden liggen. Veel winkels rondom het kasteel gebruikten hun monumentenstatus als excuus en zeiden dat het niet zou passen. Wat in sommige gevallen nog waar was ook.

7. Ergens naartoe gaan waar het te warm was, of te koud (temperatuursproblemen).

8. Ergens spontaan naartoe gaan (je moest altijd tassen pakken, twee keer checken of de route wel toegankelijk was.)

9. Uit eten, als je je niet wilde laten voeren, of – afhankelijk van de situatie met de katheter – als je voor de toiletten in het restaurant een trap op of af moest.

10. Op een lange treinreis gaan (dodelijk vermoeiend, en te moeilijk om een zware, gemotoriseerde rolstoel in de trein te tillen zonder hulp).

11. Je haar laten knippen als het had geregend (al het haar bleef aan Wills wielen kleven. Gek genoeg werden we daar allebei misselijk van).

12. Bij vrienden op bezoek, tenzij ze een plank tegen de stoep voor hun huis hadden. De meeste mensen hebben dat niet. Ons huis was een uitzondering. Will zei dat hij sowieso geen zin had om met mensen af te spreken.

13. De heuvel af vanaf het kasteel als het hard regende (de remmen waren niet altijd te vertrouwen, en die stoel was zo zwaar dat ik hem niet kon houden).

14. Ergens naartoe waar waarschijnlijk dronken mensen waren. Will was als een magneet voor dronkenlappen. Ze zakten op hun hurken, ademden hun alcoholdampen over hem uit en keken hem met grote ogen vol medelijden aan. Soms probeerden ze zelfs met zijn stoel aan de haal te gaan.

15. Waar dan ook naartoe waar grote mensenmassa’s zouden kunnen zijn. En naarmate de zomer naderde betekende dat, dat een wandeling naar het kasteel steeds moeilijker werd, net als de helft van de andere plekken waar we naartoe zouden kunnen – markten, openluchttheater, concerten.

Toen mijn stroom ideeën was uitgeput vroeg ik de leden van het forum wat zij het allerliefst zouden doen, en het antwoord luidde bijna altijd: ‘De liefde bedrijven’. En daar schreven ze dan allerlei details bij waar ik niet om had gevraagd.

Ik had er dus niet zo veel aan. Er waren nog acht weken te gaan, en ik kon niets meer verzinnen.

Een paar dagen na ons gesprek onder de waslijn kwam ik thuis, waar ik pa in de gang trof. Dat was op zich niet zo bijzonder (de afgelopen weken trok hij zich overdag terug op de bank, zogenaamd om opa gezelschap te houden), maar hij droeg een gestreken overhemd, had zich geschoren en de gang rook naar Old Spice. Dat flesje had hij volgens mij al sinds 1974.

‘Daar ben je.’

Ik deed de deur achter me dicht. ‘Hier ben ik.’

Ik was moe en gespannen. Ik had de hele busreis met een reisagent aan de telefoon gehangen om te vragen naar plekken waar ik met Will naartoe kon, maar we kwamen er niet uit. Ik moest echt verder van huis met hem. Maar buiten een straal van tien kilometer van huis was er niets waar hij heen wilde.

‘Vind je het erg om vanavond zelf voor je eten te zorgen?’

‘Geen probleem. Ik ga anders later op de avond wel naar Patrick, die zit in de pub. Hoezo?’ Ik hing mijn jas aan een vrij hangertje.

De kapstok was veel leger nu de jassen van Treena en Thomas weg waren.

‘Ik neem je moeder mee uit eten.’

Ik deed een snelle berekening in mijn hoofd. ‘Heb ik haar verjaardag gemist?’

‘Nee. We hebben iets te vieren.’ Hij zette een fluisterstem op, alsof het geheim was. ‘Ik heb een baan.’

‘Dat meen je niet!’ En nu zag ik het pas; zijn hele lichaam was een stuk lichter. Hij stond weer rechtop, en zijn gezicht straalde. Hij zag er jaren jonger uit.

‘Pa, dat is fantastisch.’

‘Zeg dat wel. Je moeder is dolgelukkig. En die heeft het zwaar gehad de afgelopen maanden, nu Treena weg is en met opa en zo. Dus ik wil haar vanavond op een etentje trakteren om haar eens te verwennen.’

‘Wat voor baan is het?’

‘Ik word hoofd onderhoud bij het kasteel.’

Ik knipperde met mijn ogen. ‘Maar dat is –’

‘Meneer Traynor. Klopt. Hij belde me en zei dat hij iemand zocht en dat jouw vriend, Will, tegen hem had gezegd dat ik beschikbaar was. Ik ben er vanmiddag geweest en heb hem laten zien wat ik kan, en nu mag ik een maand op proef. Ik begin zaterdag.’

‘Werk je dan voor Wills pa?’

‘Nou, hij zei dat ze wel eerst een maand proeftijd moeten geven, omdat dat de standaardprocedure is en zo, maar hij zei dat hij geen reden zag waarom ik dan geen vaste aanstelling zou kunnen krijgen.’

‘Dat – dat is geweldig,’ zei ik. Gek genoeg was ik nogal uit het lood geslagen door dit nieuws. ‘Ik wist niet eens dat er een vacature was.’

‘Ik ook niet. Maar het is een geweldige baan. Die man weet wat kwaliteit is, Lou. Ik had het met hem over groen eiken, en hij liet me wat werk zien dat door de vorige man is gedaan. Ongelofelijk. Ik was geschokt. Hij zei dat hij erg onder de indruk was van mijn werk.’

Hij was opgewekt, zo had ik hem al in geen maanden gezien.

Ma verscheen aan zijn zijde. Ze had lippenstift op, en haar goede hakken. ‘Er is een busje. Hij krijgt zijn eigen busje. En het wordt goed betaald, Lou. Het is zelfs wat meer dan pa bij de meubelfabriek kreeg.’

Ze keek naar hem op alsof hij een superheld was. Toen ze weer naar mij keek, zag ik aan haar dat ze vond dat ik ook zo moest kijken. Mijn moeders gezicht sprak altijd boekdelen, en uit dit gezicht bleek dat we pa zijn moment moesten gunnen.

‘Dat is geweldig, pa. Echt.’ Ik deed een stap naar voren en gaf hem een knuffel.

‘Eigenlijk moet je Will bedanken. Wat een geweldige vent. Ik ben verdomde dankbaar dat hij aan me dacht.’

Ik hoorde hen vertrekken, het geluid van mijn moeder die moeilijk deed voor de gangspiegel, en pa die haar steeds maar weer geruststelde dat ze er beeldig uitzag, en dat het zo prima was. Ik hoorde hem op zijn zakken kloppen of hij zijn sleutels had, zijn portemonnee, wat kleingeld, en toen hoorde ik een kort lachsalvo. Vervolgens sloeg de deur dicht, en hoorde ik het geronk van de optrekkende auto. En toen was er alleen nog het vage geluid van de tv in opa’s slaapkamer. Ik ging op de trap zitten. Daarna trok ik mijn telefoon uit mijn zak en belde Wills nummer.

Het duurde even voor hij opnam. Ik stelde me voor hoe hij naar de handsfree telefoon reed en er met zijn duim op drukte.

‘Hallo?’

‘Heb jij dit op je geweten?’

Er viel een korte stilte. ‘Ben jij dat, Clark?’

‘Heb jij die baan voor mijn pa geregeld?’

Hij hijgde een beetje, en ik vroeg me af of hij wel goed rechtop zat.

‘Ik dacht dat je blij zou zijn.’

‘Ik ben blij. Alleen… ik weet niet. Het voelt vreemd.’

‘Dat hoeft niet. Jouw vader had een baan nodig, en de mijne een goede onderhoudsman.’

‘Echt?’ Ik kon mijn scepsis niet onderdrukken.

‘Hoe bedoel je?’

‘Dit heeft niets te maken met wat jij me laatst vroeg? Over je vader en die andere vrouw?’

Het bleef lang stil. Ik zag hem zitten in zijn zitkamer, voor de openslaande deuren.

Toen zei hij behoedzaam: ‘Jij denkt dat ik mijn vader heb gechanteerd om jouw pa een baan te geven?’

Nu hij het zo stelde, klonk dat wel wat vergezocht.

Ik ging weer zitten. ‘Sorry. Ik weet niet. Het is gewoon zo raar. De timing. Het loopt allemaal net wat te gesmeerd.’

‘Wees blij, Clark. Het is goed nieuws. Je pa is geknipt voor de baan. En het betekent ook…’ hij aarzelde.

‘Het betekent wat?’

‘…dat jij op een dag je vleugels uit kunt slaan zonder dat je je zorgen hoeft te maken over je ouders en of die zich wel kunnen bedruipen.’

Het was alsof hij me een klap had gegeven. Ik voelde de lucht uit mijn longen verdwijnen.

‘Lou?’

‘Ja?’

‘Je bent wel heel erg stil.’

‘Ik…’ Ik slikte. ‘Sorry. Ik werd ergens door afgeleid. Opa roept me. Maar goed, bedankt – dat je een goed woordje voor hem hebt gedaan.’ Ik moest ophangen. Want zomaar ineens zat er een enorme brok ergens in mijn keel. Nog even en ik kon niets meer zeggen.

Ik liep naar de pub. Er hing een sterke bloesemgeur in de lucht en mensen glimlachten als ik hen op straat passeerde. Ik kon het niet opbrengen om hen terug te groeten. Ik wist alleen dat ik niet in dat huis kon blijven, alleen met mijn gedachten. Ik trof de Triathlon Terrors allemaal in de tuin van de pub, waar ze twee tafeltjes tegen elkaar aan hadden gezet in een hoekje. Hun armen en benen staken er boven- en onderuit als pezige roze staken. Er werd beleefd naar me geknikt (maar niet door de vrouwen) en Patrick stond op om een heel klein beetje plaats vrij te maken voor mij. Was Treena er maar bij, dacht ik.

Het was druk in de tuin van de pub, met die typisch Engelse mengeling van brallende studenten en vertegenwoordigers in hun overhemd. De pub was ook geliefd bij toeristen, en tussen de Engelse stemmen klonken allerlei andere talen en accenten: Italiaans, Frans, Amerikaans. Vanaf de westelijke muur hadden ze uitzicht op het kasteel en zoals elke zomer stonden de toeristen in de rij om zich te laten fotograferen met het kasteel op de achtergrond.

‘Ik had je niet verwacht. Wil je wat drinken?’

‘Zo meteen.’ Ik wilde alleen maar zitten, met mijn hoofd tegen Patrick aan. Ik wilde me voelen zoals ik me vroeger altijd voelde – normaal, zorgeloos. Ik wilde niet nadenken over de dood.

‘Ik heb vandaag m’n persoonlijk record gebroken. Vijfentwintig kilometer in krap 79,2 minuten.’

‘Geweldig.’

‘Heb je ineens door hoe het moet, Pat?’ zei iemand.

Patrick balde zijn vuisten en maakte motorgeluiden met zijn mond.

‘Dat is echt gaaf.’ Ik probeerde blij voor hem te zijn.

Ik nam een drankje, en toen nog eentje. Ik luisterde naar hun geklets over afstanden, geschaafde knieën en zwemtrainingen waarbij ze onderkoeld geraakt waren. Ik haakte af en keek naar de andere mensen in de pub, en vroeg me af hoe die leefden. Ze maakten vast allemaal ook ingrijpende dingen mee in hun eigen families – het verlies van geliefde kinderen, duistere geheimen, groot geluk en diep verdriet. Als zij in staat waren om dingen in perspectief te zien, als zij gewoon konden genieten van een zonnige avond in de tuin van een pub, dan kon ik dat toch zeker ook wel.

En toen vertelde ik Patrick over pa’s baan. Hij keek een beetje zoals ik waarschijnlijk ook keek toen ik het hoorde. Ik moest het nog een keer zeggen om zeker te zijn dat hij me had verstaan.

‘Dat is ook… gezellig. Dat jullie allebei voor hem werken.’

Ik wilde het hem toen vertellen, echt. Ik wilde hem uitleggen dat het allemaal te maken had met mijn strijd om Will in leven te houden. Ik wilde vertellen hoe bang ik was dat Will bezig leek om mijn vrijheid te kopen. Maar ik wist dat ik mijn mond moest houden. En dat ik de rest ook maar beter meteen kon vertellen.

‘Eh… er is nog iets. Hij zegt dat ik daar mag logeren, als ik wil. Om het beddenprobleem thuis op te lossen.’

Patrick keek me aan. ‘Dus jij trekt bij hem in?’

‘Misschien. Het is heel aardig van hem om dat aan te bieden, Pat. Je weet hoe het thuis is. En jij bent er nooit. Ik vind het wel leuk bij jou, maar… nou ja, als ik heel eerlijk ben, voelt het niet als mijn thuis.’

Hij zat me nog steeds aan te staren. ‘Dan zorg je er toch voor dat je je er wel thuis voelt.’

‘Wat?’

‘Kom bij me wonen. Zorg dat je je er thuis voelt. Zet je spullen bij me neer. Het wordt hoog tijd dat wij eens gaan samenwonen.’

Pas later, toen ik er echt over nadacht, realiseerde ik me dat hij echt heel ongelukkig keek toen hij dat zei. Niet als een man die eindelijk besefte dat hij niet langer kon leven zonder zijn vriendin in zijn buurt, en die wilde dat onze twee levens samen zouden smelten. Hij keek als iemand die zich klemgezet voelde.

‘Wil je echt dat ik bij je intrek?’

‘Ja. Tuurlijk.’ Hij wreef over zijn oor. ‘Ik bedoel, ik zeg niet dat we moeten trouwen of zo. Maar het is toch logisch, of niet?’

‘Wat ben je toch romantisch.’

‘Ik meen het, Lou. Het is hoog tijd. Dat is het waarschijnlijk al eeuwen, maar ik ben ook altijd zo druk met van alles. Kom bij me wonen. Leuk.’ Hij knuffelde me. ‘Echt leuk.’

De Triathlon Terrors hadden diplomatiek doorgekletst. Er ging een kreetje op in een groep Japanse toeristen omdat hun foto was gelukt. Vogels zongen, de zon ging onder, de wereld draaide door. Ik wilde er deel van uitmaken, niet vastzitten in een stille kamer, niet piekeren over een man in een rolstoel.

‘Ja,’ zei ik. ‘Het wordt leuk.’

17

Het ergste aspect van iemand verzorgen is niet wat je denkt dat het is. Het optillen en schoonmaken, de medicijnen en natte doekjes en de vage maar alom aanwezige geur van desinfecteermiddel is niet het probleem. Zelfs het feit dat de meeste mensen aannemen dat je het alleen doet omdat je te dom bent voor iets anders is niet zo’n probleem. Het is het feit dat je de hele dag heel dicht bij iemand bent, en daardoor niet aan zijn stemmingen kunt ontsnappen. Of aan je eigen stemmingen.

Will gedroeg zich de hele ochtend al afstandelijk tegen me, sinds ik hem van mijn plannen had verteld. Een buitenstaander zou er zijn vinger niet op kunnen leggen, maar er waren minder grapjes, en er werd iets minder gekletst. Hij vroeg ook niets over de krant van die dag.

‘En dat… wil jij zelf ook?’ Zijn ogen flikkerden, maar zijn gezicht verried niets.

Ik haalde mijn schouders op. Toen knikte ik iets nadrukkelijker. Ik had het gevoel dat mijn reactie kinderlijk vrijblijvend was. ‘Het is gewoon tijd,’ zei ik. ‘Ik bedoel, ik ben tenslotte al zevenentwintig.’

Hij bestudeerde mijn gezicht. Er spande zich iets aan in zijn kaak.

Ik voelde me ineens ondraaglijk moe en ik had vreemd genoeg de neiging om sorry te zeggen, al wist ik niet waarvoor.

Hij knikte even, en glimlachte. ‘Fijn dat je het dan toch hebt geregeld,’ zei hij, en hij reed de keuken in.

Ik begon echt heel kwaad op hem te worden. Ik had me nog nooit door iemand zo veroordeeld gevoeld als nu door Will. Het was alsof ik ineens minder interessant was voor hem nu ik had besloten bij mijn vriend in te trekken. Alsof ik niet meer zijn projectje was. Dat kon ik natuurlijk allemaal niet tegen hem zeggen, maar ik deed even koeltjes tegen hem als hij tegen mij.

Eerlijk gezegd was dat dodelijk vermoeiend.

’s Middags werd er op de achterdeur geklopt. Ik liep vlug de gang door, mijn handen nog nat van het afwaswater, en deed open voor een man in een donker pak met een attachékoffertje in de hand.

‘Nee dank u, wij zijn boeddhisten,’ zei ik stellig en ik deed de deur dicht terwijl de man begon te protesteren.

Twee weken eerder had een stel jehova’s Will bijna een kwartier bij de achterdeur aan de praat gehouden omdat hij zijn stoel niet in zijn achteruit kreeg over de opgekrulde deurmat. Toen ik de deur eindelijk dicht had, hadden ze de brievenbus opengedaan om te roepen dat hij ‘als geen ander’ zou moeten begrijpen dat het hiernamaals iets was om je op te verheugen.

‘Eh… ik heb een afspraak met de heer Traynor,’ zei de man, en ik deed de deur voorzichtig weer open. In al die tijd dat ik nu op Granta House werkte, was er nog nooit bezoek voor Will via de achterdeur gekomen.

‘Laat hem maar binnen,’ zei Will, die achter me verscheen. ‘Ik heb inderdaad een afspraak.’ Toen ik bleef staan, voegde hij eraan toe: ‘Het is oké, Clark… hij is een vriend.’

De man stapte over de drempel, stak zijn hand uit en schudde die van mij. ‘Michael Lawler,’ zei hij.

Hij wilde nog iets anders zeggen, maar Will zette zijn stoel tussen ons in en sneed alle verdere conversatie zo de pas af.

‘We gaan naar de zitkamer. Zou jij even koffie voor ons willen zetten, en ons dan verder met rust willen laten?’

‘Ja… oké.’

Meneer Lawler lachte naar me, een beetje ongemakkelijk, en volgde Will naar de zitkamer. Toen ik een paar minuten later binnenkwam met een blad koffie, zaten ze over cricket te praten. Het gesprek ging over benen en lopen en ik bleef tot ik geen reden meer had om daar te blijven rondhangen.

Ik sloeg wat onzichtbaar stof van mijn rokje, ging rechtop staan en zei: ‘Nou, dan laat ik jullie verder alleen.’

‘Dank je, Louisa.’

Will noemde me nooit Louisa. En hij had me ook nog nooit verbannen.

Meneer Lawler bleef bijna een uur. Ik deed mijn klusjes, en bleef toen in de keuken zitten overpeinzen of ik dapper genoeg was om hen af te luisteren. Dat was ik niet. Ik bleef zitten, at twee koekjes, beet op mijn nagels, luisterde naar het lage gezoem van hun stemmen en vroeg me voor de vijftiende keer af waarom Will die man niet had gevraagd gebruik te maken van de voordeur.

Hij leek me geen arts. Misschien was hij financieel adviseur, maar daar had hij niet het juiste air voor, op de een of andere manier. Hij leek me al helemaal geen fysiotherapeut, of ergotherapeut, of diëtist, of een van die legio anderen die de plaatselijke autoriteiten regelmatig langs stuurden om Wills steeds veranderende behoeften te beoordelen. Die herkende je op een kilometer afstand. Ze leken altijd afgemat, maar gedroegen zich desondanks kranig en uitgesproken opgewekt. Ze droegen wollen truien in natuurtinten en verstandig schoeisel, en ze reden rond in stoffige stationcars vol folders en dozen met hulpmiddelen. Meneer Lawler had een donkerblauwe BMW uit de 5-serie. Zijn glimmende auto was niet het soort waar je gezondheidszorgmensen in zag rijden.

Uiteindelijk kwam meneer Lawler de kamer uit. Hij deed zijn koffertje dicht en hing zijn jasje over zijn arm. Hij deed niet meer zo ongemakkelijk.

Binnen een paar tellen stond ik in de hal.

‘Ach. Zou u me kunnen zeggen waar het toilet is?’

Ik wees hem de weg en stond zwijgend en onrustig te wachten tot hij weer tevoorschijn kwam.

‘Goed. Dat was het voor nu.’

‘Bedankt, Michael.’ Will keek niet naar mij. ‘Ik wacht af tot ik van je hoor.’

‘Als het goed is neem ik later in de week contact op,’ zei meneer Lawler.

‘Liever per e-mail dan per brief – in elk geval voorlopig.’

‘Ja, uiteraard.’

Ik deed de achterdeur open om hem uit te laten. Toen Will weer naar de zitkamer verdween, liep ik achter hem aan de binnenplaats op en vroeg langs mijn neus weg: ‘En – moet u nog ver?’

Zijn kleding was prachtig van snit, en had die moderne touch van een kleermaker uit de City, je zag dat er een serieuze hoop geld aan uitgegeven was.

‘Londen, helaas. Enfin, hopelijk is er niet al te veel verkeer op dit tijdstip.’

Ik liep achter hem aan. De zon stond hoog aan de hemel en ik moest mijn ogen samenknijpen om hem te zien. ‘En… eh… waar in Londen moet u precies zijn?’

‘Regent Street.’

‘De Regent Street? Toe maar.’

‘Ja. Geen slechte plek om je kantoor te hebben. Goed. Hartelijk dank voor de koffie, juffrouw…’

‘Clark. Louisa Clark.’

Toen bleef hij staan en keek me even aan, en ik vroeg me af of hij doorhad dat ik probeerde uit te vissen wie hij was.

‘Aha. Juffrouw Clark,’ zei hij, en zijn professionele glimlach verscheen direct weer. ‘Hartelijk dank.’

Hij legde zijn koffertje behoedzaam op de achterbank, stapte in zijn auto en was weg.

Die avond stopte ik op weg naar Patricks huis bij de bibliotheek. Ik had zijn computer kunnen gebruiken, maar ik had nog altijd het gevoel dat ik dat moest vragen, en die avond vond ik de bibliotheek gewoon gemakkelijker. Ik ging achter het beeldscherm zitten en typte ‘Michael Lawler’ en ‘Regent Street, Londen’ in bij de zoekmachine. Kennis is macht, Will, zei ik in gedachten tegen hem.

Er waren 3.290 zoekresultaten, en de eerste drie gingen over ‘Michael Lawler, notaris, gespecialiseerd in testamenten en volmachten’, kantoorhoudende in diezelfde straat. Ik staarde een paar minuten naar het scherm en typte toen nogmaals zijn naam in, dit keer op zoek naar afbeeldingen, en daar was hij, bij de een of andere rondetafelbijeenkomst, in een donker pak: Michael Lawler, gespecialiseerd in testamenten en volmachten, de man die een uur bij Will had gezeten.

Die avond trok ik bij Patrick in, in de anderhalf uur tussen mijn thuiskomst na het werk en zijn vertrek naar de atletiekclub. Ik nam alles mee, behalve mijn bed en de nieuwe rolgordijnen. Hij kwam me halen met zijn auto en we laadden mijn eigendommen in vuilniszakken. In twee keer heen en weer rijden hadden we alles overgeheveld, op mijn schoolboeken na, die op de vliering lagen.

Ma huilde; ze had het gevoel dat ze me het huis uit gejaagd had.

‘Allemachtig, schat, het werd hoog tijd dat ze hier wegging. Ze is zevenentwintig,’ zei mijn vader.

‘Maar ze is nog altijd mijn kindje,’ antwoordde ze en ze duwde twee blikken kruidkoek en een plastic tas met schoonmaakmiddelen in mijn armen.

Ik wist niet wat ik tegen haar moest zeggen. Ik hou niet eens van kruidkoek.

Het was verrassend makkelijk om mijn spullen in te passen in Patricks huis. Hij had sowieso bijna niets, en ik had ook praktisch niets vanwege al die jaren in de bezemkast. Het enige waar we ruzie over kregen was mijn cd-collectie, die kennelijk alleen met die van hem samengevoegd mocht worden als ik de ruggetjes van de mijne van een sticker had voorzien en ze op alfabetische volgorde had gerangschikt.

‘Doe of je thuis bent,’ zei hij steeds maar, alsof hij het tegen een gast had. We waren gespannen en liepen op eieren, als mensen op hun eerste date. Terwijl ik mijn spullen uitpakte, bracht hij me thee en zei: ‘Dit moet jouw beker maar worden, dacht ik zo.’ Hij liet me zien waar alles stond in de keuken, en zei toen een paar keer: ‘Maar je kunt jouw spullen neerzetten waar je maar wilt natuurlijk. Het maakt mij niet uit.’

Hij had twee laden leeggemaakt en de linnenkast in zijn logeerkamer. De andere twee laden zaten vol met fitnesskleding. Nooit geweten dat lycra en fleece zo veel verschijningsvormen hebben. Mijn bonte kleren lieten nog altijd flink wat kastruimte vrij, en de hangertjes bungelden treurig aan de roede.

‘Ik moet nog een heleboel kopen om dat een beetje op te vullen,’ zei ik terwijl ik ernaar stond te kijken.

Hij lachte nerveus. ‘Wat is dat?’

Hij keek naar mijn kalender die ik aan de muur van de logeerkamer had gehangen, vol met mijn ideeën in groene pen en daadwerkelijk ingeplande uitjes in het zwart. Als iets een succes was geweest (muziek, wijnproeverij), zette ik er een smiley naast. Als het niets was geworden (paardenrennen, kunstgalerie), bleef de ruimte erachter leeg. De komende twee weken stond er weinig op stapel – Will had genoeg van alles wat er in de buurt te doen was, en ik had hem nog altijd niet kunnen overhalen om het eens wat verder van huis te proberen. Ik keek Patrick even aan. Ik zag dat hij keek naar de datum 12 augustus, die ik inmiddels had onderstreept en van uitroeptekens had voorzien.

‘Eh… dat is gewoon om me aan mijn werk te herinneren.’

‘Denk je niet dat ze je contract gaan vernieuwen?’

‘Ik weet het niet, Patrick.’

Patrick pakte de pen uit de houder, keek naar de volgende maand en onder week 28 krabbelde hij: ‘Tijd om op banenjacht te gaan.’

‘Dan zit je safe, wat er ook gebeurt,’ zei hij. Hij kuste me en liet me verder mijn gang gaan.

Ik zette mijn potjes crème in de badkamer, en stopte mijn scheermesjes, moisturizer en tampons keurig in zijn spiegelkastje. Ik zette wat boeken in een net rijtje onder het raam langs de muur in de logeerkamer, waaronder de nieuwe titels die Will voor me had besteld bij Amazon. Patrick beloofde dat hij een paar boekenplanken voor me zou ophangen als hij tijd had.

En toen hij wegging om te gaan hardlopen, zat ik naar het industrieterrein tussen zijn huis en het kasteel te kijken en oefende zachtjes op het woord ‘thuis’.

Ik kan absoluut geen geheim bewaren. Treena zegt dat ik mijn neus aanraak als ik zelfs maar aan liegen denk. Mijn ouders maken nog steeds grapjes om die keer dat ik mijn eigen absentiebriefje schreef toen ik een keer had gespijbeld. ‘Geachte juffrouw Trowbridge,’ schreef ik. ‘Helaas kon Louisa Clark vandaag niet op school zijn omdat ik me niet lekker voel vanwege vrouwenproblemen.’ Pa kon zijn gezicht nauwelijks in de plooi houden toen hij me daarvoor op mijn donder moest geven.

Wills plan geheimhouden voor mijn familie was één ding – voor mijn ouders kon ik wel dingen geheimhouden. Dat leren we per slot van rekening als we groter worden – maar zelf met de spanning omgaan was een heel ander verhaal.

Ik probeerde de daaropvolgende avonden te bedenken waar Will mee bezig was, en wat ik kon doen om hem tegen te houden, en mijn gedachten tolden zelfs door als ik met Patrick aan het kletsen was onder het koken in zijn kleine pantrykeukentje. (Ik ontdekte nu al nieuwe dingen over hem – zo wist hij echt honderd verschillende recepten met kalkoenfilet.) ’s Avonds vreeën we – het had iets obligaats, alsof we nu ten volle van onze vrijheid moesten genieten. Het was alsof Patrick vond dat ik hem dat verplicht was, omdat ik de hele tijd fysiek zo dicht bij Will was. Maar zodra hij in slaap viel, ging ik weer op in mijn gepeins.

Er waren nog maar zeven weken te gaan.

En Will was dingen aan het plannen, wat ik ook deed.

De week daarop was ik daar voortdurend mee bezig, maar Will zei niets, als hij het al merkte. We werkten onze dagelijkse routines af – ik nam hem mee voor korte ritjes over het platteland, kookte voor hem, zorgde voor hem als we thuis waren. Hij maakte geen grapjes meer over Meneer de Hardloper.

Ik praatte met hem over de nieuwste boeken die hij me had aangeraden: we hadden het over De Engelse patiënt gehad (wat ik een prachtig boek vond), en over een Zweedse thriller (maar die vond ik niks). We waren hoffelijk tegen elkaar, bijna overdreven beleefd. Ik miste zijn beledigingen, zijn chagrijn – hun afwezigheid maakte de dreiging van wat me boven het hoofd hing alleen maar sterker.

Nathan bekeek ons allebei alsof we een of andere nieuwe soort waren.

‘Hebben jullie ruzie?’ vroeg hij me op een dag in de keuken toen ik boodschappen aan het uitpakken was.

‘Dat moet je aan hem vragen,’ zei ik.

‘Dat zei hij ook al.’

Hij keek me zijdelings aan, en verdween de badkamer in om Wills medicijnkastje open te maken.

In de tussentijd duurde het tot drie dagen na het bezoek van Michael Lawler voor ik mevrouw Traynor belde. Ik vroeg of we ergens anders konden afspreken, niet bij haar thuis, en we spraken af in een klein restaurantje op het terrein van het kasteel. Ironisch genoeg was dit het restaurantje dat mij m’n baan had gekost.

Het was een veel chiquere tent dan The Buttered Bun – allemaal wit eiken en tafels en stoelen van gebleekt hout. En een gewone kop koffie was er niet te krijgen, alleen maar latte, cappuccino en macchiato. Er kwamen hier geen bouwvakkers of meisjes van de kapper. Ik zat er met mijn handen om mijn kopje thee en vroeg me af of de pluizenbolvrouw hier op haar gemak de hele ochtend met haar krantje zou kunnen zitten.

‘Louisa, het spijt me dat ik te laat ben.’ Camilla Traynor kwam kordaat binnen, met haar handtas onder haar arm, gekleed in een grijze zijden blouse en een donkerblauwe broek.

Ik moest de neiging om op te staan onderdrukken. Ik heb nooit één gesprek met haar gevoerd waarbij ik niet het gevoel had dat ik op een soort van sollicitatiegesprek was.

‘Het liep uit in de rechtbank.’

‘Sorry. Dat ik u uit uw werk haal, bedoel ik. Het punt is… nou ja, ik dacht dat dit misschien niet kon wachten.’

Ze stak haar hand op en gaf haar bestelling geluidloos door aan de serveerster. Toen ging ze tegenover me zitten. Ik had het gevoel dat ze dwars door me heen keek.

‘Er is een notaris bij Will thuis geweest,’ zei ik. ‘Eentje die gespecialiseerd is in testamenten, zag ik later.’ Ik wist niet hoe ik dit nog voorzichtiger kon insteken.

Ze keek alsof iemand haar een klap in het gezicht had gegeven. Te laat realiseerde ik me dat zij misschien had gedacht dat ik haar iets positiefs te vertellen had.

‘Een notaris? Weet je het zeker?’

‘Ik heb hem op internet opgezocht. Hij heeft een kantoor in Regent Street. In Londen,’ voegde ik daar nodeloos aan toe. ‘Hij heet Michael Lawler.’

Ze knipperde met haar ogen alsof ze dit op zich in moest laten werken. ‘Heeft Will je dat verteld?’

‘Nee. Ik geloof dat hij niet wilde dat ik het wist. Ik… ik heb zijn naam opgevangen, en toen heb ik hem opgezocht.’

Haar cappuccino werd gebracht. De serveerster zette hem op tafel voor haar neer, maar mevrouw Traynor leek het niet te merken.

‘Kan ik verder nog iets voor u doen?’ vroeg het meisje.

‘Nee, dank u.’

‘Onze worteltaart is vandaag in de aanbieding. We maken hem zelf en hij heeft een heerlijke vulling van –’

‘Nee.’ Mevrouw Traynor klonk scherp. ‘Dank u.’

Het meisje bleef lang genoeg staan om ons te laten weten dat ze beledigd was, en beende toen weg, overdreven zwaaiend met haar notitieblokje.

‘Het spijt me,’ zei ik. ‘U hebt gezegd dat ik het u moest laten weten als er iets belangrijks was. Ik heb de halve nacht wakker gelegen omdat ik niet wist of ik dit wel moest vertellen.’

Alle kleur was inmiddels weggetrokken uit haar gezicht.

Ik wist precies hoe ze zich voelde.

‘Hoe is hij momenteel? Heb je… heb je nog plannen? Uitjes?’

‘Hij heeft er niet veel zin in.’ Ik vertelde haar over Parijs, en de lijst die ik had opgesteld.

Terwijl ik aan het woord was, zag ik dat zij in haar hoofd op de zaken vooruitliep, inschattingen maakte.

‘Het maakt niet uit waar je naartoe wilt,’ zei ze uiteindelijk. ‘Ik financier het wel. Wat voor reisje je ook bedenkt. Ik betaal voor jou. En voor Nathan. Als – als je hem maar kunt overhalen om te gaan.’

Ik knikte.

‘Als je nog iets anders kunt verzinnen… al was het alleen maar om nog wat tijd te winnen. Ik betaal uiteraard ook na die zes maanden je salaris.’

‘Dat… dat is niet echt een punt.’

We dronken zwijgend onze koffie, allebei diep in gedachten verzonken. Toen ik stiekem even naar haar keek, zag ik dat haar onberispelijke kapsel grijze strepen vertoonde, en dat ze even grote kringen onder haar ogen had als ik. Ik merkte dat ik me totaal niet beter voelde nu ik het haar had verteld, en mijn eigen angst op haar had overgedragen – maar wat voor keus had ik? Met elke dag die verstreek, hing er meer vanaf. Het geluid van de klok die twee uur sloeg leek haar uit haar trance te halen.

‘Ik moet maar weer eens aan het werk. Laat me alsjeblieft weten wat je… nog kunt verzinnen, Louisa. Het is misschien beter als wij dit soort gesprekken niet in de buurt van het huis hebben.’

Ik stond op. ‘O,’ zei ik, ‘u hebt mijn nieuwe telefoonnummer nog niet. Ik ben net verhuisd.’ Terwijl ze in haar handtas zocht naar een pen, vertelde ik: ‘Ik ben bij Patrick ingetrokken… mijn vriend.’

Ik weet niet waarom dit nieuws haar zo verbaasde. Ze keek geschrokken, en gaf me toen haar pen.

‘Ik wist niet dat jij een vriend had.’

‘Ik wist niet dat ik dat aan u had moeten vertellen.’

Ze stond met een hand op de tafel geleund. ‘Will zei laatst dat jij… dat hij dacht dat je misschien in het bijgebouw zou trekken. In de weekends.’

Ik schreef Patricks nummer op.

‘Nou ja, ik dacht dat het voor iedereen veel makkelijker zou zijn als ik bij Patrick introk.’ Ik gaf haar het strookje papier. ‘Maar ik woon hier niet ver vandaan. Mijn werk lijdt er niet onder, en ik kom nog steeds op tijd.’

We stonden daar maar. Mevrouw Traynor leek geërgerd, haalde haar hand door haar haar en greep naar haar kettinkje. Toen – alsof ze zich niet meer kon inhouden – flapte ze eruit: ‘Kon dat nu echt niet een paar weken wachten?’

‘Pardon?’

‘Will… ik geloof dat hij erg dol op je is.’ Ze beet op haar lip. ‘Dit… dit helpt niet.’

‘Wacht even. Wilt u nu zeggen dat ik niet bij mijn vriend had mogen intrekken?’

‘Ik zeg alleen dat je timing niet bepaald ideaal is. Will is erg kwetsbaar. We doen allemaal ons best om hem optimistisch te houden… en jij –’

‘Ik wat?’ Ik zag de serveerster naar ons kijken; ze had haar notitieblokje nog in haar hand. ‘Ik wat? Ik haal het in mijn hoofd om ook nog een privéleven te hebben?’

Ze begon te fluisteren. ‘Louisa, ik doe er alles aan om te zorgen dat… dat ene niet gebeurt. Je weet voor welke taak wij staan. En ik zeg alleen dat ik liever had gehad – gegeven het feit dat hij zo dol op jou is – dat je nog even had gewacht voor je hem jouw… geluk inpeperde.’

Ik kon mijn oren niet geloven. Ik voelde de kleur naar mijn wangen stijgen, en haalde diep adem voor ik weer iets zei.

‘Hoe durft u te suggereren dat ik iets zou doen om Will te kwetsen. Ik heb alles gedaan,’ siste ik. ‘Ik heb alles gedaan wat ik kon bedenken. Ik heb plannen gemaakt, ben eropuit gegaan met hem, heb met hem gepraat, hem voorgelezen, voor hem gezorgd.’ Mijn laatste woorden kwamen als een ontploffing uit mijn borst. ‘Ik heb voor hem schoongemaakt. Ik heb die verdomde katheter verwisseld. Ik heb meer voor hem gedaan dan die hele familie van jullie bij elkaar.’

Mevrouw Traynor werd heel stil. Ze hees zich op tot haar volle lengte, en stak haar handtas weer onder haar arm. ‘Ik geloof dat wij nu uitgepraat zijn, juffrouw Clark.’

‘Ja. Ja, mevrouw Traynor. Dat geloof ik ook.’

Ze draaide zich om en liep snel het restaurant uit.

Toen ze de deur achter zich dichtsmeet, merkte ik dat ik ook stond te trillen.

Na dat gesprek met mevrouw Traynor was ik nog dagen van mijn stuk. Haar woorden dreunden na in mijn hoofd, over dat ik hem mijn geluk inpeperde. Ik dacht dat Will zich niets aantrok van wat ik allemaal deed. Toen hij zo afkeurend deed over mijn besluit om bij Patrick in te trekken, dacht ik dat dat was omdat hij Patrick niet mocht, en niet om eventuele gevoelens die hij voor mij had. En bovendien, ik geloof niet dat ik er erg gelukkig onder leek. Thuis kon ik maar niet loskomen van de spanning. Het was als een soort elektrische stroom die voortdurend door me heen liep, en die alles wat ik deed beïnvloedde. Ik vroeg aan Patrick: ‘Zouden wij dit ook hebben gedaan als mijn zus mijn kamer thuis niet nodig had?’

Hij keek me aan of ik niet goed snik was. Hij leunde voorover, trok me naar zich toe en kuste me op mijn hoofd. Toen keek hij omlaag. ‘Moet je nu echt in je pyjama rondlopen? Ik vind het vreselijk om jou in je pyjama te zien.’

‘Het zit lekker.’

‘Je lijkt mijn moeder wel, in die dingen.’

‘Ik ga niet elke nacht in een korsetje met jarretelles naar bed om jou tevreden te houden. En je geeft geen antwoord op mijn vraag.’

‘Ik weet het niet. Waarschijnlijk wel.’

‘Maar we hebben het er verder nooit over gehad, toch?’

‘Lou, de meeste mensen gaan samenwonen omdat het verstandig is om dat te doen. Je kunt best van iemand houden en dan toch de financiële en praktische voordelen inzien.’

‘Ik… ik wil alleen niet dat jij het gevoel hebt dat ik hierop aangestuurd heb.’

Hij zuchtte, en rolde op zijn rug. ‘Waarom moeten vrouwen een situatie altijd eindeloos bespreken, net zo lang tot het een probleem wordt? Ik hou van jou, jij houdt van mij, en we zijn al bijna zeven jaar bij elkaar, en er was geen plaats meer bij jouw ouders thuis. Dan is het toch simpel?’

Maar het voelde niet simpel.

Het voelde alsof ik een leven moest leiden waar ik me totaal niet op had kunnen voorbereiden.

Die vrijdag regende het de hele dag – warme, zware buien, alsof we in de tropen waren, die de goten deden gorgelen en de stammen van de bloeiende struiken nederig deden buigen. Will staarde uit het raam als een hond die niet mee uit mocht. Nathan kwam en ging, met een plastic tas als een paraplu boven zijn hoofd. Will bekeek een documentaire over pinguïns, en na afloop, toen hij inlogde op zijn computer, hield ik me met van alles bezig om maar niet met elkaar te hoeven praten. Ik was me pijnlijk bewust van het ongemak tussen ons, en dat werd alleen maar erger als ik de hele tijd met hem in dezelfde kamer was.

Eindelijk zag ik in hoe troostrijk schoonmaken kon zijn. Ik dweilde, lapte ramen en verschoonde bedden. Ik was als een witte tornado. Geen spikkeltje stof ontsnapte aan mijn oog, geen theekring aan mijn forensische alertheid. Ik was in de badkamer bezig de kalkaanslag van de kranen te verwijderen met een stuk in azijn gedrenkte keukenrol (tip van mijn moeder) toen ik Wills stoel achter me hoorde.

‘Wat ben je aan het doen?’

Ik zat over het bad gebogen en draaide me niet om. ‘Ik ontkalk je kranen.’

Ik voelde hem staren.

‘Zeg dat nog eens,’ zei hij.

‘Wat?’

‘Zeg dat nog eens.’

Ik ging rechtop zitten. ‘Hoezo, doen je oren het niet? Ik ontkalk je kranen.’

‘Nee. Ik wil alleen dat je zelf hoort wat je zegt. Het is niet nodig om mijn kranen te ontkalken, Clark. Mijn moeder merkt het toch niet, mij kan het niet schelen en bovendien stinkt het hier nu naar zure haring. En trouwens, ik wil naar buiten.’

Ik veegde een lok haar uit mijn gezicht. Hij had gelijk. Er hing inderdaad een sterke haringgeur in de lucht.

‘Kom op. Het is eindelijk gestopt met regenen. Ik heb net met mijn vader gesproken. We krijgen na vijven de sleutels van het kasteel, als alle toeristen eruit zijn.’

Het idee dat we beleefd moesten converseren tijdens ons rondje door de tuinen sprak me totaal niet aan, maar de gedachte om weg te kunnen uit het huis was wel aantrekkelijk.

‘Oké. Geef me vijf minuten. Ik moet eerst nog die azijnlucht van mijn handen zien te krijgen.’

Het verschil tussen opgroeien zoals ik en opgroeien zoals Will, was dat hij van nature het gevoel had dat hij recht had op van alles. Als je, zoals hij, opgroeit met rijke ouders, in een mooi huis, en als je als vanzelfsprekend naar goede scholen gaat en naar toprestaurants, krijg je waarschijnlijk het idee dat je leven van een leien dakje zal gaan, en dat jouw kostje wel gekocht is.

Will vertelde dat hij al zijn hele jeugd de lege tuin van het kasteel gebruikte om naar te vluchten. Zijn vader liet hem daar zijn gang gaan, en vertrouwde erop dat hij niets zou aanraken. Na halfzes, als de laatste toeristen vertrokken waren en de tuinmannen de boel begonnen te snoeien en aan te harken, en de schoonmakers de vuilnisbakken leegden en de lege pakjes drinken en rotzooi uit het museumwinkeltje opruimden, was de tuin zijn privéspeeltuin. Toen hij me dat vertelde, bedacht ik dat Treena en ik, als je ons had losgelaten in het kasteel, helemaal in ons eentje, hadden gestuiterd van ongeloof en dat we de hele tijd de slappe lach zouden hebben.

‘Voor de ophaalbrug heb ik voor het eerst een meisje gekust,’ zei hij, en hij ging langzamer rijden op het grindpad toen we de brug naderden.

‘Had je haar verteld dat jij daar woonde?’

‘Nee. Had ik misschien wel moeten doen. Ze dumpte me een week later voor de jongen van de buurtsuper.’

Ik draaide me om en staarde hem geschokt aan. ‘Toch niet Terry Rowlands? Met van dat donkere brillantinehaar, en tot zijn ellebogen bedekt met tatoeages?’

Hij keek verbaasd. ‘Die, ja.’

‘Hij werkt er nog steeds, wist je dat? In de buurtsuper. Misschien is dat een troost.’

‘Ik weet niet zeker of hij wel zo jaloers zou zijn op hoe het met mij is afgelopen.’

Het was raar om het kasteel zo te zien, zo stil. Los van een enkele tuinman in de verte, waren wij de enige twee mensen. In plaats van me te vergapen aan de toeristen en afgeleid te worden door hun accenten en levens die ons vreemd waren, keek ik misschien voor de eerste keer echt naar het kasteel en begon iets van de geschiedenis tot me door te dringen. Hier waren mensen geboren en gestorven, harten vervuld en gebroken. Nu, in de stilte, kon je hun stemmen bijna horen, hun voetstappen op het pad.

‘Oké, tijd voor een biecht,’ zei ik. ‘Heb je hier weleens rondgelopen en gedaan alsof je een soort ridder was?’

Will keek me zijdelings aan. ‘Wil je het echt weten?’

‘Absoluut.’

‘Ja. Ik heb zelfs weleens een van de zwaarden van de muur in de grote hal gehaald. Loodzwaar, dat ding. Ik weet nog dat ik als de dood was dat ik hem niet meer op zijn plek zou krijgen.’

We waren bij het hellinkje en vanaf daar, aan de voorkant van de slotgracht, konden we de lange grasheuvel zien die tot aan de ruïne van de omwalling liep. Daarachter waren het stadje, de neonlichten en de verkeersopstoppingen, de drukte die hoorde bij het spitsuur. Hierboven was het stil, op de vogels en het zachte geronk van Wills stoel na.

Hij bleef even staan en draaide zijn stoel om, zodat we neerkeken op het park om het kasteel. ‘Gek dat we elkaar nooit zijn tegengekomen,’ zei hij. ‘Toen we nog jong waren, bedoel ik. Onze wegen moeten elkaar toch weleens gekruist hebben.’

‘Waarom? We bewogen ons niet bepaald in dezelfde kringen. En ik zat waarschijnlijk nog in de wandelwagen toen jij hier met je zwaard speelde.’

‘Ach. Dat was ik alweer vergeten – dat ik in jouw ogen bejaard moet zijn.’

‘Je bent acht jaar ouder, dus dan was je zonder meer een “oudere man”,’ zei ik. ‘En als puber mocht ik van mijn vader niet met oudere mannen uit.’

‘Zelfs niet als die man zijn eigen kasteel had?’

‘Dat zou de zaak natuurlijk wel veranderen.’

De zoete geur van het gras steeg rondom ons op terwijl we doorliepen, en Wills wielen sisten in de heldere plassen op het pad. Ik was opgelucht, ook al praatten we niet meer zo makkelijk als eerst. Maar dat was ook niet zo gek. Mevrouw Traynor had gelijk – het zou altijd moeilijk blijven voor Will om te zien hoe iedereen doorging met zijn leven. Ik droeg mezelf op om voorzichtiger te zijn en beter na te denken wat voor invloed de dingen die ik deed op zijn leven hadden. Ik was klaar met mijn woede.

‘Laten we de doolhof doen. Daar ben ik al in geen tijden meer geweest.’

Ik was in één klap los van mijn gedachten. ‘O. Nee, liever niet.’ Ik keek om me heen, en merkte ineens waar we waren.

‘Hoezo, ben je bang om te verdwalen? Kom op, Clark. Zie het als een uitdaging. Kijken of je de heenweg kunt opslaan, en dan dezelfde weg teruglopen. Ik hou de tijd wel bij. Dat deed ik vroeger ook altijd.’

Ik keek achterom naar het gebouw. ‘Ik wil het echt liever niet.’ Bij de gedachte alleen al kreeg ik een knoop in mijn maag.

‘Ah, we spelen weer eens op safe.’

‘Dat is het niet.’

‘Maakt niet uit. Dan doen we gewoon weer hetzelfde saaie wandelingetje als altijd, en dan gaan we weer terug naar mijn saaie huis.’

Ik wist dat hij een grap maakte. Maar zijn toon raakte me diep. Ik dacht aan Deirdre in de bus, en haar opmerking dat het goed was dat tenminste een van ons bij mijn moeder in de buurt bleef. Mijn leven moest het kleine leventje blijven, ik was degene met de bescheiden ambities.

Ik keek naar de dichte buxushagen van de doolhof. Ik moest me niet zo aanstellen. Misschien had ik me al die jaren al aangesteld. Het was gebeurd, klaar. En ik moest verder.

‘Gewoon onthouden welke afslag je neemt, en dan dezelfde weg terug. Het is echt niet zo moeilijk als het lijkt.’

Voor ik er erg in had, liet ik hem achter op het pad. Ik haalde diep adem en liep langs het bord met de waarschuwing kinderen niet zonder begeleiding en liep met ferme passen tussen de donkere, vochtige heggen die nog glinsterden van de regendruppels.

Het is niet erg, het is niet erg, mompelde ik zachtjes bij mezelf. Het is maar een stel oude heggen. Ik sloeg rechtsaf, toen linksaf, en terwijl ik doorliep oefende ik in mijn hoofd het omgekeerde van wat ik net had gedaan. Rechts. Links. Rechtdoor. Rechts. Links.

Mijn hartslag ging wat omhoog, zodat ik het bloed in mijn oren voelde pompen. Ik dwong mezelf om te denken aan Will, die nu aan de andere kant van de heg op zijn horloge zat te kijken. Dit was niet meer dan een stom spelletje. Ik was niet meer die naïeve jonge meid. Ik was zevenentwintig. Ik woonde samen met mijn vriend. Ik had verantwoordelijk werk. Ik was een ander mens.

Ik sloeg een hoek om, liep rechtdoor, en sloeg weer een hoek om.

En toen, uit het niets, kwam de paniek op als gal. Ik dacht dat ik een man zag wegschieten aan het eind van de heg. Maar terwijl ik mezelf voorhield dat ik het me maar verbeeldde, vergat ik mijn route. Rechts. Links. Rechtdoor. Rechts. Rechts? Of was het andersom? Mijn adem stokte in mijn keel. Ik dwong mezelf door te lopen, maar merkte dat ik helemaal de kluts kwijt was. Ik bleef staan en keek om me heen, in de richting van de schaduwen, en ik probeerde te bepalen waar het westen was.

Toen ik daar zo stond, besefte ik dat ik het niet aankon. Ik kon daar niet blijven. Met een ruk draaide ik me om, en begon in zuidelijke richting te lopen, althans, dat dacht ik. Ik kwam er heus wel weer uit. Ik was zevenentwintig. Er was niets aan de hand. Maar toen hoorde ik hun stemmen, het gefluit, het spottende gelach. Ik zag hen tussen de gaten in de heg door schieten, en voelde mijn eigen voeten dronken wankelen op mijn hoge hakken, het genadeloze prikken van de heg waar ik in viel toen ik mezelf staande probeerde te houden.

‘Ik wil er nu uit,’ had ik met dubbele tong tegen hen gezegd. ‘Ik ben er klaar mee. Jezus, jongens.’

En toen waren ze allemaal weg. Het was doodstil in de doolhof. Je hoorde alleen in de verte gefluister. Misschien waren zij dat, aan de andere kant van de heg – maar voor hetzelfde geld was het de wind die door de bladeren ritselde.

‘Ik wil er nu uit,’ had ik gezegd, en zelfs in mijn eigen oren klonk ik onzeker. Ik staarde omhoog naar de lucht, en raakte even uit balans door de enorme met sterren bezaaide zwarte ruimte boven mijn hoofd. En toen schrok ik omdat iemand me om mijn taille vastgreep – die met het donkere haar. Degene die naar Afrika was geweest.

‘Je mag nog niet weg,’ zei hij. ‘Dan bederf je het spelletje.’

Op dat moment wist ik het, alleen al door de manier waarop hij me vastpakte. Ik besefte dat de verhouding omgeslagen was, en dat de remmen los waren. En ik had gelachen, duwde tegen zijn handen alsof het grappig was, want ik wilde niet dat hij merkte dat ik het wist. Ik hoorde hem om zijn vrienden roepen. En ik brak los, begon te rennen en probeerde me een weg naar de uitgang te banen terwijl mijn voeten wegzakten in het natte gras. Ik hoorde hen overal om me heen, met schelle stemmen, maar ik zag hen niet, en ik voelde hoe de paniek mijn keel dichtkneep. Ik was te gedesoriënteerd om te bepalen waar ik was. De hoge heggen zwaaiden heen en weer, en kwamen op me af. Ik liep door, sloeg hoeken om, dook struikelend door openingen en probeerde weg te komen bij hun stemmen. Maar de uitgang was onvindbaar. Welke hoek ik ook omsloeg, telkens was er een nieuwe heg, en nog zo’n spottende stem.

Ik strompelde naar een opening, en voelde een kort moment van opluchting omdat ik bijna vrij was. Maar toen zag ik dat ik weer terug was in het midden van de doolhof, waar ik net vandaan kwam. Ik deinsde terug toen ik hen daar allemaal zag staan, alsof ze gewoon op me stonden te wachten.

‘Kijk eens aan,’ zei er eentje terwijl hij mijn arm greep. ‘Ik zei toch dat ze er wel voor in was. Kom op, Lou-Lou, geef eens een kus, dan laat ik je zien hoe je hieruit komt.’ Zijn stem was zacht en zalvend.

‘Als je ons allemaal een kus geeft, helpen we je naar de uitgang.’

Ik zag hun gezichten in een waas.

‘Ik… ik wil alleen maar –’

‘Kom op, Lou. Je vindt me toch leuk, of niet soms? Je hebt de hele avond bij me op schoot gezeten. Een kusje maar. Hoe moeilijk kan dat zijn?’

Ik hoorde iemand grinniken.

‘En dan laat jij zien hoe ik hieruit moet komen?’ Zelfs ik hoorde hoe sneu ik klonk.

‘Eentje maar.’ Hij kwam dichterbij.

Ik voelde zijn mond op de mijne, en een hand die in mijn dij kneep.

Hij stapte van me weg, en ik hoorde hoe zijn ademhaling veranderde. ‘Nu is Jake aan de beurt.’

Ik weet niet meer wat ik toen heb gezegd. Iemand had mijn arm vast. Ik hoorde hen lachen, voelde een hand in mijn haar, nog een mond op de mijne, dringend en dwingend, en toen –’

‘Will…’

Ik was snikkend op mijn hurken gezakt. ‘Will,’ zei ik, steeds maar weer, met een rafelige stem die ergens diep uit mijn binnenste kwam. Ik hoorde hem ver weg, achter de heg.

‘Louisa? Louisa, waar ben je? Wat is er aan de hand?’

Ik zat in een hoekje, zo diep mogelijk onder de heg gedoken. De tranen trokken een waas voor mijn ogen en ik had mijn armen stijf om me heen geslagen. Ik kon er niet uit. Ik zat hier voor eeuwig vast. Niemand zou me ooit vinden.

‘Will…’

‘Waar ben…’

En daar stond hij, pal voor me.

‘Het spijt me,’ zei ik terwijl ik met een vertrokken gezicht naar hem opkeek. ‘Het spijt me. Ik… kan het niet.’

Hij tilde zijn arm een paar centimeter op – zo ver als hij kon. ‘O jezus, wat…? Kom hier, Clark.’ Hij reed naar voren, en keek toen gefrustreerd naar zijn arm. ‘Verdomme, waardeloos ding… Er is niks aan de hand. Gewoon ademhalen. Kom hier. Gewoon ademhalen. Langzaam.’

Ik veegde mijn ogen af. Toen ik hem zag, nam de paniek af. Ik stond onvast op en probeerde weer gewoon te kijken. ‘Het spijt me. Ik… ik weet niet wat me overkwam.’

‘Ben je claustrofobisch?’ Zijn gezicht, maar een paar centimeter bij het mijne vandaan, stond intens bezorgd. ‘Ik zag wel dat je er niet in wilde. Ik dacht… ik dacht alleen dat jij je…’

Ik deed mijn ogen dicht. ‘Ik wil nu graag weg.’

‘Hou mijn hand maar vast. Dan gaan we.’

Binnen een paar minuten stonden we buiten. Hij kende de doolhof als zijn broekzak, vertelde hij terwijl we liepen met rustige stem, geruststellend. Toen hij klein was, was het voor hem een uitdaging om te leren hoe het in elkaar zat. Ik weefde mijn vingers door de zijne en voelde de warmte van zijn hand. Dat troostte me. Ik voelde me heel stom toen ik zag hoe dicht ik al die tijd bij de ingang was geweest.

We stopten bij een bankje vlak bij de uitgang, en ik zocht in de zak achter zijn stoel naar een zakdoekje. We zaten er zwijgend bij, ik naast hem op het uiteinde van het bankje, allebei wachtend tot mijn gesnik zou ophouden.

Hij wierp af en toe stiekem een blik op me.

‘Nou…?’ zei hij uiteindelijk, toen ik er klaarblijkelijk uitzag alsof ik weer kon praten zonder te huilen. ‘Ga je me dan nu vertellen wat er aan de hand was?’

Ik draaide het zakdoekje in mijn hand om. ‘Dat kan ik niet.’

Hij deed zijn mond dicht.

Ik slikte. ‘Het heeft niets met jou te maken,’ zei ik snel. ‘Ik heb dit nog nooit aan iemand verteld… Het is… het is heel stom. En het is ook al zo lang geleden. Ik had nooit gedacht… dat ik…’

Ik voelde hem staren en wenste dat hij daarmee ophield. Mijn handen bleven maar trillen, en ik had het gevoel alsof ik duizend knopen in mijn maag had.

Ik schudde mijn hoofd, en probeerde hem duidelijk te maken dat er dingen waren die ik echt niet kon vertellen. Ik was me bewust van zijn blik, en kon zijn onuitgesproken vragen bijna horen.

Onder ons hadden twee auto’s bij de poort geparkeerd. Er stapten twee figuren uit – wie het waren kon je van hieruit niet zien – die elkaar omhelsden. Ze bleven een paar minuten staan, misschien om nog wat te praten, stapten toen weer in hun auto’s en reden weg in tegenovergestelde richtingen. Mijn hersens voelden als bevroren. Ik wist niet meer wat ik moest zeggen of doen.

‘Oké, dan doen we het zo,’ zei hij uiteindelijk. Ik draaide me naar hem om, maar hij keek niet meer naar mij. ‘Ik zal jou iets vertellen wat ik nog nooit aan iemand heb verteld, goed?’

‘Goed.’ Ik draaide het zakdoekje in mijn handen tot een bal, en wachtte af.

Hij haalde diep adem.

‘Ik ben heel, heel erg bang voor hoe dit zal gaan.’ Hij liet dat even tussen ons in hangen, en ging toen met een lage, kalme stem verder: ‘Ik weet best dat de meeste mensen denken dat leven zoals ik nu leef het ergste is wat je kan overkomen. Maar het kan nog erger. Het kan zo zijn dat ik straks niet meer zelfstandig kan ademen, en dat ik niet meer kan praten. Het kan zijn dat ik problemen met mijn bloedcirculatie krijg, en dat er dan een arm of een been afgezet moet worden. Het kan zijn dat ik voorgoed in het ziekenhuis terechtkom. Dit is geen leven zo, Clark. Maar als ik eraan denk hoeveel erger het nog zou kunnen worden – soms lig ik ’s nachts in bed en dan krijg ik geen lucht meer.’

Hij slikte. ‘En zal ik je eens wat vertellen? Dat wil niemand van me horen. Niemand wil het met je hebben over hoe bang je bent, of over je angst om dood te gaan aan een of andere onnozele, toevallige infectie. Niemand wil weten hoe het is om zeker te weten dat je nooit meer seks zult hebben, en dat je nooit meer iets zult eten wat je met je eigen handen hebt klaargemaakt, dat je nooit je eigen kind in je armen zult houden. Niemand wil weten dat ik soms zo claustrofobisch word van deze stoel, en dat ik als een dolle wil gillen bij de gedachte dat ik er alweer een dag aan vastzit. Mijn moeder loopt op haar tandvlees en kan het me niet vergeven dat ik nog steeds van mijn vader hou. Mijn zus haat me omdat ik haar alweer heb afgetroefd – en omdat ze me vanwege mijn ongeluk niet eens mag haten, zoals vroeger, toen we nog klein waren. Mijn vader wil het liefst dat het allemaal niet bestaat. Uiteindelijk wil iedereen altijd maar het positieve inzien. Ik moet mijn toestand positief benaderen. Voor hen.’

Hij zweeg. ‘Zij willen per se geloven dat er een zonzijde aan mijn verhaal zit.’

Ik knipperde met mijn ogen in de schemering. ‘Doe ik dat ook?’ vroeg ik zachtjes.

‘Jij, Clark’, hij keek naar zijn handen, ‘bent de enige met wie ik heb kunnen praten sinds ik in dit vervloekte ding terecht ben gekomen.’

En dus vertelde ik hem mijn verhaal.

Ik pakte zijn hand, de hand die me uit de doolhof had geleid, haalde diep adem en ik vertelde hem het hele verhaal over die avond, en hoe ze me hadden uitgelachen en geintjes hadden gemaakt over hoe dronken en stoned ik was, en hoe ik een black-out had gekregen, en dat mijn zusje later had gezegd dat dat misschien maar goed was, maar dat die anderhalf uur waarvan ik me niets meer herinnerde, me sindsdien altijd had achtervolgd. Want die lacune had ik opgevuld. Ik had hem opgevuld met hun gelach, hun lichamen en hun woorden. Ik vulde hem op met mijn eigen vernedering. Ik vertelde hem dat ik hun gezichten zag als ik ook maar even buiten de stad kwam, en dat Patrick en pa en ma en mijn kleine leventje me daarom prima pasten, ondanks alle problemen en beperkingen. Ze gaven me het gevoel van veiligheid.

Tegen de tijd dat we uitgepraat waren, was de lucht donker en stonden er veertien berichtjes op mijn mobieltje, met de vraag waar ik uithing.

‘Je hebt mij niet nodig om je te vertellen dat het niet jouw schuld was,’ zei hij zachtjes.

De lucht was eindeloos, grenzeloos.

Ik draaide aan het zakdoekje in mijn hand. ‘Ja, maar ik voel me toch… verantwoordelijk. Ik had te veel gedronken, om stoer te doen. Ik was een vreselijke flirt. Ik was –’

‘Nee. Het was hun verantwoordelijkheid.’

Niemand had die woorden ooit hardop tegen me gezegd. Zelfs in Treena’s meelevende blik lag een beschuldiging. Kijk, als jij dronken wordt en je aanstelt met mannen die je niet kent…

Zijn vingers knepen in de mijne. Een lichte beweging, maar voelbaar.

‘Louisa, het was niet jouw schuld.’

Toen huilde ik. Niet snikkend dit keer. Het waren stille tranen, en met die tranen stroomde er nog iets anders uit me. Schuldgevoel. Angst. En nog een paar dingen waar ik nog geen woorden voor had. Ik leunde zachtjes met mijn hoofd tegen zijn schouder en hij liet zijn hoofd op het mijne rusten.

‘Zeg, luister je naar me?’

Ik mompelde: ‘Ja.’

‘Dan zal ik je nu iets moois vertellen,’ zei hij, en hij wachtte, alsof hij er zeker van wilde zijn dat hij mijn aandacht had. ‘Sommige fouten hebben grotere gevolgen dan andere. Maar jij hoeft jouw leven niet te laten bepalen door die ene avond.’

Ik voelde zijn hoofd op het mijne drukken.

‘Het is aan jou om daarmee op te houden, Clark.’

De zucht die ik toen slaakte was lang en beverig. We zaten er zwijgend bij en ik liet zijn woorden bezinken. Ik had er wel de hele avond willen blijven zitten, boven de rest van de wereld, met de warmte van Wills hand in de mijne, voelend hoe al dat donkere in mij langzaam wegvloeide.

‘Laten we maar teruggaan,’ zei hij uiteindelijk. ‘Voor ze een zoektocht naar ons beginnen.’

Ik liet zijn hand los en stond met tegenzin op terwijl er een koele bries langs mijn huid streek. En toen rekte ik mijn armen hoog boven mijn hoofd uit, bijna liederlijk. Ik strekte mijn vingers in de avondlucht, en de spanning van weken, maanden, misschien zelfs jaren werd langzaam minder. Toen slaakte ik een diepe zucht.

Onder me knipperden de lichtjes van de stad, een kring van licht midden in het donkere landschap om ons heen. Ik keek hem aan. ‘Will?’

‘Ja?’

Ik kon hem nauwelijks zien in het donker, maar ik wist dat hij naar me keek. ‘Bedankt. Bedankt dat je me kwam halen.’

Hij schudde zijn hoofd en draaide zijn stoel om naar het pad.

18

‘Disneyland is leuk.’

‘Ik heb toch gezegd, geen pretparken.’

‘Dat weet ik wel, maar er is meer te doen dan achtbanen en draaiende theekopjes. In Florida heb je ook de filmstudio’s en het Science Centre. Heel educatief.’

‘Volgens mij heeft een 35-jarige voormalig partner van een bedrijf geen educatie nodig.’

‘En op elke hoek hebben ze toiletten voor gehandicapten. En het personeel is er ongelofelijk zorgzaam. Niets is hun te veel moeite.’

‘En u wou beweren dat er speciale attracties zijn waar de gehandicapten ook in kunnen?’

‘Ja, ze zijn er voor iedereen. Dus waarom geen Florida, mevrouw Clark? Als het park u niet aanspreekt kunt u altijd nog naar SeaWorld. En het weer is er altijd schitterend.’

‘Will tegen de orka, ik weet niet wie er het ongelukkigst uit die strijd zou komen.’

Hij leek me niet te horen. ‘En dat park staat heel hoog aangeschreven voor hun omgang met gehandicapten. Ze doen een hoop dingen voor de stichting Doe Een Wens, voor terminaal zieke mensen.’

‘Hij is niet terminaal ziek.’ Ik hing net op met de reisagent toen Will binnenkwam. Ik rommelde wat met de hoorn om hem weer terug op de haak te krijgen en klapte mijn notitieblok dicht.

‘Alles in orde, Clark?’

‘Prima.’ Ik glimlachte breed.

‘Goed zo. Heb je een mooie jurk?’

‘Wat?’

‘Wat doe je zaterdag?’

Hij keek me vol verwachting aan. Mijn hoofd was nog bij de reisagent die ik aan de orka’s wilde voeren.

‘Eh… niks. Patrick is de hele dag aan het trainen. Hoezo?’

Hij wachtte een paar seconden voor hij het zei, alsof hij het leuk vond om me te verrassen.

‘We gaan naar een bruiloft.’

Achteraf heb ik nooit helemaal begrepen waarom Will ineens wel naar het huwelijk van Alicia en Rupert wilde. Ik vermoedde dat er waarschijnlijk een flinke dosis dwarsheid aan zijn beslissing ten grondslag lag – niemand verwachtte dat hij zou gaan, Alicia en Rupert al helemaal niet. Misschien wilde hij het goed afronden. Maar ik geloof dat ze hem de afgelopen maanden toch al niet meer kon raken.

We besloten dat we het wel afkonden zonder Nathans hulp. Ik belde om te checken of de feesttent geschikt was voor Wills rolstoel en Alicia klonk helemaal ontsteld toen het tot haar doordrong dat we de uitnodiging niet zouden afslaan. Ze had die chique kaart dus voor de show gestuurd.

‘Eh… nou… er is een heel klein trapje voor de tent, maar het verhuurbedrijf zei geloof ik wel dat ze ook voor een plank konden zorgen…’ Ze viel stil.

‘Dat zou fantastisch zijn. Bedankt,’ zei ik. ‘Dan zien we je dan.’

We zochten op het internet een huwelijkscadeau uit. Will gaf honderdtwintig pond uit aan een zilveren fotolijst, en een vaas die hij zelf ‘spuuglelijk’ vond en die nog eens zestig pond kostte. Ik vond het schokkend dat hij zo veel geld uitgaf aan iemand die hij niet eens mocht, maar ik was er al na een paar weken bij de Traynors achter dat zij heel anders dachten over geld. Ze schreven achteloos cheques met vier cijfers uit. Ik had weleens een bankafschrift van Will gezien dat op de keukentafel lag omdat hij er nog naar moest kijken. Er stond genoeg geld op om ons huis twee keer te kopen – en dat was alleen nog maar zijn rekening courant.

Ik besloot om mijn rode jurkje aan te doen – deels omdat ik wist dat Will het mooi vond (en ik vond dat hij die dag wel wat oppeppers kon gebruiken) – maar ook omdat ik niet echt iets anders had dat ik aan zou durven naar zo’n feest. Will had geen idee hoe eng ik het vond om zo’n societyhuwelijk bij te wonen, laat staan als ‘de hulp’. Telkens als ik dacht aan de bekakte stemmen, en de taxerende blikken in onze richting, wilde ik veel liever op de baan staan om te kijken naar Patrick die rondjes liep. Misschien was het wel heel oppervlakkig van me dat ik me daar iets van aantrok, maar ik kon er niets aan doen. De gedachte dat de gasten op ons allebei zouden neerkijken lag als een steen op mijn maag.

Ik zei niets tegen Will, maar ik hield mijn hart vast voor hem. Naar het huwelijk van je ex gaan had sowieso al iets masochistisch, maar naar een bijeenkomst gaan waar het zou stikken van de oude vrienden en voormalige collega’s om toe te zien hoe zijn ex in het huwelijk trad met iemand die ooit zijn vriend was, leek mij een recept voor een gegarandeerde depressie. Dat probeerde ik hem ook duidelijk te maken, de dag voor we zouden gaan, maar hij wuifde het weg.

‘Daar maak ik me niet druk om, Clark, dus dan hoef jij er ook niet over in te zitten,’ zei hij.

Ik belde Treena om het haar te vertellen.

‘Ik zou wel even checken of hij geen buisjes met miltvuur of bommen in zijn rolstoel heeft,’ was haar enige reactie.

‘Dit is voor het eerst dat hij redelijk ver van huis gaat en het wordt natuurlijk een drama.’

‘Misschien wil hij wel gewoon met eigen ogen zien dat er wel ergere dingen zijn dan doodgaan?’

‘Heel grappig.’

Ze was maar met een half oor bij ons telefoongesprek. Ze bereidde zich voor op een cursus voor ‘de business leaders van de toekomst’ en ma en ik moesten op Thomas passen. Het was een waanzinnige cursus, zei ze. Er kwamen allerlei captains of industry. Haar mentor had haar opgegeven en ze was de enige cursist die geen inschrijfgeld hoefde te betalen. Ik wist dat ze terwijl ze met mij belde met iets anders bezig was, want ik hoorde haar vingers over het toetsenbord gaan.

‘Leuk voor je,’ zei ik.

‘Het is een van de colleges in Oxford. Niet een van die moderne bouwwerken, maar echt zo’n mooi oud college met van die gedraaide torentjes.’

‘Super.’

Het bleef even stil. ‘Hij is toch niet suïcidaal, hè?’

‘Will? Niet erger dan anders.’

‘Nou, dat is dan al wat.’ Ik hoorde de ping van een e-mail.

‘Ik ga hangen, Treen.’

‘Oké. Veel plezier. O, en niet dat rode jurkje aandoen, want dat heeft een veel te diep decolleté.’

De ochtend van de bruiloft diende zich zonnig en warm aan, zoals ik al had gedacht. Meisjes zoals Alicia kregen altijd hun zin. Iemand had dus een goed woordje voor haar gedaan bij de weergoden.

‘Dat vind ik wel wat bitter van je, Clark,’ reageerde Will toen ik hem dat vertelde.

‘Ja, dat heb je me goed geleerd.’

Nathan moest vroeg komen om Will klaar te maken zodat we om negen uur konden vertrekken. Het was twee uur rijden, en ik had rustpauzes ingebouwd en de route heel goed voorbereid zodat ik zeker wist dat er goede faciliteiten waren. Ik kleedde me om in de badkamer, trok mijn panty over mijn pas geschoren benen, deed mijn make-up op om het er meteen weer af te wrijven, omdat die chique lui anders vast dachten dat ik een callgirl was. Ik durfde geen sjaaltje om mijn nek te doen, maar ik had een omslagdoek gekocht die de boel kon bedekken als ik me te bloot voelde.

‘Niet slecht, hè?’ Nathan deed een stap naar achter, en daar was Will in een donker pak met een korenbloemblauw overhemd met das. Hij was gladgeschoren en had wat kleur op zijn gezicht. Zijn ogen staken extra levendig af bij het overhemd. Ineens kon je er de zon in zien schijnen.

‘Niet slecht,’ zei ik – want gek genoeg wilde ik niet zeggen hoe aantrekkelijk hij was. ‘Ik weet zeker dat ze zo spijt heeft dat ze met die brallende vetklep gaat trouwen.’

Will sloeg zijn ogen ten hemel. ‘Nathan, zit alles in de tas?’

‘Yep. Je bent er helemaal klaar voor.’ Hij draaide zich om naar Will. ‘En niet stiekem met de bruidsmeisjes zoenen.’

‘Alsof hij daar zin in zou hebben. Die dragen allemaal van die hoge kanten boordjes en stinken naar paarden.’

Wills ouders kwamen om hem uit te zwaaien. Ik vermoedde dat ze net ruzie hadden gemaakt, want mevrouw Traynor stond een kilometer bij haar man vandaan. Ze hield haar armen stijf over elkaar gevouwen, zelfs toen ik de auto achteruit stak om Will in te kunnen laden. Ze keek me niet één keer aan.

‘Zorg je dat hij niet te veel drinkt, Louisa,’ zei ze, en ze sloeg wat denkbeeldig stof van Wills schouder.

‘Hoezo,’ vroeg Will. ‘Ik hoef toch niet te rijden?’

‘Precies, Will,’ zei zijn vader. ‘Ik heb zelf ook altijd een paar flinke borrels nodig om zo’n bruiloft door te komen.’

‘Dat had je zelfs op je eigen bruiloft al,’ mompelde mevrouw Traynor, om er iets beter verstaanbaar aan toe te voegen: ‘Je ziet er keurig uit, lieverd.’ Ze knielde, en trok de zoom van zijn broek recht. ‘Echt keurig.’

‘Jij ook.’ Meneer Traynor bekeek me goedkeurend toen ik uit de auto stapte. ‘Heel opvallend. Draai eens een rondje, Louisa.’

Will draaide zijn stoel om. ‘Daar heeft ze geen tijd voor, pa. Laten we maar gaan rijden, Clark. Het is waarschijnlijk niet netjes om achter de bruid aan de kerk in te rijden.’ Ik klom opgelucht weer de auto in. Toen Wills stoel achterin was gezekerd en zijn jasje netjes over de stoel naast mij hing, reden we weg.

Ik had van tevoren kunnen uittekenen hoe het huis van de ouders van Alicia eruit zou zien. De voorstelling die ik me ervan had gemaakt was zelfs zo raak dat Will me vroeg waar ik om moest lachen toen we er met de auto op af reden. Een grote negentiende-eeuwse pastorie met hoge ramen die deels verscholen gingen achter de blauweregen, grind op de oprit, het perfecte huis voor een kolonel. Ik zag al helemaal voor me hoe ze hier was opgegroeid, met haar haar in twee keurige blonde vlechtjes terwijl ze op het gazon een rondje maakte op haar eerste dikke pony.

Twee mannen in reflecterende hesjes wezen je naar het parkeerterrein tussen het huis en de kerk ernaast. Ik draaide mijn raampje omlaag. ‘Is er een parkeerplaats naast de kerk?’

‘Gasten mogen deze kant op, mevrouw.’

‘Ja, maar wij zijn met een rolstoel en die zakt weg in dat gras daar,’ zei ik. ‘We moeten echt naast de kerk staan. Ik rij er wel gewoon heen.’

Ze keken elkaar aan en mompelden iets. Voor ze nog iets konden zeggen, reed ik door en parkeerde op de omheinde parkeerplaats naast de kerk. Daar gaan we, dacht ik bij mezelf terwijl ik Wills blik in de spiegel opving en ik de sleutel uit het contact haalde.

‘Chill, Clark. Het komt allemaal goed,’ zei hij.

‘Ik ben volkomen relaxed. Hoe kom je erbij dat dat niet zo is?’

‘Je bent belachelijk doorzichtig. Bovendien heb je vier nagels afgebeten onder het rijden.’

Ik stapte uit, sloeg mijn omslagdoek om en drukte op de knoppen om Will te laten zakken. ‘Vooruit dan maar,’ zei ik toen Will met zijn wielen op de grond stond. In het weiland aan de overkant van de weg stapten mensen uit enorme Duitse auto’s, en vrouwen praatten zachtjes met hun mannen terwijl hun hakken wegzakten in het gras. Ze hadden stuk voor stuk lange benen en zagen er gestroomlijnd uit in hun bescheiden pasteltinten. Ik schikte mijn haar en vroeg me af of ik te veel lippenstift op had. Ik had het vermoeden dat ik eruitzag als een ketchupfles.

‘Dus… wat was je vandaag van plan?’

Will volgde mijn blik. ‘Wat is dat nu weer voor vraag?’

‘Ik moet het weten. En zeg nu niet dat het schrik en verbijstering gaat worden. Ben je iets vreselijks van plan?’

Wills ogen zochten de mijne. Blauw, ondoorgrondelijk. Een klein groepje vlinders landde in mijn buik.

‘Wij gaan ons ongelofelijk keurig gedragen, Clark.’

De vleugels van de vlinders begonnen als een bezetene te wapperen, alsof ze gevangen zaten onder mijn ribben. Ik wilde iets zeggen, maar hij onderbrak me.

‘Luister, we gaan er alles aan doen om een leuke dag te hebben,’ zei hij.

Leuk. Alsof de bruiloft van een ex niet even pijnlijk was als een wortelkanaalbehandeling. Maar Will wilde het zo. Het was Wills dag. Ik haalde diep adem en maande mezelf tot kalmte.

‘Op één voorwaarde,’ zei ik terwijl ik de omslagdoek voor de veertiende keer over mijn schouders schikte.

‘Wat dan?’

‘Je gaat niet je spastische act opvoeren. Als je dat doet, ga ik meteen naar huis en laat ik jou hier achter met al die sufferds.’

Toen Will zich omdraaide en in de richting van de kerk begon te rijden, meende ik dat hij zei: ‘Spelbreker.’

We zaten de hele ceremonie uit zonder enig incident. Alicia was krankzinnig mooi, zoals ik al verwacht had; haar huid had een prachtige, lichte karamelkleur, en de schuin geknipte roomwitte jurk vloeide langs haar lijf alsof hij haar niet zonder toestemming wilde aanraken. Ik staarde naar haar terwijl ze door het middenpad schreed en vroeg me af hoe het zou zijn om zulke lange benen te hebben en eruit te zien als iets wat je normaal alleen op geretoucheerde billboards zag. Ik vroeg me af of er een heel team van professionals met haar kapsel en make-up bezig was geweest. Ik vroeg me af of ze corrigerend ondergoed droeg. Natuurlijk niet. Ze had waarschijnlijk iets aan van roomwitte kant – ondergoed voor vrouwen die nergens ingesnoerd hoefden te worden, en dat zeker meer kostte dan ik in een week verdiende.

Terwijl de priester doorzanikte, en de kleine bruidsmeisjes op hun ballerina’s stonden te schuifelen in hun bankjes, vergaapte ik me aan de andere gasten. Er was bijna geen vrouw die er niet uitzag alsof ze zo uit een of ander tijdschrift was gestapt. Hun schoenen, die perfect bij hun jurkjes pasten, zagen er allemaal gloednieuw uit. De jongere vrouwen stonden elegant op hakken van acht tot twaalf centimeter, met perfect gelakte teennageltjes. De oudere dames droegen lage hakjes en nette mantelpakjes met brede schouders en een contrasterende voering in het jasje en hoeden die de zwaartekracht leken te tarten.

De mannen waren minder interessant om naar te kijken, maar ze hadden bijna allemaal zo’n air dat ik ook weleens bij Will merkte – dat het hun allemaal toekwam, hun rijkdom en al die andere dingen die het leven zo plezierig maakten. Ik vroeg me af wat voor bedrijven zij leidden, en hoe ze leefden. Ik vroeg me af of ze mensen als ik wel zagen staan, de mensen die op hun kinderen pasten, of hen bedienden in restaurants. Of die paaldansten voor hun zakelijke contacten, dacht ik, terugdenkend aan mijn gesprek op het arbeidsbureau.

Bij de bruiloften waar ik normaal gesproken naartoe ging, moesten de families van de bruidegom en de bruid niet apart zitten omdat dat traditie was, maar omdat ze anders misschien gingen matten.

Will en ik zaten achter in de kerk, met Wills stoel rechts van mij naast de bank. Hij keek even op toen Alicia door het middenpad liep, maar los van dat moment keek hij strak voor zich uit met een gezicht waar je niets van aflas. Achtenveertig koorknapen (ik had ze geteld) zongen iets in het Latijn. Rupert stond te zweten in zijn pinguïnpak en fronste alsof hij weliswaar blij was, maar zich ook belachelijk voelde. Niemand klapte of juichte toen de priester verklaarde dat ze nu man en vrouw waren. Rupert keek ongemakkelijk en dook op zijn bruid af als een kind in een bak water waar hij een appel uit moest vissen, en hij miste haar mond. Ik vroeg me af of het in de betere kringen soms niet zo kies werd gevonden om voor het altaar te tongzoenen.

En toen was het voorbij. Will was al op weg naar de uitgang van de kerk. Ik keek naar de achterkant van zijn hoofd, rechtop en wonderbaarlijk waardig, en wilde hem vragen of het soms toch een vergissing was om hier te komen. Ik wilde hem vragen of hij nog steeds gevoelens voor haar had. Ik wilde hem zeggen dat hij te goed was voor dat stomme karamelkleurige wicht, hoe goed ze er ook uitzag, en dat… verder wist ik niet wat ik moest zeggen.

Ik wilde alleen maar zorgen dat alles weer goed kwam.

‘Gaat het?’ vroeg ik toen ik hem had ingehaald.

Want eigenlijk had hij daar moeten staan.

Hij knipperde een paar keer met zijn ogen. ‘Uitstekend,’ zei hij. Hij slaakte een zuchtje, alsof hij zijn adem had ingehouden. Toen keek hij op naar mij. ‘Kom, dan gaan we iets drinken.’

De tent stond in een ommuurde tuin, en het smeedijzeren hek bij de ingang was doorvlochten met zachtroze bloemen. De bar, aan het andere eind van de tent, was al behoorlijk druk, dus zei ik dat Will maar even buiten moest wachten en dat ik zijn drankje wel zou halen. Ik zigzagde tussen de tafeltjes door die gedekt waren met witlinnen tafelkleden. Zo veel messen en vorken en glaswerk had ik nog nooit bij elkaar gezien. De stoelen hadden vergulde rugleuningen, zoals je ze ook wel ziet op modeshows, en boven de bloemstukken van fresia’s en lelies midden op elke tafel hing een witte lantaarn. Het rook er zwaar naar bloemen, bijna verstikkend.

‘Pimm’s?’ vroeg de barman toen ik aan de beurt was. ‘Eh…’ Ik keek om me heen en zag dat er verder niets anders werd geschonken. ‘O. Oké. Twee, graag.’

Hij glimlachte. ‘De andere drankjes worden blijkbaar later geserveerd. Mevrouw Dewar wilde graag dat iedereen met Pimm’s begon.’ Hij keek me een beetje samenzweerderig aan. Met een heel lichte beweging van zijn wenkbrauwen liet hij me weten wat hij daarvan vond.

Ik staarde naar het roze limonadedrankje. Volgens mijn vader waren de rijkste mensen de grootste knieperds, maar ik vond het verbijsterend dat ze het feest niet eens met alcohol begonnen. ‘Nou, dan moet het maar,’ zei ik en ik nam de glazen van hem aan.

Toen ik Will weer had gevonden, was hij met een man aan het praten. Hij was jong, brildragend, en hij stond wat door zijn knieën gezakt met zijn arm op Wills stoel geleund. De zon stond nu hoog aan de blauwe lucht, en ik moest mijn ogen samenknijpen om hem te kunnen zien. Ineens zag ik het nut in van al die hoeden met brede randen.

‘Verdomd goed dat je er weer bij bent, Will,’ zei de man. ‘Het is niet meer zoals het was op kantoor, zonder jou. Ik mag het niet zeggen, maar… het is niet meer zoals het was. Helemaal niet, zelfs.’

Hij leek me een jonge accountant – het soort man dat zich alleen op zijn gemak voelt als hij een pak aan mag.

‘Dat is aardig van je.’

‘Het was gewoon zo vreemd. Alsof je ineens van een rots was gevallen. De ene dag was je er nog en regelde je de hele boel, en de volgende dag moesten wij maar zien dat we…’

Hij keek op en zag mij staan. ‘O,’ zei hij, en ik voelde zijn blik rusten op mijn borst. ‘Hallo.’

‘Louisa Clark, dit is Freddie Derwent.’

Ik zette Wills glas in de houder en schudde de man de hand.

Hij maakte zijn blik los en keek me in de ogen. ‘O,’ zei hij weer. ‘En –’

‘Ik ben een vriendin van Will,’ zei ik, en toen, waarom weet ik niet, liet ik mijn hand losjes op Wills schouder rusten.

‘Dan is het leven dus zo slecht nog niet,’ zei Freddie Derwent met een lachje dat klonk als een kuch. Hij bloosde een beetje terwijl hij sprak. ‘Maar goed… ik moest me maar eens onder de mensen begeven; blijkbaar is het de bedoeling dat we hier ook gaan netwerken. Maar goed je te zien, Will. Echt. En… u ook, juffrouw Clark.’

‘Hij leek me best aardig,’ zei ik terwijl we ergens anders heen liepen. Ik haalde mijn hand van Wills schouder en nam een flinke slok van mijn Pimm’s. Het smaakte veel lekkerder dan het klonk. De stukken komkommer die erin dreven hadden me op het verkeerde been gezet.

‘Ja. Ja, het is een aardig joch.’

‘Dus je voelt je niet ongemakkelijk.’

‘Nee.’ Will keek me weer aan. ‘Nee, Clark, ik voel me helemaal niet ongemakkelijk.’

Alsof ze ineens durfden nu ze het Freddie Derwent hadden zien doen, kwamen er het volgende uur allerlei mensen op Will af om hem gedag te zeggen. Sommigen bleven op een afstandje staan, alsof dat hen van het dilemma van het handen schudden bevrijdde, terwijl anderen hun broekspijpen optrokken en op hun hurken naast hem zakten. Ik bleef naast Will staan en zei niet veel. Toen kwamen er twee mannen aan, en ik zag Will een beetje verstrakken.

De ene man – een grote, brede vent met een sigaar – leek niet te weten wat hij moest zeggen toen hij uiteindelijk voor Will stond, en hij hield het op: ‘Verdomd mooie bruiloft, vind je niet? De bruid zag er schitterend uit.’ Waarschijnlijk had hij geen idee van Alicia’s voorgeschiedenis op liefdesgebied.

De andere man, van wie ik dacht dat hij een of andere zakelijke concurrent van Will moest zijn, stelde zich diplomatieker op, maar er was iets in zijn blik en zijn directe vragen over Wills toestand waardoor Will gespannen raakte. Dat kon ik zien. Het leken net twee honden die om elkaar heen draaiden tot een van hen zijn tanden zou ontbloten.

‘De nieuwe CEO van mijn oude bedrijf,’ zei Will toen de man eindelijk zwaaiende afscheid had genomen. ‘Volgens mij wilde hij controleren of ik niet bezig ben met een overname van zijn zaak.’

De zon begon te branden en de tuin werd een geurige enclave, waar mensen onder de groepjes bomen schaduw zochten. Ik nam Will mee naar de ingang van de tent, bezorgd om zijn temperatuur. In de tent waren enorme ventilatoren aangezet die lome rondjes draaiden boven ons hoofd. In de verte, in de beschutting van een tuinhuisje, stond een strijkkwartet te spelen. Het leek wel een scène uit een film.

Alicia, die door de tuin zweefde als een ijle schoonheid, deelde luchtkussen uit en slaakte gilletjes – maar ze kwam nooit bij ons in de buurt.

Ik zag Will twee glazen Pimm’s achteroverslaan en was stiekem blij.

De lunch werd om vier uur geserveerd. Ik vond het nogal een vreemd tijdstip voor een lunch, maar volgens Will was dat normaal op een bruiloft. De tijd leek zich uit te rekken en verloor zijn betekenis. Zijn grenzen vervaagden door de eindeloze hoeveelheid drankjes en gesprekjes links en rechts. Ik weet niet of het door de warmte of de sfeer kwam, maar tegen de tijd dat we aan tafel gingen, voelde ik me bijna dronken. En toen ik merkte dat ik onsamenhangend tegen een wat oudere heer aan zat te kletsen, besefte ik dat ik dat waarschijnlijk ook was.

‘Zit er soms drank in die Pimm’s?’ vroeg ik aan Will toen ik het zoutvaatje in mijn schoot had laten vallen.

‘Ongeveer evenveel als in een glas wijn. Per glas.’

Ik staarde hem ontzet aan. Ik zag hem dubbel. ‘Dat meen je niet! Maar er zat fruit in! Ik dacht dat dat betekende dat het alcoholvrij was. Hoe moet ik je nu naar huis rijden?’

‘Jij bent ook een mooie hulp,’ zei hij en trok een wenkbrauw op. ‘Wat heb je ervoor over als ik het niet tegen mijn moeder zeg?’

Wills gedrag verbaasde me de hele dag al. Ik dacht dat ik met een Zwijgzame Will, of een Sarcastische Will zou zitten, of op zijn minst met een Stille Will. Maar hij was zo charmant tegen iedereen. Zelfs toen er soep werd geserveerd, bracht dat hem niet van zijn stuk. Hij vroeg alleen beleefd of iemand soms zijn soep wilde ruilen voor een stuk brood, en de twee meisjes aan de andere kant van de tafel – die beweerden dat ze een glutenallergie hadden – gooiden hun broodjes praktisch zijn kant op.

Hoe meer ik inzat over hoe ik nu toch weer nuchter kon worden, hoe vrolijker en zorgelozer Will werd. De oudere dame rechts van hem bleek een voormalig Kamerlid dat nog campagne had gevoerd voor de rechten van gehandicapten, en ze was een van de weinigen die zonder een spoor van ongemak met Will praatten. Op een gegeven ogenblik zag ik dat ze hem een plakje rollade voerde. Toen ze even van tafel ging, mompelde hij dat ze ooit de Kilimanjaro had beklommen. ‘Ik ben dol op oude besjes zoals zij,’ zei hij. ‘Ik zie helemaal voor me hoe ze met een ezel en een stapel boterhammen naar boven ging. Ouwe taaie.’

Ik had minder geluk met de man links van me. Hij had binnen vier minuten – en een kort vragenlijstje over wie ik was, waar ik woonde en wie van de aanwezigen ik allemaal kende – door dat ik hem onmogelijk iets interessants te melden kon hebben. Hij wendde zich tot de vrouw links van hem en liet mij in stilte de restanten van mijn lunch opeten. Op een gegeven moment, toen ik me echt ongemakkelijk begon te voelen, voelde ik Wills arm naast me van de stoel af glijden, en zijn hand op mijn arm landen. Ik keek op en hij gaf me een knipoog. Ik pakte zijn hand en gaf hem een kneepje, blij dat hij het had gezien. En toen reed hij zijn stoel een stukje naar achteren, zodat ik in gesprek raakte met Mary Rawlinson.

‘Will vertelde net dat jij voor hem zorgt,’ zei ze. Ze had felblauwe ogen, en rimpels die blijkgaven van een leven waarin geen plaats was voor huidverzorgingsrituelen.

‘Ik doe mijn best,’ zei ik terwijl ik even naar hem keek.

‘En heb je altijd dit soort werk gedaan?’

‘Nee. Eerst werkte ik in… een lunchroom.’ Ik geloof niet dat ik dit aan een van de andere aanwezigen zou hebben verteld, maar Mary Rawlinson knikte goedkeurend.

‘Dat leek mij nou altijd zulk interessant werk. Als je van mensen houdt, en je bent nogal nieuwsgierig, zoals ik.’ Ze straalde.

Will legde zijn arm weer op zijn stoel. ‘Ik probeer Louisa te stimuleren om iets anders te gaan doen. Om een beetje haar horizon te verbreden.’

‘Wat had je daarvoor in gedachten?’ vroeg ze aan mij.

‘Dat weet ze nog niet,’ zei Will. ‘Louisa is een van de intelligentste mensen die ik ken, maar ze ziet zelf niet wat ze allemaal zou kunnen doen.’

Mary Rawlinson keek hem scherp aan. ‘Je moet haar niet zo bevoogden, jongen. Ze is prima in staat om zelf te antwoorden.’

Ik knipperde met mijn ogen.

‘Dat zou jij toch moeten weten, denk ik zo,’ voegde ze eraan toe.

Will leek iets te willen zeggen, maar deed zijn mond weer dicht. Hij staarde naar de tafel en schudde zijn hoofd een beetje, maar hij glimlachte erbij.

‘Zeg, Louisa, ik kan me voorstellen dat jouw huidige werk veel geestelijke energie vreet. En ik denk ook dat deze jongeman geen gemakkelijke klant is.’

‘Zegt u dat wel.’

‘Maar Will heeft volkomen gelijk dat hij mogelijkheden ziet. Hier heb je mijn kaartje. Ik zit in het bestuur van een organisatie die omscholing stimuleert. Misschien dat je in de toekomst graag eens iets anders zou willen doen.’

‘Ik vind het fijn om voor Will te werken, maar dank u.’

Ik nam haar kaartje aan, en was lichtelijk verbaasd dat deze vrouw ook maar een greintje interesse had voor wat ik met mijn leven deed. Toch voelde het als een schijnvertoning. Want zelfs al wist ik wat ik zou willen studeren, dan nog zou ik mijn werk nooit op kunnen geven. Ik was er niet van overtuigd dat ik iemand was voor een omscholing. En trouwens, zorgen dat Will bleef leven was mijn prioriteit. Ik ging zo op in mijn gedachten dat ik even niet meer naar hen luisterde.

‘…het is heel goed dat je die hobbel hebt genomen, om het zomaar te zeggen. Ik weet dat het verpletterend kan zijn om je zo aan te moeten passen aan nieuwe verwachtingen.’

Ik staarde naar de restanten van mijn gepocheerde zalm. Zo had ik nog nooit iemand tegen Will horen praten.

Hij fronste naar de tafel, en keek haar toen weer aan. ‘Ik weet niet of ik die hobbel al over ben,’ zei hij zachtjes.

Ze keek hem even aan, en wierp toen een blik op mij.

Ik vroeg me af of mijn gezicht iets verried.

‘Dat kost allemaal veel tijd, Will,’ zei ze, en ze legde haar hand even op de zijne. ‘En dat is iets waar jouw generatie moeite mee heeft. Jullie zijn allemaal opgegroeid met het idee dat alles bijna meteen zo gaat als jullie willen. Jullie verwachten allemaal dat jullie het leven kunnen leiden zoals jullie dat voor je zien. Vooral succesvolle jongemannen zoals jij. Maar het kost tijd.’

‘Mevrouw Rawlinson – Mary – ik verwacht niet dat ik nog beter word.’

‘Ik heb het niet over je lichaam,’ zei ze. ‘Wat ik bedoel, is dat je moet leren om voor een heel nieuw leven te gaan.’

En toen, net toen ik wilde horen hoe Will hierop zou reageren, werd er hard tegen een glas getikt, en viel de zaal stil voor de speeches.

Ik kon nauwelijks verstaan wat er werd gezegd. De ene na de andere opgeblazen pinguïnman nam het woord en hun verhalen zaten vol verwijzingen naar mensen en plekken die ik niet kende, en die een beleefd lachje los moesten maken. Ik zat te kauwen op de chocoladetruffels die in zilveren mandjes op tafel waren gezet, en dronk drie koppen koffie achter elkaar, zodat ik niet alleen dronken was, maar ook hyper. Will zat er echter doodstil bij. Hij zat te kijken naar hoe de andere gasten applaudisseerden voor zijn ex, en luisterde naar hoe Rupert dooremmerde over wat een ongelofelijk fantastische vrouw ze was. Niemand zei iets over hem. Ik weet niet of dat was omdat ze hem wilden ontzien, of omdat ze zijn aanwezigheid eigenlijk wat gênant vonden. Mary Rawlinson fluisterde hem zo nu en dan iets in het oor, en dan knikte hij schijnbaar instemmend.

Toen de speeches eindelijk voorbij waren, kwam er een heel leger aan personeel om het midden van de vloer leeg te maken zodat er gedanst kon worden, en Will leunde naar mij toe. ‘Mary herinnerde me eraan dat er verderop in de straat een heel goed hotel was. Wil jij ze even bellen om te vragen of wij daar kunnen logeren?’

‘Wat?’

Mary schreef de naam en het telefoonnummer op een servetje.

‘Het komt goed, Clark,’ zei hij zachtjes, zodat zij het niet hoorde. ‘Ik betaal. Toe, dan hoef je je tenminste geen zorgen meer te maken over hoeveel je hebt gedronken. Pak mijn creditcard maar uit mijn tas. Ze hebben waarschijnlijk het nummer nodig.’

Ik pakte de kaart, greep mijn mobieltje en liep naar een hoek van de tuin. Ze hadden nog twee kamers, zeiden ze – een eenpersoonskamer, en een tweepersoons op de begane grond. En ja, die was geschikt voor een rolstoelgebruiker. ‘Perfect,’ zei ik, en ik moest een gilletje onderdrukken toen ze me vertelden hoe duur dat werd. Ik gaf ze het nummer van Wills creditcard en voelde me een beetje misselijk toen ik de cijfers oplas.

‘En?’ vroeg hij toen ik weer verscheen.

‘Het is gelukt, maar…’ Ik vertelde hoeveel de twee kamers kostten.

‘Prima,’ zei hij. ‘Dan zou ik nu die vent van je maar bellen om te zeggen dat je blijft slapen en dan moet je nog maar een borrel nemen. Of zes, desnoods. Het lijkt me geweldig als je je op kosten van Alicia’s pa gaat bezatten.

En dat is precies wat ik deed.

Er gebeurde die avond iets. De lichten werden gedimd, zodat ons tafeltje minder in het oog sprong, de overweldigende bloemengeur werd getemperd door het avondbriesje, en dankzij de muziek en de wijn en het dansen hadden we het uitgerekend daar naar ons zin. Ik had Will nog nooit zo ontspannen meegemaakt. Hij zat tussen Mary en mij in en praatte en lachte, en doordat hij er even zo gelukkig uitzag, wierp niemand hem tersluikse of medelijdende blikken toe. Hij eiste dat ik mijn omslagdoek afdeed en rechtop ging zitten. Ik deed zijn jasje uit en maakte zijn das los, en we deden allebei ons best niet te giechelen om het dansen. Ik kan je niet zeggen hoe ik ervan opknapte om die nette mensen te zien dansen. De mannen zagen eruit alsof ze geëlektrocuteerd werden, en de vrouwen prikten steeds met hun vingers naar de sterren, en zagen er hopeloos onzeker uit bij het pirouettes draaien.

Mary Rawlinson zei een paar keer zachtjes: ‘Mijn god.’ Ze keek naar mij. Ze werd per glas schalkser. ‘Moet jij niet eens met de voetjes van de vloer, Louisa?’

‘Liever niet, nee.’

‘Verdomd verstandig van je. Op de disco van de Vereniging van Jonge Boeren dansen ze een heel stuk beter.’

Om negen uur kreeg ik een sms’je van Nathan.

Alles in orde?

Geloof het of niet, maar: ja. Will heeft het heel erg naar zijn zin

En dat was ook zo. Ik zag hem heel hard lachen om iets wat Mary zei, en ik kreeg een vreemd, krampend gevoel vanbinnen. Dit bewees dat het kon. Hij kon wel degelijk gelukkig zijn, als hij maar de juiste mensen om zich heen had, als hij maar gewoon Will kon zijn in plaats van de Man in de Rolstoel, de lijst met symptomen, het voorwerp van andermans medelijden.

En toen, om tien uur ’s avonds, begon het slow dansen. We keken naar Rupert die met Alicia over de dansvloer vloog, onder een beleefd applausje van de toeschouwers. Haar haar was uitgezakt, en ze sloeg haar armen om zijn nek alsof ze steun nodig had. Ruperts armen haakten om haar heen, en rustten onder op haar rug. Al was ze nog zo mooi en rijk, toch had ik een beetje medelijden met haar. Ik vermoedde dat ze zich pas zou realiseren wat ze kwijt was als het te laat was.

Halverwege het nummer kwamen er ook andere stelletjes op de dansvloer, en ik raakte afgeleid door Mary, die het had over speciale uitkeringen voor verzorgers, tot ik opkeek, en zij daar ineens stond, het supermodel in haar witzijden jurk. Mijn hart klopte in mijn keel.

Alicia knikte naar Mary bij wijze van groet, en boog een beetje vanuit de taille zodat Will haar boven de muziek uit kon verstaan. Haar gezicht was wat gespannen, alsof ze zich had schrap gezet om naar ons toe te komen.

‘Fijn dat je bent gekomen, Will. Echt.’ Ze keek even mijn kant op, maar zei niets.

‘Uiteraard,’ zei Will soepel. ‘Je ziet er prachtig uit, Alicia. Het was een geweldige dag.’

Er schoot een flits van verbazing over haar gezicht. En toen een lichte melancholie. ‘Ja? Vind je dat echt? Ik geloof niet… ik bedoel, er is zo veel dat ik wil zeggen –’

‘Echt,’ zei Will, ‘dat is niet nodig. Ken je Louisa nog?’

‘Ja.’

Er viel een korte stilte.

Ik zag Rupert op de achtergrond rondhangen en omzichtig naar ons kijken. Ze keek achterom naar hem, en zwaaide toen maar zo’n beetje. ‘Enfin, in elk geval bedankt, Will. Je bent een held dat je gekomen bent. En bedankt voor de…’

‘Spiegel.’

‘Ja, natuurlijk. Ik vond hem werkelijk schitterend, die spiegel.’ Ze stond op en liep terug naar haar echtgenoot, die zich van ons afkeerde en haar al bij de arm had gevat.

We keken hen na terwijl ze de dansvloer overstaken.

‘Je hebt haar helemaal geen spiegel gegeven.’

‘Dat weet ik wel.’

Ze stonden nog steeds te praten en Ruperts blik schoot af en toe onze kant op. Het leek wel alsof hij nauwelijks kon geloven dat Will gewoon vriendelijk was geweest. En daar kon ik hem geen ongelijk in geven.

‘Vind… vind je het erg?’ vroeg ik aan hem.

Toen wendde hij zijn blik van hen af. ‘Nee,’ zei hij en hij glimlachte naar me. Zijn lach was een beetje scheef van de drank maar ook bedachtzaam.

En toen de dansvloer leegliep en het volgende nummer begon, hoorde ik mezelf ineens zeggen: ‘Nou, Will, wat zeg je ervan? Gaan we nog schuifelen?’

‘Wat?’

‘Kom op. Dan geven we die eikels iets om over te roddelen.’

‘Ja, man,’ zei Mary, en ze hief haar glas. ‘Fucking fantastisch.’

‘Kom op, nu is de muziek nog lekker langzaam. Want ik geloof niet dat jij in die stoel kunt pogoën.’

Ik liet hem geen keus. Ik ging voorzichtig op Wills schoot zitten en sloeg mijn armen om zijn nek om te zorgen dat ik bleef zitten. Hij keek me even in de ogen, alsof hij wilde inschatten of hij hier nog onderuit kwam. Toen rolde Will tot mijn verbijstering naar de dansvloer en begon kleine kringetjes te rijden onder de twinkelende lichtjes van de discoballen.

Ik voelde me tegelijk intens verlegen en licht hysterisch. Ik zat in zo’n vreemde hoek dat mijn jurk tot halverwege mijn dijen was geschoven.

‘Laat zitten,’ fluisterde Will in mijn oor.

‘Dat is…’

‘Kom op, Clark. Nu kun je me niet meer laten zitten.’

Ik deed mijn ogen dicht en hield hem stevig vast, met mijn wang tegen de zijne zodat ik de citrusgeur van zijn aftershave kon ruiken. Ik voelde hem meeneuriën met de muziek.

‘Kijken ze allemaal al vol walging?’ vroeg hij. Ik deed een oog open en gluurde door het gedimde licht.

Een paar mensen glimlachten bemoedigend, maar de meeste leken niet te weten wat ze ervan moesten denken. Mary hief haar glas naar me. En toen zag ik Alicia naar ons staren en haar gezicht betrok. Toen ze zag dat ik keek, draaide ze zich om en fluisterde Rupert iets in. Hij schudde zijn hoofd, alsof we iets onzedelijks aan het doen waren.

Ik voelde een ondeugende glimlach opkomen. ‘O ja,’ zei ik.

‘Ha, mooi. Kom eens wat dichterbij. Je ruikt verrukkelijk.’

‘Jij ook. Maar als je de hele tijd naar links blijft draaien ga ik straks overgeven.’

Will veranderde van richting. Mijn armen hingen om zijn nek, en ik leunde een beetje achterover om hem aan te kijken. Ik had al mijn verlegenheid laten varen. Hij keek naar mijn decolleté. Gezien mijn houding kon hij ook moeilijk ergens anders naar kijken, om heel eerlijk te zijn. Hij keek op en trok zijn wenkbrauwen op. ‘Als ik niet in een rolstoel zat, zou jij die borsten nooit zo dicht bij me houden,’ zei hij zachtjes.

Ik keek hem recht aan. ‘Als jij niet in een rolstoel had gezeten, had je mij nooit een blik waardig gekeurd.’

‘Wat? Natuurlijk wel.’

‘Ik weet wel zeker van niet. Dan had je het veel te druk met die lange blonde meiden met hun eindeloze benen en hun enorme kapsels. Het soort meisjes dat een vette bankrekening op een kilometer afstand al kan ruiken. En trouwens, dan was ik hier niet eens geweest. Dan stond ik daar, drankjes te serveren. Een van de onzichtbaren.’

Hij knipperde met zijn ogen.

‘Nou, dat is toch zeker zo?’

Will keek naar de bar en toen weer naar mij. ‘Ja, dat is zo. Maar ik wil wel ter verdediging aanvoeren dat ik een eikel was, Clark.’

Ik moest zo hard lachen dat nog meer mensen onze kant op keken.

Ik probeerde mijn gezicht weer in de plooi te krijgen. ‘Sorry,’ zei ik. ‘Ik word geloof ik een beetje hysterisch.’

‘Zal ik je eens wat zeggen?’

Ik had wel de hele nacht naar zijn gezicht kunnen kijken. Naar de rimpeltjes in zijn ooghoeken. Naar de plek waar zijn hals overging in zijn schouders. ‘Nou?’

‘Soms ben jij het enige waar ik nog mijn bed voor uitkom.’

‘Laten we dan ergens naartoe gaan.’ De woorden rolden eruit voor ik wist wat ik ging zeggen.

‘Wat?’

‘Laten we samen ergens naartoe gaan. Laten we een week lol maken. Jij en ik. Zonder deze…’

Hij wachtte. ‘Eikels?’

‘…eikels. Toe nou, Will. Doe het nou.’

Zijn ogen lieten de mijne niet los.

Ik weet niet wat ik precies tegen hem wilde zeggen. Ik weet niet waar het ineens vandaan kwam. Ik wist op dat moment alleen dat als hij nu niet ja zei, met de sterren en de fresia’s en al dat lachen en Mary, ik echt geen enkele kans meer had.

‘Alsjeblieft.’

Het leek een eeuwigheid te duren voor hij antwoord gaf.

‘Goed, dan,’ zei hij.

19

Nathan

Ze dachten dat wij het niet zouden merken. De volgende dag kwamen ze rond de lunch eindelijk terug van de bruiloft en mevrouw Traynor was zo kwaad dat ze bijna geen woord kon uitbrengen.

‘Je had moeten bellen,’ zei ze.

Ze was thuisgebleven om met eigen ogen te zien dat ze heelhuids thuiskwamen. Ik hoorde haar al sinds acht uur die ochtend door de gang ijsberen.

‘Ik heb jullie allebei wel achttien keer gebeld en ge-sms’t. Pas toen ik het huis van de familie Dewar te pakken had en iemand me wist te vertellen dat de Man in de Rolstoel naar een hotel was vertrokken, wist ik dat jullie niet een of ander gruwelijk ongeluk hadden gehad op de snelweg.’

‘De Man in de Rolstoel. Aardig,’ merkte Will op.

Maar ik zag dat het hem niets kon schelen. Hij was volkomen relaxed, en droeg zijn kater met humor, ook al had ik het vermoeden dat hij behoorlijk wat pijn had. Pas toen zijn moeder begon uit te varen tegen Louisa stopte hij met glimlachen. Hij onderbrak haar door te zeggen dat ze bij hem moest zijn als ze iets te zeggen had, omdat het zijn beslissing was om daar te overnachten, en Louisa alleen maar had gedaan wat hij haar had opgedragen.

‘En voor zover ik kan nagaan, moeder, ben ik als man van 35 niet verplicht aan iemand verantwoording af te leggen als ik graag in een hotel wil overnachten. Zelfs niet aan mijn ouders.’

Ze staarde hen allebei aan, mompelde iets als ‘het was anders wel zo beleefd geweest’ en liep de kamer uit.

Louisa keek wat geschrokken, maar hij ging naar haar toe en fluisterde haar iets in het oor, en op dat moment zag ik het. Ze werd een beetje roze en lachte, zo’n soort lachje dat je alleen hebt als je eigenlijk niet hoort te lachen. En toen zei Will dat ze het de rest van de dag maar rustig aan moest doen. Naar huis, omkleden, misschien even een uiltje knappen.

‘Ik kan niet om het kasteel wandelen met iemand van wie de kater zo duidelijk afstraalt,’ zei hij.

‘Kater?’ Ik kon mijn verbazing niet onderdrukken.

‘Zo erg was het ook weer niet, hoor,’ zei Louisa, en ze sloeg naar me met haar sjaal, en greep haar jas om te vertrekken.

Ik zag hoe Wills blik haar volgde tot de achterdeur.

Wat ik niet had gegeven voor alleen die blik.

Toen ze weg was, zakte hij een beetje in. Het was net alsof hij zich groot had gehouden tot zowel zijn moeder als Louisa was vertrokken. Ik hield hem scherp in de gaten, want zodra die glimlach weg was, zag hij er helemaal niet meer zo goed uit, vond ik. Zijn huid was een beetje vlekkerig, en hij had zijn gezicht twee keer vertrokken toen hij dacht dat niemand keek. En zelfs van een afstandje zag ik dat hij kippenvel had. In mijn hoofd begon een alarmbelletje te rinkelen, ver weg, maar duidelijk hoorbaar.

‘Voel je je wel goed, Will?’

‘Prima. Maak je niet druk.’

‘Vertel eens waar je pijn hebt?’

Toen keek hij gelaten, alsof hij wel wist dat ik dwars door hem heen keek. We werkten al zo lang samen.

‘Oké. Beetje hoofdpijn. En… eh… mijn slangetjes moeten verwisseld. En snel ook, vrees ik.’

Ik had hem van zijn stoel op het bed gelegd, en ik begon de spullen bij elkaar te zoeken. ‘Hoe laat heeft Lou ze vanochtend gedaan?’

‘Ze heeft het vanochtend niet gedaan.’ Hij kromp ineen. En hij keek een beetje schuldig. ‘Gisteravond ook niet, trouwens.’

‘Wat?’

Ik nam zijn pols op, en pakte snel de bloeddrukmeter. Zijn bloeddruk was uiteraard torenhoog. Toen ik mijn hand op zijn voorhoofd legde voelde dat klam van het zweet. Ik liep naar het medicijnkastje en verkruimelde wat vaatverwijders. Die gaf ik aan hem, opgelost in water, en ik liet het hem tot de laatste druppel opdrinken. Toen zette ik hem overeind, legde zijn benen over de rand van het bed en verwisselde snel zijn slangetjes, terwijl ik hem voortdurend in de gaten hield.

‘AD?’

‘Ja. Geen handige zet van je, Will.’

Autonome dysreflectie was zo ongeveer je ergste nachtmerrie. Wills lichaam reageerde zo op overmatige pijn en ongemak – of op een niet-geleegde katheter – het was de manier waarop zijn beschadigde zenuwstelsel zinloos en ten onrechte reageerde om de boel onder controle te houden. Hij zag er bleek uit, en haalde moeizaam adem.

‘Hoe voelt je huid?’

‘Beetje prikkerig.’

‘Je zicht?’

‘Best.’

‘Jemig, man. Denk je dat ik hulp moet halen?’

‘Geef me even tien minuten, Nathan. Je hebt alles gedaan wat je moest doen. Dus geef me tien minuten.’

Hij deed zijn ogen dicht. Ik controleerde zijn bloeddruk nog eens, en vroeg me af hoelang ik moest wachten voor ik een ambulance zou bellen. Ik was als de dood voor AD, omdat je nooit wist welke kant het op zou gaan. Hij had het één keer eerder gehad, toen ik pas met hem werkte, en die keer eindigde hij twee dagen in het ziekenhuis.

‘Nathan, ik zeg het heus wel als ik denk dat we in de penarie zitten.’

Hij zuchtte, en ik hielp hem om achterover te leunen in de kussens tegen het hoofdeinde van zijn bed.

Hij vertelde me dat Louisa zo dronken was dat hij er liever niet op had willen gokken om haar met zijn apparatuur aan de gang te laten gaan. ‘God mag weten waar ze die verdomde slangetjes anders in had gestoken.’ Hij zei het halflachend. Het had Louisa bijna een halfuur gekost om hem uit zijn stoel in bed te tillen, zei hij. Ze waren tot twee keer toe samen op de grond beland. ‘Gelukkig waren we tegen die tijd zo dronken dat we er geen van beiden iets van voelden.’ Ze had nog wel de tegenwoordigheid van geest gehad om de receptie te bellen, om te vragen of de portier soms een handje kon helpen. ‘Aardige vent. Ik kan me nog vaag herinneren dat ik erop stond dat Louisa hem een tip van vijftig pond gaf. Toen ze dat nog deed ook wist ik pas echt hoeveel ze gedronken had.’

Toen ze eindelijk uit Wills kamer vertrok was hij bang dat ze haar kamer niet zou kunnen vinden. Hij zag helemaal voor zich hoe ze als een kleine rode bal op de trap lag.

Mijn eigen beeld van Louisa Clark was op dat moment iets minder positief. ‘Will, je moet de volgende keer iets beter voor jezelf zorgen, oké?’

‘Het gaat prima, Nathan. Het gaat prima. Ik voel me alweer beter.’

Hij keek naar me terwijl ik zijn pols opnam.

Zijn bloeddruk was gezakt. Zijn kleur werd zienderogen normaler. Onwillekeurig slaakte ik een zucht van verlichting.

We kletsten wat, om de tijd te doden tot alles weer normaal was, en we namen de gebeurtenissen van de vorige dag door. Hij zat blijkbaar totaal niet in over zijn ex. Hij zei niet veel, maar ook al was hij duidelijk uitgeput, toch zag hij er oké uit.

Ik liet zijn pols los. ‘Leuke tatoeage, trouwens.’

Hij keek me spottend aan.

‘Zorg jij er nu maar voor dat je niet blijft tot de einddatum er ook op kan, goed?’

Ondanks zijn zweetaanvallen en de pijn en de infectie, leek het er eindelijk op dat hij eens aan iets anders dacht dan datgene wat hem verteerde. Als mevrouw Traynor dat had geweten, durf ik te wedden dat ze niet zo hoog van de toren zou hebben geblazen.

We vertelden haar niet wat er rond de lunch was gebeurd – Will liet me beloven om daar mijn mond over te houden – maar toen Lou later terugkwam was ze heel stil. Ze zag bleek, en deed een poging er degelijk uit te zien door haar gewassen haar in een staartje te dragen. Ik kon wel raden hoe ze zich moest voelen; als je doordrinkt tot in de kleine uurtjes voel je je soms ’s ochtends nog best goed, maar dat komt doordat je eigenlijk nog een beetje dronken bent. Je kater houdt je voor de gek, en wacht een ander moment af om je te bespringen. Ik denk zo dat dat bij haar rond de lunch gebeurde.

Maar na een poosje werd duidelijk dat haar meer dwarszat dan alleen haar kater.

Will bleef maar vragen waarom ze zo stil was, en toen zei ze: ‘Ja, nou ja, ik heb ontdekt dat het niet zo verstandig is om een hele nacht weg te blijven als je net bent gaan samenwonen.’

Ze glimlachte toen ze het zei, maar het was een geforceerd lachje en Will en ik wisten allebei dat ze waarschijnlijk vreselijk ruzie had gehad.

Ik kon het die gast niet echt kwalijk nemen. Ik zou het ook niet waarderen als mijn vrouw de hele nacht met een of andere gozer was, al was hij nog zo verlamd. En dan had hij nog niet eens gezien hoe Will naar haar keek.

We hebben die middag niet veel gedaan. Louisa haalde Wills rugzak leeg, waarbij alle gratis hotelshampoos, -conditioners, -naaisetjes en -douchemutsen tevoorschijn kwamen die ze had kunnen vinden. (‘Niet lachen,’ zei ze. ‘Voor die prijs had Will een hele shampoofabriek cadeau moeten krijgen.’) We keken naar een of andere Japanse animatiefilm waarvan Will beweerde dat het de perfecte katerfilm was, en ik bleef hangen – deels omdat ik zijn bloeddruk in de gaten wilde houden en deels, eerlijk gezegd, omdat ik een beetje vals was. Ik wilde zijn reactie zien als ik zei dat ik hen gezelschap zou houden.

‘O ja?’ vroeg hij. ‘Hou jij dan ook van Miyazaki?’

Hij herstelde zich meteen door te zeggen dat hij het natuurlijk hartstikke leuk vond… dat het een fantastische film was… bla, bla, bla. Maar ik wist genoeg. Ik was ergens blij voor hem. Hij had al veel te lang maar over één ding nagedacht, die man.

Dus keken we de film. We trokken de rolgordijnen omlaag, deden de telefoon van de haak en keken naar die weirde tekenfilm over een meisje dat in een parallel universum terechtkomt met allemaal van die rare wezens. Je wist van de helft niet of ze nu goed of slecht waren. Lou zat heel dicht bij Will, en gaf hem zijn drinken en veegde op een gegeven moment iets uit zijn oog. Het was eigenlijk heel lief, hoewel ik me ook afvroeg waar dit in ’s hemelsnaam toe moest leiden.

En toen Louisa de rolgordijnen weer optrok en thee voor ons ging zetten, keken ze elkaar aan als twee mensen die zich afvroegen of ze je zouden laten delen in hun geheim, en toen vertelden ze me over hun vakantie. Tien dagen. Ze wisten nog niet waarheen, maar waarschijnlijk gingen ze een eind vliegen, en dat zou juist leuk zijn. Of ik zin had om mee te gaan om te helpen?

Of ik zin had? Is de paus katholiek?

Ik nam mijn petje af voor die meid. Als je mij vier maanden daarvoor had gezegd dat Will met het vliegtuig op vakantie zou gaan – of nee, dat we Will überhaupt het huis uit zouden krijgen – had ik gezegd dat je niet goed snik was. Voor we weggingen zou ik natuurlijk wel een hartig woordje met haar spreken over Wills medische verzorging. We konden ons niet nog eens zo’n akkefietje veroorloven als we ergens in de rimboe zaten.

Ze vertelden het zelfs aan mevrouw T toen die langskwam, net toen Louisa naar huis ging. Will zei het alsof het om een wandelingetje om het kasteel ging.

Ik kan je zeggen, ik was enorm in mijn nopjes. Die verdomde online pokerwebsite had al mijn geld opgeslokt, dus voor mij zat er dit jaar geen vakantie in. Ik vergaf het Louisa zelfs dat ze zo stom was geweest om naar Will te luisteren toen die zei dat hij niet wilde dat ze zijn slangetjes verwisselde. En geloof me, daar was ik behoorlijk pissig om geweest. Dus het zag er allemaal geweldig uit, en ik floot toen ik me in mijn jas hees. Ik verheugde me al op witte stranden en de blauwe zee. Ik was zelfs al aan het verzinnen of ik er een kort tripje naar huis, in Auckland, aan kon koppelen.

En toen zag ik hen – mevrouw Traynor bij de achterdeur, terwijl Lou aanstalten maakte om weg te lopen. Ik weet niet wat ze hadden besproken, maar ze keken allebei heel onverbiddelijk.

Ik hoorde alleen de laatste zin, maar toen wist ik eerlijk gezegd genoeg.

‘Ik hoop dat je weet waar je mee bezig bent, Louisa.’

20

‘Wat zeg je nou?’

We waren in de heuvels vlak buiten de stad toen ik het hem vertelde. Patrick was halverwege een rondje van vijfentwintig kilometer en wilde dat ik hem zou timen terwijl ik achter hem aan reed op de fiets. Fietsen was nog net iets minder mijn ding dan de leer van de elementaire deeltjes, dus er kwam nogal wat gevloek en plotseling uitwijken van mijn kant aan te pas, en een hoop geërgerde uitroepen van de zijne. Hij wilde eigenlijk achtendertig kilometer lopen, maar ik zei dat de zadelpijn me dan te erg werd, en bovendien moest er nog iemand in staat zijn de wekelijkse boodschappen te doen als we straks weer thuis waren. We hadden geen tandpasta en geen oploskoffie meer. Hoewel ik de enige was die koffiedronk. Patrick was aan de kruidenthee.

Toen we de top van Sheepcote Hill hadden bereikt, ik puffend en met lood in mijn benen, besloot ik om het er maar uit te gooien. We hadden nog een paar kilometer te gaan dus dan trok zijn humeur misschien nog wel bij.

‘Ik ga niet mee naar de Xtreme Viking.’

Hij stopte niet, maar het scheelde niet veel. Hij keek naar me, maar zijn benen bleven bewegen en hij was zo geschokt dat hij bijna tegen een boom op liep.

‘Wat? Waarom niet?’

‘Ik… moet werken.’

Hij keek weer naar de weg en begon harder te lopen. We waren op de top van de heuvel en ik moest de rem stevig ingedrukt houden omdat ik hem anders inhaalde.

‘En sinds wanneer weet je dat al?’ Op zijn voorhoofd kwamen allemaal fijne zweetdruppeltjes, en de pezen waren zichtbaar op zijn kuiten. Ik kon er niet al te lang naar kijken, anders werd ik draaierig.

‘Sinds dit weekend. Ik wilde het eerst zeker weten.’

‘Maar we hebben je vlucht al geboekt en alles.’

‘Het is maar easyJet. Ik betaal je die 39 pond wel terug, hoor.’

‘Het gaat me niet om de kosten. Ik dacht dat je mij kwam aanmoedigen. Jij hebt gezegd dat je me zou komen aanmoedigen.’

Patrick kon echt ontzettend pruilen. Toen we pas bij elkaar waren, plaagde ik hem daar altijd mee. Ik noemde hem Meneer Pruillip. Ik moest erom lachen, en hij werd altijd zo boos dat hij meestal ophield met pruilen om dat niet meer te hoeven aanhoren.

‘Ach, kom op, ik moedig je nu toch zeker al aan? Ik haat fietsen, Patrick. Dat weet je heel goed. En toch ben ik hier om jou aan te moedigen.’

We waren een heel stuk verder voor hij weer iets zei. Misschien verbeeldde ik het me, maar het was net of Patricks voeten een grimmig, vastberaden ritme stampten. We waren nu hoog boven het stadje, en ik pufte als ik een heuvel op moest, en probeerde tevergeefs mijn hartslag onder controle te krijgen telkens als er een auto voorbijkwam. Ik was op mijn moeders oude fiets (Patricks racemonster mocht ik met geen vinger aanraken) en die had geen versnellingen, dus ik raakte vaak achterop.

Hij keek achterom, en hield zijn pas een fractie van een seconde in zodat ik hem weer in kon halen. ‘En waarom huren zij niet gewoon iemand in via het uitzendbureau?’

‘Het uitzendbureau?’

‘Om bij de Traynors te werken. Ik bedoel, als je daar zes maanden moet werken heb je toch zeker wel recht op vakantie.’

‘Zo simpel ligt het niet.’

‘Ik zou niet weten waarom niet. Toen jij daar begon wist hij toch ook helemaal niks.’

Ik hield mijn adem in. Dat viel niet mee, ik was buiten adem van het fietsen. ‘Omdat hij op reis moet.’

‘Wat?’

‘Hij moet op reis. Dus heeft hij Nathan en mij nodig.’

‘Nathan? Wie is Nathan?’

‘Dat is zijn medische verzorger. Die jongen die jij hebt ontmoet toen Will bij mijn ouders thuis kwam.’

Ik zag Patrick nadenken. Hij veegde het zweet uit zijn ogen.

‘En voor je het vraagt,’ zei ik, ‘nee, ik heb niets met Nathan.’

Hij ging langzamer lopen, en keek naar het asfalt tot hij praktisch op de plaats stond te joggen. ‘Wat is er aan de hand, Lou? Want… want het lijkt mij dat er een lijn is vervaagd tussen wat werk is en wat… normaal is.’ Hij haalde zijn schouders op.

‘Dit is ook geen normaal werk. Dat weet je best.’

‘Maar Will Traynor krijgt tegenwoordig altijd prioriteit.’

‘O, en dit niet?’ Ik haalde mijn hand van het stuur en gebaarde naar zijn bewegende voeten.

‘Dat is iets anders. Als hij iets van je wil, begin jij al te rennen.’

‘En als jij gaat rennen, kom ik ook aangerend.’ Ik probeerde te glimlachen.

‘Heel leuk.’ Hij draaide zich van me weg.

‘Het is maar zes maanden, Patrick. Zes maanden. Jij bent degene die zei dat ik dit baantje moest nemen, weet je nog? Je kunt mij niet verwijten dat ik mijn werk serieus neem.’

‘Het gaat me… het gaat me geloof ik niet om het werk. Ik denk… ik denk dat jij iets voor me achterhoudt.’

Ik aarzelde, net een fractie te lang. ‘Dat is niet waar.’

‘Maar je gaat niet mee naar de Viking.’

‘Ik zei toch, ik…’

Hij schudde zijn hoofd een beetje, alsof hij me niet goed verstond. Toen begon hij bij me weg te rennen. Ik kon aan zijn rug zien hoe kwaad hij was.

‘Kom op, Patrick. Kunnen we niet even blijven staan om dit te bespreken?’

Zijn toon was koppig. ‘Nee. Dan gaat mijn tijd eraan.’

‘Dan zetten we de timer toch even uit. Vijf minuutjes maar.’

‘Nee. Ik moet dit onder realistische omstandigheden doen.’

Hij begon nog sneller te rennen, alsof hij ineens de geest had gekregen.

‘Patrick?’ vroeg ik, en ik moest ontzettend mijn best doen om hem bij te houden. Mijn voeten slipten op de pedalen en vloekend schopte ik een van de pedalen naar achteren om weer door te kunnen fietsen. ‘Patrick? Patrick!’

Ik staarde naar de achterkant van zijn hoofd en de woorden vlogen mijn mond uit voor ik er erg in had. ‘Oké. Will wil dood. Hij wil zelfmoord plegen. En dit reisje is een laatste poging om hem op andere gedachten te brengen.’

Patricks pas werd korter en hij hield in. Toen bleef hij staan, met rechte rug, nog altijd met zijn gezicht van mij af. Langzaam draaide hij zich om. Hij was eindelijk gestopt met rennen.

‘Zeg dat nog eens?’

‘Hij wil naar Dignitas. In augustus. Ik probeer hem op andere gedachten te brengen. Dit is mijn laatste kans.’

Hij staarde naar me alsof hij me niet geloofde.

‘Ik weet wel dat het krankzinnig klinkt. Maar ik moet hem op andere gedachten zien te brengen. Dus… dus kan ik niet mee naar de Viking.’

‘Waarom heb je me dit niet eerder verteld?’

‘Ik moest zijn familie beloven dat ik het aan niemand zou vertellen. Het zou verschrikkelijk voor hen zijn als het bekend werd. Afschuwelijk. Moet je horen, hij weet niet eens dat ik het weet. Het is allemaal heel… lastig. Het spijt me.’ Ik stak mijn hand naar hem uit. ‘Ik had het je heus wel verteld als dat kon.’

Hij gaf geen antwoord. Hij leek verpletterd, alsof ik iets vreselijks had gedaan. Hij fronste licht, en slikte twee keer moeizaam.

‘Pat –’

‘Nee. Ik… ik moet nu gewoon lopen, Lou. Alleen.’ Hij haalde een hand door zijn haar. ‘Oké?’

Ik slikte. ‘Oké.’

Hij keek even alsof hij was vergeten waarom we daar ook alweer waren. Toen begon hij weer te lopen, en ik zag hem op de weg voor me verdwijnen, zijn hoofd resoluut naar voren terwijl zijn benen de weg onder hem opvraten.

Ik had het verzoek ingediend de dag nadat we terug waren gekomen van het huwelijk.

Weet iemand een mooie plek waar mensen met een dwarslaesie een spannende vakantie kunnen beleven? Ik ben op zoek naar dingen die je anders zou doen als je niet gehandicapt was, dingen die mijn depressieve vriend even doen vergeten dat zijn leven zo beperkt is. Ik weet niet precies waar ik op hoop, maar ik ben blij met al jullie suggesties. Dit is heel dringend. Bezige Bij

Toen ik inlogde keek ik vol ongeloof naar het scherm. Er waren negenentachtig reacties. Ik scrolde op en neer in het scherm, want ik kon me niet voorstellen dat het echt allemaal reacties op mijn verzoek waren. Toen keek ik om me heen naar de andere mensen die in de bibliotheek achter de computer zaten, want ik wilde het dolgraag met iemand delen. Negenentachtig reacties! Op één enkele vraag!

Er zaten verhalen bij over bungeejumping voor dwarslaesiepatiënten, over zwemmen, kanoën, zelfs paardrijden, met behulp van een speciaal frame. (Toen ik de link met video bekeek was ik een beetje teleurgesteld dat Will zei dat hij paarden haatte. Het zag er waanzinnig leuk uit.)

Er was zwemmen met dolfijnen, en duiken met hulp. Er waren drijvende stoelen waardoor hij kon gaan vissen, en aangepaste quads waarmee hij kon crossen. Sommigen hadden foto’s of video’s van zichzelf gepost waarbij ze bezig waren met dit soort activiteiten. Een aantal, waaronder Ritchie, herinnerde zich mijn vorige posts nog, en wilde weten hoe het nu met hem ging.

Dit klinkt als goed nieuws. Voelt hij zich wat beter?

Ik typte snel een antwoord:

Misschien. Maar ik hoop dat dit reisje echt de ommekeer gaat zijn.

Ritchie reageerde:

Goed zo, meisje! The sky is the limit, als je de financiële middelen hebt!

Scootagirl schreef:

Post vooral wat foto’s van hem in het bungeeharnas. De gezichten van die jongens als ze ondersteboven hangen! Geweldig.

Ik vond ze geweldig – deze mensen en hun verzorgers – vanwege hun moed en generositeit en hun fantasie. Die avond kostte het me twee uur om al hun suggesties over te schrijven en de links te bekijken van de websites waar ze mee kwamen over dingen die ze zelf hadden geprobeerd. Ik had zelfs nog met een paar mensen gechat. Toen ik wegging, had ik een bestemming; we zouden naar Californië gaan, naar de Four Winds Ranch, een gespecialiseerd centrum dat hulp bood ‘op een manier waardoor je vergeet dat je ooit hulp nodig hebt gehad’, volgens hun website. De ranch zelf, een laag, houten gebouw op een open plek in een bos vlak bij Yosemite, was opgezet door een ex-stuntman. Hij weigerde om zich beperkingen te laten opleggen door zijn dwarslaesie, en het gastenboek op zijn website stond vol met reacties van blije en dankbare vakantiegangers die zeiden dat ze dankzij hem een heel andere kijk op hun handicap hadden gekregen – en op zichzelf. Minstens zes mensen in de chatroom waren er al eens geweest, en allemaal zeiden ze dat het hun leven volkomen had veranderd.

Het was er rolstoelvriendelijk, en het had alle faciliteiten die je eerder van een luxe hotel zou verwachten. Er waren buitenbaden met discrete badlifts en gespecialiseerde masseurs. Er was medisch personeel aanwezig en een bioscoop met ruimte voor rolstoelen waar anders gewone stoelen stonden. Er was een jacuzzi buiten waar je in kon zitten om naar de sterren te staren. We zouden er een week verblijven, en dan nog een paar dagen naar de kust gaan, naar een hotel waar Will zou kunnen zwemmen, en dat een mooi uitzicht had op de ruige kust. Maar het mooiste was wel dat ik een climax had gevonden voor de vakantie die Will nooit zou vergeten – we zouden gaan skydiven, met de hulp van instructeurs die getraind waren in het parachutespringen met gehandicapten. Ze hadden speciale apparatuur waarmee ze Will aan zich vast konden maken (kennelijk ging het er vooral om dat je hun benen zekerde, zodat hun knieën niet omhoogschoten en in hun gezicht klapten).

Ik zou hem de brochure van het hotel laten zien, maar dit ging ik hem niet vertellen. Ik zou er gewoon met hem naartoe gaan, en dan kijken terwijl hij ging springen. Die paar kostbare minuten zou Will zich gewichtloos en vrij voelen. Hij zou aan zijn gehate stoel ontsnappen. Hij zou vrij zijn van de zwaartekracht.

Ik printte alle informatie uit en legde die ene pagina bovenop. Telkens als ik ernaar keek, voelde ik een sprankje opwinding opkomen – zowel bij de gedachte aan mijn eerste verre reis ooit, maar ook bij de gedachte dat dit het weleens zou kunnen zijn.

Dit zou Will misschien op andere gedachten kunnen brengen.

Ik liet het de volgende ochtend aan Nathan zien. We stonden stiekem over onze koffie gebogen alsof we echt iets clandestiens deden. Hij bladerde door de papieren die ik had uitgeprint.

‘Ik heb het met andere dwarslaesiepatiënten weleens over skydiven gehad. Er is geen medische reden waarom hij het niet zou kunnen. En wat bungeejumping betreft zijn er speciale harnassen om de eventuele druk op zijn ruggengraat te verlichten.’

Ik bestudeerde zijn gezicht gespannen. Ik wist dat Nathan mij niet hoog inschatte als het ging om Wills medische welzijn. Het was dus belangrijk dat hij zag zitten wat ik had gepland.

‘Die ranch heeft alles wat we nodig zouden kunnen hebben. We kunnen ze vooraf bellen, en we kunnen recepten meenemen. Ze kunnen alle generieke geneesmiddelen krijgen die we maar nodig hebben, dus er is geen risico dat we ineens zonder komen te zitten.’

Hij fronste. ‘Ziet er prima uit,’ zei hij uiteindelijk. ‘Dat heb je goed gedaan.’

‘Denk je dat hij het leuk vindt?’

Hij haalde zijn schouders op. ‘Geen idee. Maar…’ hij gaf me de printjes terug. ‘…je hebt ons tot nu toe steeds verbaasd, Lou.’ Hij glimlachte altijd heel plagerig. ‘Dus ik zie niet in waarom je dat niet nog eens kunt.’

Voor ik die avond naar huis ging, liet ik de plannen aan mevrouw Traynor zien.

Ze kwam net aanrijden in haar auto en ik aarzelde voor ik op haar af stapte, uit het zicht van Wills raam. ‘Ik weet dat dit heel duur is,’ zei ik. ‘Maar… het ziet er geweldig uit. Ik denk echt dat Will hier de tijd van zijn leven kan hebben. Als… ach, u begrijpt wel wat ik bedoel.’

Ze bekeek alles zwijgend, en bestudeerde toen het kostenplaatje dat ik had opgesteld.

‘Ik betaal voor mezelf, als u dat wilt. Voor mijn kost en inwoning. Ik wil niet dat u denkt dat –’

‘Prima,’ onderbrak ze me. ‘Doe wat je moet doen. Als jij denkt dat je hem meekrijgt, zou ik dit maar gewoon boeken.’

Ik begreep wat ze bedoelde. Er was geen tijd meer voor iets anders.

‘Denk je dat je hem kunt overhalen?’ vroeg ze.

‘Nou… als ik… als ik doe alsof het deels voor mijn plezier is.’ Ik slikte. ‘Hij vindt dat ik niet genoeg uit mijn leven haal. Hij zegt steeds maar dat ik eens op reis moet. Dat ik… dingen moet beleven.’

Ze bestudeerde me intens. Toen knikte ze. ‘Ja. Dat lijkt me typisch iets wat Will zou zeggen.’ Ze gaf me de papieren terug.

‘Ik ben…’ Ik haalde diep adem en tot mijn verbazing kon ik niets meer zeggen. Ik slikte moeizaam. Twee keer. ‘Wat u toen tegen me zei. Ik…’

Ze had kennelijk geen zin om te wachten tot ik de woorden had gevonden. Ze deed haar hoofd omlaag, en haar slanke vingers grepen naar haar ketting. ‘Ja, enfin, ik ga maar eens naar binnen. Tot morgen. Laat me weten hoe hij reageerde.’

Ik ging die avond niet naar Patricks huis. Het was eerst wel mijn bedoeling, maar ineens boog ik af van het industrieterrein, stak ik de weg over en nam de bus naar huis. Ik liep de 180 stappen naar ons huis en deed de deur open. Het was een warme avond, en alle ramen stonden open om de boel te luchten. Ma stond in de keuken te zingen onder het koken. Pa zat op de bank met een beker thee, en opa lag met zijn hoofd opzij te dutten in zijn stoel. Thomas zat zijn schoenen zorgvuldig in te kleuren met zwarte stift. Ik zei hen gedag en liep door terwijl ik me afvroeg hoe het kon dat ik zo snel al het gevoel had dat ik hier niet meer thuishoorde.

Treena zat in mijn kamer te werken. Ik klopte op de deur en trof haar achter het bureau, gebogen over een stapel studieboeken. Op haar neus stond een bril die ik nog nooit had gezien. Het was vreemd om haar tussen al die spullen te zien die ik voor mezelf had uitgekozen, ook al hing de muur die ik zo zorgvuldig had geschilderd inmiddels vol met tekeningen van Thomas en zat er nog altijd stift in de hoek van mijn rolgordijn. Ik moest mijn best doen om daar niet van te balen.

Ze keek me over haar schouder aan. ‘Heeft ma me nodig?’ vroeg ze. Ze keek omhoog naar de klok. ‘Ik dacht dat zij Thomas te eten zou geven.’

‘Dat is ook zo. Hij krijgt vissticks.’

Ze keek me aan en zette haar bril af. ‘Gaat het wel? Je ziet er niet uit.’

‘Jij ook niet.’

‘Ik weet het. Ik heb zo’n stom detoxdieet gedaan. Ik kreeg er uitslag van.’ Ze bracht een hand naar haar kin.

‘Jij doet nooit aan diëten.’

‘Ja. Nou ja… bij Accountancy 2 zit een jongen die ik leuk vind. Ik dacht dat ik er maar eens wat moeite voor moest doen. En een gezicht vol uitslag doet het altijd goed, wat jij?’

Ik ging op het bed zitten. Het was mijn dekbedovertrek. Ik wist dat Patrick het verschrikkelijk zou vinden, vanwege het drukke geometrische patroon. Het verbaasde me dat Katrina er niet net zo over dacht.

Ze deed haar boek dicht en leunde achterover in haar stoel. ‘Nou, wat is er loos?’

Ik beet op mijn lip tot ze het me nog een keer vroeg.

‘Treen, denk jij dat ik me zou kunnen laten omscholen?’

‘Omscholen? Als wat?’

‘Ik weet niet. Iets met mode. Design. Of misschien gewoon als coupeuse.’

‘Nou… daar heb je zeker allerlei cursussen voor. Ik weet zeker dat er op mijn universiteit zulke dingen worden aangeboden. Ik kan het wel voor je uitzoeken als je dat wilt.’

‘Maar nemen ze daar mensen zoals ik aan? Mensen zonder diploma’s?’

Ze gooide haar pen in de lucht en ving hem weer op. ‘O, ze zijn dol op volwassen studenten. Vooral op volwassen studenten met een bewezen goede werkhouding. Misschien moet je eerst een soort entreecursus doen, maar ik zou niet weten waarom niet. Hoezo? Wat is er dan?’

‘Ik weet niet. Het komt door iets wat Will een poosje terug tegen me zei. Over… over wat ik met mijn leven zou moeten doen.’

‘En?’

‘En ik denk steeds… misschien wordt het tijd dat ik ga doen wat jij nu doet. Nu pa zichzelf weer kan redden ben jij misschien niet de enige die iets van zichzelf kan maken.’

‘Het gaat je wel geld kosten.’

‘Dat weet ik. Ik heb gespaard.’

‘Het kost waarschijnlijk meer dan jij hebt gespaard.’

‘Dan vraag ik een beurs aan. Of misschien een lening. En ik heb genoeg om het een poosje uit te zingen. Ik heb een Kamerlid ontmoet en zij zei dat ze werkt met een of ander bureau dat me zou kunnen helpen. Ze heeft me haar kaartje gegeven.’

‘Wacht even,’ zei Katrina, draaiend op haar stoel. ‘Ik snap het niet helemaal. Ik dacht dat jij bij Will wilde blijven. Ik dacht dat het hele punt was dat jij hem in leven wilde houden en voor hem wilde blijven werken.’

‘Dat is ook zo, maar…’ Ik staarde naar het plafond.

‘Maar wat.’

‘Het is een beetje moeilijk.’

‘Dat is kwantitatieve versoepeling ook. Maar ik snap heus wel dat dat gaat om het bijdrukken van geld.’

Ze stond op en liep de kamer door om de deur dicht te doen. Ze sprak zo zachtjes dat niemand in huis ons zou kunnen horen.

‘Denk je dat je de strijd gaat verliezen? Denk je dat hij…?’

‘Nee,’ zei ik snel. ‘Tenminste, dat hoop ik niet. Ik heb plannen. Grote plannen. Ik laat het je later nog wel zien.’

‘Maar…’

Ik rekte mijn armen boven mijn hoofd en draaide mijn vingers in elkaar. ‘Maar ik mag Will. Heel erg graag.’

Ze bestudeerde me peinzend. Er is niets zo angstaanjagend als het nadenkgezicht van mijn zusje als ze je direct aankijkt.

‘O, shit.’

‘Nee, niet…’

‘Maar dat is interessant,’ zei ze.

‘Hou maar op.’ Ik liet mijn armen vallen.

‘Jij wilt een baan, zodat…’

‘Dat zeggen die andere dwarslaesiepatiënten tegen me, die ik spreek op het forum. Allebei kan niet. Je kunt niet iemands verzorger zijn en…’ Ik sloeg mijn handen voor mijn gezicht.

Ik voelde haar ogen prikken.

‘Weet hij het?’

‘Nee. Ik weet niet eens of ik het wel weet. Alleen…’ Ik plofte voorover op haar bed. Het rook naar Thomas en een heel klein beetje naar Marmite. ‘Ik weet niet wat ik denk. Het enige wat ik weet is dat ik meestal liever bij hem ben dan bij wie dan ook.’

‘Inclusief Patrick?’

En daar had je het. De waarheid die ik nauwelijks aan mezelf kon toegeven.

Ik voelde het bloed naar mijn wangen stijgen. ‘Ja,’ zei ik in het dekbed. ‘Soms wel.’

‘Fuck,’ zei ze na een minuut. ‘En ik dacht dat ik het mezelf graag moeilijk maakte.’

Ze ging naast me op het bed liggen, en we staarden naar het plafond. Beneden hoorden we opa vals fluiten, begeleid door het gepiep en gebots van een op afstand bestuurbare auto die Thomas heen en weer liet rijden tegen de plinten. Om een onverklaarbare reden sprongen de tranen me in de ogen. Ik voelde mijn zusjes arm om me heen glijden.

‘Jij bent echt een gestoord wijf,’ zei ze, en we begonnen allebei te lachen.

‘Maak je geen zorgen,’ zei ik terwijl ik over mijn gezicht wreef. ‘Ik ga heus niets stoms doen.’

‘Goed zo. Want hoe meer ik erover nadenk, hoe meer ik denk dat het gaat om de intensiteit van het hele gebeuren. Het is niet echt, het gaat je om het drama.’

‘Wat?’

‘Nou ja, dit gaat per slot van rekening om leven en dood, en je zit elke dag opgesloten in het leven van die man, en in dat krankzinnige geheim. Dan krijg je een soort valse intimiteit. Dat, of je hebt een of ander eng Florence Nightingale-complex.

‘Geloof me, dat is het zeker niet.’

We bleven samen naar het plafond staren.

‘Maar het is wel een beetje gek, denken dat je verliefd bent op iemand die niet… nou ja, die niet van jou kan houden. Misschien is het wel omdat je in paniek bent nu je eindelijk bij Patrick bent ingetrokken.’

‘Dat weet ik ook wel. Je hebt gelijk.’

‘En jullie zijn al zo lang samen. Dan is het logisch dat je verliefd wordt op anderen.’

‘Vooral nu Patrick zo’n geobsedeerde Marathon Man is.’

‘En je kunt van Will ook genoeg krijgen. Ik bedoel, ik weet nog dat je vertelde dat hij zo’n eikel was.’

‘Dat vind ik soms nog steeds.’

Mijn zus pakte een tissue en bette mijn ogen. Toen veegde ze iets van mijn wang.

‘Maar goed, los van dat alles vind ik het een goed idee als je zou gaan studeren. Want – laat ik het maar ronduit zeggen – of het nu allemaal misloopt met Will of niet, je hebt hoe dan ook een fatsoenlijke baan nodig. Je wilt niet voor de rest van je leven in de verzorging blijven.’

‘Het loopt niet mis met Will. Het… het komt wel goed met hem.’

‘Tuurlijk.’

Ma riep Thomas. We konden haar beneden ons in de keuken horen zingen. ‘Thomas. Tomtomtomtom Thomas…’

Treena zuchtte en wreef in haar ogen. ‘Ga je vanavond nog naar Patrick?’

‘Ja.’

‘Heb je anders zin om snel nog een borrel te doen in de Spotted Dog? Dan kun je me je plannen laten zien. Ik vraag wel aan ma of die Thomas in bed wil stoppen. Kom op, mag jij me trakteren, aangezien jij nu geld genoeg hebt om te gaan studeren.’

Het was kwart voor tien toen ik bij Patrick thuis was.

Tot mijn grote verbazing had Katrina al mijn vakantieplannen goedgekeurd. Ze had niet eens gezegd wat ze anders altijd zegt: ‘Ja, maar het zou nog beter zijn als jij…’ Op een gegeven moment vroeg ik me af of ze soms alleen maar zo aardig deed omdat ik duidelijk niet helemaal mezelf was. Maar ze bleef dingen zeggen als: ‘Wow, niet te geloven dat je dit hebt gevonden! Je moet heel veel foto’s maken als hij aan dat bungeekoord hangt.’ En: ‘Ik zou zijn gezicht wel willen zien als je hebt verteld van het skydiven! Dat wordt fantastisch.’

Als je ons in de pub had zien zitten, zou je denken dat we twee goede vriendinnen waren.

Terwijl ik dit overpeinsde, liet ik mezelf zachtjes binnen. Van buitenaf was het donker in huis en ik vroeg me af of Patrick vroeg naar bed was gegaan, of extra lang aan het trainen was. Ik liet mijn tas in de gang op de grond vallen en duwde de deur van de zitkamer open. Gut, wat aardig van hem om een lichtje voor me aan te laten, dacht ik.

En toen zag ik hem. Hij zat aan de tafel die gedekt was voor twee, met een flakkerend kaarsje tussen de borden. Toen ik de deur achter me dichtdeed, stond hij op. De kaars was al half opgebrand.

‘Het spijt me,’ zei hij.

Ik staarde hem aan.

‘Ik heb me aangesteld. Je hebt gelijk. Die baan van jou is maar voor een halfjaar, en ik heb me als een klein kind gedragen. Ik had trots moeten zijn dat jij zoiets nuttigs met je leven doet, en dat je het allemaal zo serieus neemt. Ik was gewoon een beetje… van de kaart. Het spijt me zo. Echt.’

Hij stak een hand uit. Ik pakte die aan.

‘Het is goed dat je probeert om hem te helpen. Bewonderenswaardig.’

‘Dank je.’ Ik kneep in zijn hand.

Hij haalde even kort adem en praatte door, alsof hij een speech had voorbereid. ‘Ik heb gekookt. Maar ik vrees dat het weer een salade is.’ Hij haalde twee borden uit de koelkast. ‘Ik beloof je dat we een keer echt goed uit eten gaan als de Viking achter de rug is.’ Hij blies zijn wangen op. ‘Ik geloof dat ik de laatste tijd niet echt meer aan iets anders kan denken. Dat is denk ik ook een deel van het probleem. En je hebt gelijk. Je hoeft niet achter mij aan te lopen. Dit is mijn ding. Jij hebt het volste recht om in plaats daarvan te gaan werken.’

‘Patrick…’ zei ik.

‘Ik wil geen ruzie met je, Lou. Kun je het me vergeven?’

Zijn ogen stonden gespannen en hij rook naar aftershave. Die twee feiten daalden langzaam op me neer als een zwaar gewicht.

‘Ga toch maar zitten,’ zei hij. ‘Laten we eten, en dan… ik weet niet. Gewoon gezellig. Ergens anders over praten. Niet over hardlopen.’ Hij lachte geforceerd.

Ik ging zitten en keek naar de tafel. ‘Dit is echt heel lief van je,’ zei ik.

Patrick kende echt 101 recepten met kalkoenfilet.

We aten de groene salade, de pastasalade en de salade met zeevruchten en exotisch fruit die hij als toetje had gemaakt, en ik dronk er wijn bij, terwijl hij het op bronwater hield. Het duurde even, maar toen begonnen we te relaxen. Voor me aan tafel zat een Patrick die ik al een hele poos niet meer had gezien. Hij was grappig, attent. Hij hield zichzelf scherp in de gaten, zodat hij niets over hardlopen of marathons zou zeggen, en lachte als hij het gesprek toch weer die kant op liet gaan. Ik voelde zijn voeten tegen de mijne onder tafel, en we haakten onze benen in elkaar, en langzaam voelde ik iets in mijn borst ontspannen wat zo verkrampt en ongemakkelijk had gevoeld.

Mijn zus had gelijk. Mijn leven was heel raar geworden en ik had het contact met alle anderen verloren – Wills ellendige situatie en zijn geheim hadden me helemaal opgeslokt. Ik moest zorgen dat ik de anderen om me heen niet uit het oog verloor.

Ik begon me schuldig te voelen over het gesprek dat ik net nog met mijn zusje had gevoerd. Patrick liet me niet opstaan, zelfs niet om te helpen met afruimen. Om kwart over elf nam hij de borden en schalen mee naar de kitchenette en begon de afwasmachine in te laden. Ik zat naar hem te luisteren terwijl hij door de deuropening tegen me praatte. Ik wreef over de plek waar mijn nek overging in mijn schouders, in een poging de hardnekkige knopen die daar waren ontstaan los te masseren. Ik deed mijn ogen open en probeerde de spieren te ontspannen, zodat het een paar minuten duurde voor ik in de gaten had dat ons gesprek gestopt was.

Ik deed mijn ogen open. Patrick stond in de deuropening met mijn vakantiemapje in zijn hand. ‘Wat is dit allemaal?’

‘Dat is… de vakantie. Waar ik je over vertelde.’

Ik keek toe terwijl hij de papieren doorbladerde die ik net aan mijn zus had laten zien, en hoe hij de route tot zich door liet dringen, de plaatjes, het strand van Californië.

‘Ik dacht…’ Toen hij zijn stem had hervonden klonk die vreemd verwrongen. ‘Ik dacht dat je het over Lourdes had.’

‘Wat?’

‘Of… weet ik veel… de geboorteplaats van de Paralympics, Stoke Mandeville of zo. Omdat je zei dat je niet meekon omdat je hem moest helpen. Ik dacht dat het om fysio ging, of gebedsgenezing of zoiets. Maar dit lijkt me meer…’ Vol ongeloof schudde hij zijn hoofd. ‘Dit lijkt meer op de vakantie van je leven.’

‘Ja… dat is het ook wel een beetje. Maar niet voor mij. Voor hem.’

Patrick trok een grimas. ‘Nee…’ zei hij hoofdschuddend. ‘Voor jou is hier natuurlijk niets aan. Jacuzzi’s onder de sterrenhemel, zwemmen met dolfijnen… O, kijk, “vijfsterrenluxe” en “vierentwintig uur per dag roomservice”.’ Hij keek me aan. ‘Dit is geen werkreisje. Dit lijkt verdomme wel een huwelijksreis.’

‘Dat slaat nergens op!’

‘Nee, en dit wel zeker? Verwacht jij nu echt van mij dat ik hier rustig ga zitten wachten terwijl jij met een andere kerel op zo’n soort vakantie gaat?’

‘Zijn verzorger gaat ook mee.’

‘O. O, ja. Nathan. Nee, dan is het goed.’

‘Patrick, kom op – dit is allemaal heel lastig.’

‘Nou, leg het dan maar uit.’ Hij duwde me de papieren in de handen. ‘Leg het me dan maar uit, Lou. Leg het me dan maar uit, zodat ik dit kan begrijpen.’

‘Het is voor mij heel belangrijk dat Will wil blijven leven, dat hij inziet dat er mooie dingen in het verschiet kunnen liggen.’

‘En jij bent een van die mooie dingen?’

‘Dat is niet eerlijk. Luister eens, heb ik ooit van jou gevraagd om te stoppen met het werk waar jij zo van houdt?’

‘Ik hoef niet met vreemde mannen in jacuzzi’s te zitten voor mijn werk.’

‘Nou, dat zou mij niet uitmaken. Van mij mag je best in een jacuzzi zitten met vreemde mannen! Zo vaak je maar wilt! Nou jij weer!’ Ik probeerde erbij te lachen, in de hoop dat hij dat ook zou doen.

Maar hij trapte er niet in. ‘Hoe zou jij je voelen, Lou? Hoe zou jij je voelen als ik zei dat ik met iemand naar een fitnesscongres zou gaan – weet ik veel – met Leanne van de Terrors bijvoorbeeld, omdat ze wel een verzetje kon gebruiken?’

‘Een verzetje?’ Ik dacht aan Leanne, met haar steile blonde haar en haar perfecte benen, en ik vroeg me af waarom nou juist die naam bij hem opkwam.

‘En hoe zou jij je voelen als ik de hele tijd met haar zou eten, en met haar in een jacuzzi zou zitten, en dagjes uitging met haar. Of zesduizend kilometer verderop met haar op vakantie ging omdat ze een beetje down was. Zou jij daar dan helemaal niet mee zitten?’

‘Hij is niet een “beetje down”, Patrick. Hij wil zelfmoord plegen. Hij wil naar Dignitas en daar wil hij verdomme een eind aan zijn leven maken.’ Ik voelde het bloed door mijn oren pompen. ‘En je kunt het niet zo omdraaien. Jij was degene die Will een lamme noemde. Jij deed altijd alsof Will onmogelijk een bedreiging voor je kon zijn. “De perfecte baas”, zei je. Iemand waar je je geen zorgen over hoefde te maken.’

Hij legde mijn map op het aanrecht.

‘Nou, Lou… ik maak me inmiddels wel degelijk zorgen.’

Ik liet mijn hoofd in mijn handen zakken, en bleef een poosje zo zitten. Buiten, in de gang, hoorde ik de deur van de nooduitgang dichtslaan, en de stemmen van mensen die weer werden opgeslokt door een voordeur die openging en achter hen dichtviel.

Patrick liet zijn hand langzaam heen en weer glijden over de rand van de keukenkastjes. In zijn kaak zag ik een spiertje vertrekken. ‘Weet jij hoe dit voelt, Lou? Dit voelt alsof ik aan het rennen ben en maar niet bij de rest van het veld kan komen. Het voelt alsof…’ Hij haalde diep adem, alsof hij probeerde zijn kalmte te bewaren. ‘Ik heb het gevoel alsof er om de hoek iets heel ergs wacht, en iedereen al weet wat, behalve ik.’

Hij keek me aan. ‘Ik geloof niet dat ik heel onredelijk ben. Maar ik wil niet dat je gaat. Het maakt me niet uit of je mee wilt naar de Viking, maar ik wil niet dat je op die… vakantie gaat. Met hem.’

‘Maar ik –’

‘We zijn al bijna zeven jaar bij elkaar. En jij kent deze man vijf maanden. Zo kort werk je daar pas. Vijf maanden. Als jij nu met hem weggaat, dan zeg je mij daarmee iets over onze relatie. Over hoe je tegenover ons staat.’

‘Dat is niet eerlijk. Het hoeft helemaal niets te zeggen over ons,’ protesteerde ik.

‘Wel als ik dit allemaal heb gezegd en jij gaat toch.’

Het werd heel stil om ons heen. Hij keek me aan met een uitdrukking die ik nog nooit bij hem had gezien.

Toen ik mijn stem had hervonden, klonk hij fluisterend. ‘Maar hij heeft me nodig.’

Bijna meteen nadat ik dat had gezegd en zelf die woorden hoorde en hoe ze in de lucht uiteenvielen en weer bij elkaar kwamen, wist ik hoe ik me zou voelen als hij zoiets tegen mij zou zeggen.

Hij slikte, schudde zijn hoofd een beetje alsof hij moeite had te geloven wat ik zojuist had gezegd. Zijn hand bleef liggen aan de zijkant van het aanrecht, en toen keek hij op.

‘Het maakt allemaal niet uit, wat ik ook zeg, hè?’

Dat was het punt met Patrick. Hij was altijd slimmer dan je dacht.

‘Patrick, ik…’

Hij deed zijn ogen dicht, heel even maar, draaide zich toen om en liep de kamer uit zonder de laatste lege schalen op te ruimen.

21

Steven

In het weekend trok het meisje in het bijgebouw. Will had er niets van gezegd tegen Camilla en mij, maar toen ik zaterdagochtend in mijn pyjama zijn huis in liep om te zien of Will hulp nodig had, aangezien Nathan wat later zou komen, liep zij daar met een kom cornflakes in haar ene hand en de krant in de andere door de gang. Ze bloosde toen ze me zag. Ik weet niet waarom – ik had gewoon mijn badjas aan, dus ik liep er niet halfnaakt bij. Ik weet nog dat ik achteraf bedacht dat er een tijd was waarin het volkomen normaal was dat er ’s ochtends allerlei beeldschone jongedames uit Wills slaapkamer slopen.

‘Ik kom alleen even Wills post brengen,’ zei ik terwijl ik met de post zwaaide.

‘Hij is nog niet wakker. Zal ik hem even roepen?’ Haar hand schoot naar haar borst, en ze bedekte zich met de krant. Ze droeg een Minnie Mouse T-shirt en een soort geborduurde broek waar je de Chinese vrouwen in Hongkong wel in ziet lopen.

‘Nee, nee. Niet als hij nog slaapt. Laat hem maar rusten.’

Toen ik het aan Camilla vertelde, dacht ik dat ze wel blij zou zijn. Ze was immers zo ontzettend kwaad toen het kind bij haar vriendje ingetrokken was. Maar ze keek wat verbaasd, en trok toen zo’n blik waaruit sprak dat ze dacht aan alle mogelijke onwenselijke consequenties. Ze zei het niet, maar ik wist vrij zeker dat ze niet erg dol was op Louisa Clark. Ze stond permanent in de Afkeurstand.

We hebben nooit precies geweten waarom Louisa daar nu kwam wonen – Will zei alleen dat het een ‘familiekwestie’ was – maar het was een bezig meiske. Als ze niet voor Will aan het zorgen was, vloog ze door het huis om te poetsen en te boenen, en rende ze op en neer naar het reisbureau en naar de bibliotheek. In de stad herkende je haar al van verre, omdat ze zo opvallend was. Ze droeg de felste kleuren ooit – kleuren die je anders alleen in tropische landen zag. Van die korte jurkjes met kralen en wonderlijke schoenen.

Vroeger zou ik tegen Camilla hebben gezegd dat de boel opfleurde door haar aanwezigheid. Maar dat soort dingen kon ik tegenwoordig niet meer tegen Camilla zeggen.

Will had haar kennelijk wel gezegd dat ze van zijn computer gebruik mocht maken, maar dat weigerde ze, want ze wilde liever naar de bieb. Ik weet niet of ze bang was dat iemand anders zou denken dat ze misbruik van hem maakte, of omdat ze niet wilde dat hij zou zien waar zij mee bezig was.

Hoe dan ook, Will leek iets gelukkiger als zij er was. Ik hoorde hen een paar keer praten, door mijn open raam, en ik weet zeker dat ik Will hoorde lachen. Ik sprak erover met Bernard Clark, gewoon om zeker te zijn dat hij geen problemen had met deze situatie, en hij vertelde dat het allemaal wat lastig lag, omdat ze weg was bij haar vriend, met wie ze al heel lang een relatie had, en dat er ook thuis van alles speelde. Hij zei ook dat ze zich had ingeschreven voor een of andere entreecursus om verder te kunnen studeren. Ik besloot om dat maar niet aan Camilla te vertellen. Ik wilde niet dat zij daar conclusies uit zou trekken. Volgens Will wilde ze iets met mode of zo. Het was zonder meer een mooi meisje om te zien, en ze had een prachtig figuurtje – maar de dingen die ze droeg, ik begreep niet dat iemand zulke dingen kocht.

Op maandagavond vroeg ze of Camilla en ik met Nathan naar Wills huis wilden komen. Ze had de tafel vol gelegd met brochures, printjes van reisschema’s, verzekeringszaken en alle andere dingen die ze had uitgeprint van het internet. Ze had voor elk van ons een kopie, in een doorzichtig plastic mapje. Ze had alles keurig georganiseerd.

Ze vertelde dat ze ons haar plannen voor een vakantie wilde presenteren. (Ze had Camilla gewaarschuwd dat ze zou doen alsof het vooral voor haar eigen plezier was, maar ik zag dat Camilla desondanks nogal ijzig keek toen ze alles opnoemde wat ze voor hen had geboekt.)

Het was een heel bijzondere reis, met allerlei wonderlijke activiteiten, en dingen die Will zelfs voor zijn ongeluk nooit zou hebben gedaan. Maar telkens als ze iets noemde – raften, of bungeejumping, en wat al niet – hield ze Will een brochure voor waarin je andere gehandicapte mannen dat soort dingen zag doen, en zei ze: ‘Jij zegt zelf altijd dat ik nieuwe dingen moet proberen, maar dan vind ik dat jij mee moet.’

Ik moet toegeven, ik was heimelijk nogal onder de indruk van haar. Ze was heel vindingrijk, dat kind.

Will hoorde haar aan, en ik zag dat hij de spullen las die zij hem voorhield.

‘Hoe kom je aan al deze informatie?’ vroeg hij uiteindelijk.

Ze trok haar wenkbrauwen op. ‘Kennis is macht, Will,’ zei ze.

En mijn zoon glimlachte, alsof ze iets heel slims had gezegd.

‘En?’ vroeg Louisa toen alle vragen waren gesteld. ‘We vertrekken over acht dagen. Ziet u het zitten, mevrouw Traynor?’ Ze vroeg het behoorlijk uitdagend, alsof Camilla het niet in haar hoofd moest halen om nee te zeggen.

‘Als jullie hier allemaal zin in hebben, vind ik het prima,’ antwoordde Camilla.

‘Nathan? Heb jij nog steeds zin?’

‘Absoluut.’

‘En… Will?’

We keken hem allemaal aan. Er was een tijd, nog niet zo lang geleden, dat zelfs maar één van deze activiteiten al ondenkbaar was. Er was een tijd dat Will er genoegen in schepte om nee te zeggen om zijn moeder dwars te zitten. Zo was hij altijd al, onze zoon – precies het tegenovergestelde doen van wat goed was, alleen omdat hij zich op geen enkele manier wenste te voegen. Ik weet niet van wie hij dat had, dat subversieve. Misschien was hij daarom wel zo’n briljant onderhandelaar.

Hij keek op naar mij, met een blik die niets prijsgaf, en ik voelde mijn kaak aanspannen. Toen keek hij naar het meisje, en begon te glimlachen.

‘Waarom niet?’ zei hij. ‘Het lijkt me geweldig om te zien hoe Clark zich in een stroomversnelling stort.’

Het meisje leek letterlijk in te zakken – van opluchting – alsof ze ergens verwachtte dat hij nee zou zeggen.

Het is heel gek – ik moet toegeven dat ik wat op mijn hoede was voor haar toen zij pas in ons leven kwam. Ondanks al zijn grootspraak was Will erg kwetsbaar. Ik was bang dat ze hem zou manipuleren. Ondanks alles was hij welgesteld, en het feit dat die vervloekte Alicia er met zijn vriend vandoor was, had hem de das omgedaan.

Maar ik zag hoe Louisa naar hem keek, met een vreemde mengeling van trots en dankbaarheid, en ineens was ik onnoemelijk blij dat zij er was. We zeiden het nooit met zoveel woorden, maar de situatie van mijn zoon was onleefbaar. En wat het ook mocht zijn dat zij deed, het leek hem een klein beetje verlichting te brengen.

Een paar dagen lang hing er ontegenzeggelijk een feestelijke sfeer in huis. Camilla koesterde heimelijk weer hoop, hoewel ze dat niet aan mij wilde toegeven. Ik wist wel waarom: wat viel er uiteindelijk te vieren? Een keer hoorde ik haar ’s avonds laat met Georgina praten aan de telefoon. Ze probeerde recht te praten wat ze had gedaan. En aangezien Georgina echt een kind van haar moeder is, was die alweer op zoek naar alle manieren waarop Louisa misbruik kon maken van Will.

‘Ze heeft aangeboden om voor zichzelf te betalen, Georgina,’ zei Camilla. En: ‘Nee, schat. Ik geloof niet dat we een keus hebben. We hebben nog maar heel weinig tijd, en Will stemt ermee in, dus ik hoop er maar het beste van. Ik vind echt dat jij dat ook zou moeten doen.’

Ik wist wat het haar kostte om Louisa te verdedigen, om zelfs maar vriendelijk tegen haar te doen. Maar ze tolereerde het meisje omdat ze even goed als ik wist dat Louisa onze enige kans was om onze zoon zelfs maar een beetje gelukkig te houden.

We zeiden het geen van beiden, maar Louisa Clark was onze enige kans om hem in leven te houden.

Gisteravond ging ik een borrel drinken met Della. Camilla was op bezoek bij haar zuster, dus gingen we een stuk wandelen langs de rivier toen we weer naar huis gingen.

‘Will gaat op vakantie,’ vertelde ik haar.

‘Wat geweldig,’ antwoordde ze.

Arme Della. Ik zag hoe ze haar instinctieve drang om mij te vragen naar onze toekomst probeerde te onderdrukken – en dat ze nadacht over hoe deze onverwachte ontwikkeling op ons van invloed was – maar ik geloof niet dat ze dat ooit zou hebben gedaan. Niet tot dit allemaal was opgelost.

We wandelden, keken naar de zwanen, lachten naar de toeristen die in de vroege avondzon ronddobberden, en zij kletste een eind weg over dat het voor Will heerlijk moest zijn, en dat het waarschijnlijk een teken was dat hij zich nu toch eindelijk in zijn situatie had geschikt. Het was lief van haar om dat te zeggen, want ik wist dat zij in bepaalde opzichten hoopte dat er allemaal snel een eind aan zou komen. Het was per slot van rekening Wills ongeluk dat een eind had gemaakt aan onze plannen voor een leven samen. Ze moet stiekem hebben gehoopt dat ik op een dag af zou zijn van mijn verplichtingen tegenover Will, zodat ik eindelijk vrij zou zijn.

En ik liep naast haar, voelde haar hand op mijn arm rusten, en luisterde naar haar zangerige stem. Ik kon haar de waarheid niet zeggen – de waarheid die slechts een handvol mensen kende. Dat als het meisje geen succes had met haar ranches en haar bungeejumping en haar jacuzzi’s en wat al niet, zij mij paradoxaal genoeg zou bevrijden. Want het enige wat mij er ooit toe zou kunnen bewegen mijn gezin te verlaten was als Will uiteindelijk toch zou doorzetten en naar dat gruwelijke oord in Zwitserland zou gaan.

Ik wist het en Camilla wist het. Ook al zouden we het geen van beiden ooit aan elkaar toegeven. Alleen de dood van mijn zoon zou mij de vrijheid geven om te kiezen voor het leven dat ik wilde leiden.

‘Niet doen,’ zei ze toen ze mijn gezicht zag.

Die lieve Della. Ze zag waar ik aan dacht, zelfs als ik het zelf nog niet wist.

‘Het is goed nieuws, Steven. Echt waar. Wie weet is dit het begin van een heel nieuw onafhankelijk leven voor Will.’

Ik legde mijn hand over de hare. Als ik een dapperder man was geweest, had ik haar gezegd wat ik werkelijk dacht. Als ik een dapperder man was geweest, zou ik haar lang geleden al losgelaten hebben – haar, en misschien mijn vrouw ook.

‘Je hebt gelijk,’ zei ik en ik deed mijn best erbij te lachen. ‘Laten we hopen dat hij terugkomt met allerlei wilde verhalen over dat bungeejumpen of wat voor gruwelijke dingen die jongelui elkaar tegenwoordig allemaal nog meer aandoen.’

Ze gaf me een por. ‘Misschien laat hij je wel zo’n ding neerzetten, boven in het kasteel.’

‘En dan raften in de slotgracht?’ zei ik. ‘Ik zal het meenemen als mogelijke nieuwe attracties voor het komende zomerseizoen.’

Gesterkt door dit onwaarschijnlijke beeld liepen we af en toe grinnikend door, helemaal tot aan het botenhuis.

En toen kreeg Will longontsteking.

22

Ik holde de EHBO binnen. Doordat het ziekenhuis over veel gebouwen verspreid was en door mijn gebrekkige interne kompas duurde het een eeuw voor ik de intensive care had gevonden. Ik moest het drie keer vragen voor iemand me de juiste kant op stuurde. Uiteindelijk duwde ik de deuren van afdeling C12 open, hijgend en naar adem snakkend, en daar, op de gang, zat Nathan een krant te lezen. Hij keek op toen ik naar hem toe liep.

‘Hoe gaat het met hem?’

‘Hij ligt aan de zuurstof. Stabiel.’

‘Ik begrijp er niets was. Vrijdagavond was er nog niets aan de hand. Hij hoestte zaterdagochtend wel een beetje, maar… maar dit? Wat is er gebeurd?’

Mijn hart klopte als een bezetene. Ik ging even zitten en probeerde op adem te komen. Ik had bijna alleen maar gerend sinds ik een uur geleden Nathans sms’je kreeg. Hij ging rechtop zitten en vouwde zijn krant op.

‘Dit is niet de eerste keer, Lou. Als hij een paar bacteriën in zijn longen krijgt, werkt zijn hoestreflex niet zoals het zou moeten, en dan gaat het behoorlijk hard. Ik heb zaterdagmiddag nog wat technieken geprobeerd om de hoest los te krijgen, maar hij had te veel pijn. En toen kreeg hij zomaar ineens koorts, en stekende pijn in zijn borst. We moesten zaterdagavond een ambulance bellen.’

‘Shit,’ zei ik en ik boog voorover. ‘Shit, shit, shit. Mag ik naar binnen?’

‘Hij is behoorlijk groggy. Ik weet niet of je er veel uit krijgt. En mevrouw T is bij hem.’

Ik liet mijn tas bij Nathan staan, waste mijn handen met antibacteriële lotion, duwde tegen de deur en ging naar binnen.

Will lag midden op het ziekenhuisbed, zijn lichaam bedekt onder een blauwe deken, aangesloten op een infuus en omgeven door allerlei apparaten die af en toe begonnen te piepen. Zijn gezicht ging voor een deel schuil onder een zuurstofmasker en hij had zijn ogen dicht. Zijn huid zag er grauw uit, en je zag hier en daar een witblauwe vlek, waardoor ik iets in mij voelde samentrekken. Mevrouw Traynor zat naast hem, met een hand op zijn bedekte arm. Ze staarde zonder iets te zien naar de muur aan de overkant.

‘Mevrouw Traynor,’ zei ik.

Ze keek geschrokken op. ‘O. Louisa.’

‘Hoe… hoe gaat het met hem?’ Ik wilde het liefst Wills andere hand vastpakken, maar ik had het gevoel dat ik niet kon gaan zitten. Dus bleef ik bij de deur staan. Uit haar gezicht sprak zo veel verdriet dat ik me een indringer voelde door zelfs maar in de kamer te zijn.

‘Ietsje beter. Ze hebben hem heel sterke antibiotica gegeven.’

‘Kan… kan ik iets doen?’

‘Ik geloof het niet, nee. We… we moeten afwachten. De specialist doet over ongeveer een uur zijn ronde. Hopelijk heeft hij iets meer informatie voor ons.’

De wereld leek stil te staan. Ik bleef nog even staan, en liet de piepende apparaten een ritme in mijn bewustzijn branden.

‘Zal ik het anders even van u overnemen? Zodat u even uw benen kunt strekken?’

‘Nee. Ik blijf liever.’

Ergens hoopte ik dat Will mijn stem kon horen. Ergens hoopte ik dat hij zijn ogen zou openen boven dat doorzichtige plastic masker, en dat hij zou zeggen: ‘Clark, ga in vredesnaam zitten. Het ziet er zo slordig uit als je daar zo staat.’

Maar hij lag daar maar.

Ik veegde met een hand over mijn gezicht. ‘Zal… zal ik misschien iets te drinken voor u halen?’

Mevrouw Traynor keek op. ‘Hoe laat is het?’

‘Kwart voor tien.’

‘Werkelijk?’ Ze schudde haar hoofd, alsof ze het nauwelijks kon geloven. ‘Dank je, Louisa. Dat zou… dat is heel vriendelijk van je. Ik zit hier kennelijk al heel lang.’

Ik had vrijdag vrij gehad – deels omdat de Traynors volhielden dat ik een vrije dag had verdiend, maar vooral omdat ik alleen nog aan een paspoort kon komen door met de trein naar Londen te gaan om daar in de rij te gaan staan bij het ministerie van Justitie. Vrijdagavond was ik even bij hen langsgegaan, toen ik terugkwam, om Will mijn buit te laten zien, en om te controleren of zijn eigen paspoort nog wel geldig was. Ik vond hem wel erg stilletjes, maar dat was op zich niet zo heel ongebruikelijk. Sommige dagen had hij meer last dan andere. Als ik eerlijk ben, zat ik zo met mijn hoofd bij de reisplannen dat ik niet veel ruimte had om aan andere dingen te denken.

Zaterdagochtend ging ik met pa mijn spullen bij Patrick ophalen, en ’s middags ging ik met ma de stad in om een bikini en wat andere vakantiespullen te kopen, en zaterdag- en zondagnacht sliep ik bij mijn ouders. Het was proppen, want Treena en Thomas waren er ook. Maandagochtend stond ik om zeven uur op, want ik wilde om acht uur bij de Traynors zijn. Toen ik daar aankwam zat alles op slot, zowel de voor- als de achterdeuren. Er lag geen briefje. Ik stond in de portiek en belde drie keer naar Nathan, maar die nam niet op. De telefoon van mevrouw Traynor sprong meteen op voicemail. Ik zat al drie kwartier op de stoep te wachten toen ik eindelijk een sms’je van Nathan kreeg.

We zijn in het streekziekenhuis. Will heeft longontsteking. Afdeling C12.

Nathan vertrok en ik bleef nog een uur voor Wills deur zitten. Ik bladerde door wat tijdschriften die iemand daar in 1982 had neergelegd, en haalde toen een boek uit mijn tas maar kon me onmogelijk concentreren.

De specialist kwam langs, maar ik vermoedde dat ik niet met hem mee naar binnen kon gaan als Wills moeder daar was. Toen hij een kwartier later weer naar buiten kwam, liep mevrouw Traynor met hem mee naar buiten. Ik weet niet of ze het mij vertelde omdat ze het kwijt moest en er verder niemand anders was, maar ze zei met een stem waar de opluchting van afdroop dat de specialist vrij zeker was dat ze de infectie onder controle hadden. Het was wel een erg heftige bacteriestam. Het was een geluk dat ze Will op tijd naar het ziekenhuis hadden gebracht. Haar ‘want anders…’ bleef in stilte tussen ons in hangen.

‘Dus wat doen we nu?’ vroeg ik.

Ze haalde haar schouders op. ‘We wachten af.’

‘Zal ik misschien een broodje voor u halen? Of zal ik anders bij Will gaan zitten zodat u zelf kunt gaan lunchen?’

Heel soms leken mevrouw Traynor en ik elkaar precies te begrijpen. Haar gezicht verzachtte wat en – zonder die gebruikelijke, starre uitdrukking – zag ik ineens hoe ongelofelijk moe ze was. Ze was wel tien jaar ouder geworden in de tijd dat ik bij hen was.

‘Dank je, Louisa,’ zei ze. ‘Ik zou erg graag even naar huis gaan om schone kleren aan te trekken, als jij het niet erg vindt om bij hem te blijven. Ik wil liever niet dat Will nu alleen is.’

Toen ze weg was, ging ik naar binnen en ging naast hem zitten. Hij leek wonderlijk afwezig, alsof de Will die ik kende op reis was en een lege huls had achtergelaten. Ik vroeg me heel even af of het ook zo was als mensen overleden. Toen maande ik mezelf niet aan de dood te denken.

Ik zat te kijken naar het tikken van de klok en hoorde af en toe zachte stemmen op de gang en het piepen van schoenen op het linoleum. Twee keer kwam een verpleegkundige binnen om allerlei meters te controleren, knoppen in te drukken en zijn temperatuur op te nemen, maar Will verroerde zich nog altijd niet.

‘Het… het gaat toch wel goed met hem?’ vroeg ik haar.

‘Hij slaapt,’ zei ze geruststellend. ‘Dat is waarschijnlijk het beste voor hem op dit moment. Probeer je niet te veel zorgen te maken.’

Dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Maar ik had veel tijd om na te denken, in die ziekenhuiskamer. Ik dacht na over Will en de angstaanjagende snelheid waarmee hij gevaarlijk ziek was geworden. Ik dacht na over Patrick en het feit dat ook al moest ik mijn spullen uit zijn huis halen, mijn kalender van de muur halen en oprollen, en de kleren die ik netjes in zijn laden had gestopt inpakken, niet dat verpletterende verdriet voelde dat ik had moeten voelen. Ik voelde me niet diepongelukkig, ik was niet de kluts kwijt, en ik voelde geen van de dingen die mensen voelen als er een eind komt aan een relatie van zoveel jaar. Ik was vrij kalm, en een beetje verdrietig en ik voelde me misschien ook wat schuldig – zowel om mijn eigen bijdrage aan de breuk als om het feit dat ik niet de dingen voelde die ik zou moeten voelen. Ik had hem nog twee sms’jes gestuurd om te zeggen dat het me echt heel erg speet, en dat ik hoopte dat hij het fantastisch zou doen in de Xtreme Viking. Maar hij had niet gereageerd.

Na een uur leunde ik over het bed, tilde de deken op van Wills arm, en daar lag zijn hand, lichtbruin tegen het witte laken. Er zat een canule tegenaan geplakt met chirurgische tape. Toen ik zijn hand omdraaide, staken de littekens nog vurig af op zijn pols. Ik vroeg me af of die ooit zouden verdwijnen, of dat hij voor altijd herinnerd zou worden aan wat hij had geprobeerd te doen.

Ik nam zijn vingers voorzichtig in de mijne. Ze voelden warm aan, als de vingers van iemand die nog heel erg leefde. Ze voelden zo vreemd geruststellend dat ik besloot om mijn hand zo te laten, en ik staarde naar de eeltplekken die blijk gaven van een leven dat zich niet alleen achter een bureau afspeelde, en de roze nagels die voortaan altijd door iemand anders geknipt zouden worden.

Will had mooie mannenhanden – aantrekkelijk, en zelfs met rechte nagels. Als je ernaar keek kon je nauwelijks geloven dat er helemaal geen kracht meer in zat, en dat ze nooit meer iets van tafel zouden pakken, een arm zouden strelen of een vuist zouden maken.

Ik voelde langs zijn knokkels met mijn vinger. Ergens vroeg ik me wel af of ik me zou schamen als Will nu ineens zijn ogen opendeed, maar ik voelde geen schaamte. Ik wist vrij zeker dat het goed voor hem was dat ik zijn hand in de mijne hield. In de hoop dat hij dat op de een of andere manier, dwars door de barrière van zijn diepe slaap, ook wist, deed ik mijn ogen dicht en wachtte af.

Even na vieren werd Will eindelijk wakker. Ik lag buiten op de gang dwars over een paar stoelen in oude kranten te lezen en ik schrok op toen mevrouw Traynor naar buiten kwam om het me te vertellen. Ze zag er iets lichter uit toen ze zei dat hij weer praatte, en dat hij me wilde zien. Ze zei dat zij naar beneden ging om meneer Traynor te bellen.

En toen, alsof ze zich niet kon inhouden, zei ze: ‘Wil je hem alsjeblieft niet te veel vermoeien?’

‘Natuurlijk niet,’ zei ik.

Ik zette mijn allercharmantste glimlach op.

‘Hi,’ zei ik toen ik mijn hoofd om de deur stak.

Hij draaide zijn gezicht langzaam naar me toe. ‘Ja, hi.’

Zijn stem klonk hees, alsof hij de afgelopen zesendertig uur alleen maar had lopen schreeuwen in plaats van liggen slapen. Ik ging zitten en keek hem aan. Zijn ogen keken omlaag.

‘Wil je dat ik het masker even weghaal?’

Hij knikte. Ik pakte het masker vast en trok het voorzichtig over zijn hoofd. Er lag een fijne laag vocht waar het masker tegen zijn huid had gezeten, en ik pakte een tissue en veegde daar zachtjes mee over zijn gezicht.

‘Hoe voel je je nu?’

‘Heb me weleens beter gevoeld.’

Er was ineens een enorme brok in mijn keel geschoten, en ik probeerde hem weg te slikken. ‘Jij doet ook echt alles om aandacht te trekken, Will Traynor. Dat was allemaal vast gewoon een…’

Hij deed zijn ogen dicht, zodat ik midden in mijn zin ineens mijn mond hield. Toen hij ze weer opendeed, keek hij licht verontschuldigend. ‘Sorry, Clark. Ik geloof niet dat ik vandaag in ben voor grappen.’

We zaten daar. En ik praatte, en liet mijn stem doorratelen in die kleine, lichtgroene kamer. Ik vertelde dat ik mijn spullen bij Patrick had weggehaald – en dat het een stuk gemakkelijker was om mijn cd’s uit zijn verzameling te pikken, omdat hij alles zo streng had ingedeeld.

‘Gaat het?’ vroeg hij toen ik uitverteld was. In zijn ogen las ik medeleven, alsof hij dacht dat het me meer pijn deed dan het geval was.

‘Ja, tuurlijk.’ Ik haalde mijn schouders op. ‘Het valt wel mee. En bovendien heb ik wel wat anders aan mijn hoofd.’

Will viel stil. ‘Weet je wat het is,’ zei hij na een poosje. ‘Ik weet niet of ik binnenkort nog wel kan bungeejumpen.’

Ik wist het. Ik zag het al aankomen toen ik Nathans sms’je kreeg. Maar nu ik de woorden uit zijn mond hoorde, was het toch een klap.

‘Maak je geen zorgen,’ zei ik, en ik probeerde achteloos te klinken. ‘Het geeft niet. Dan gaan we wel een andere keer.’

‘Het spijt me. Ik weet dat je je er echt heel erg op verheugde.’

Ik legde een hand op zijn voorhoofd en streek zijn haar glad. ‘Sst. Het doet er niet toe. Echt niet. Word jij nu maar gewoon beter.’

Hij deed zijn ogen dicht en ik zag hoe hij vertrok van de pijn. Ik wist wat ze betekenden – die lijnen rond zijn ogen, die berustende blik. Ze zeiden me dat er waarschijnlijk geen andere keer zou komen. Ze zeiden me dat hij nooit meer beter zou worden.

Op de terugweg van het ziekenhuis ging ik nog even naar Granta House. Wills vader liet me binnen. Hij zag er al bijna even vermoeid uit als mevrouw Traynor. Hij droeg een oude waxjas, alsof hij op het punt stond om naar buiten te gaan. Ik vertelde dat mevrouw Traynor weer bij Will was, en dat de arts vond dat de antibiotica goed aansloegen, maar dat zij me had gevraagd hem te zeggen dat ze vannacht weer in het ziekenhuis zou blijven. Waarom ze hem dat zelf niet kon zeggen, weet ik ook niet. Misschien had ze te veel aan haar hoofd.

‘Hoe ziet hij eruit?’

‘Iets beter dan vanochtend,’ zei ik. ‘Toen ik er was, heeft hij wat gedronken. O, en hij zei iets grofs over een van de zusters.’

‘Nog even onmogelijk als altijd.’

‘Nog even onmogelijk, ja.’

Ik zag dat meneer Traynor zijn lippen op elkaar drukte en dat zijn ogen nat werden. Hij keek naar het raam, en toen weer naar mij. Ik wist niet of hij liever had gehad dat ik wegkeek.

‘Derde keer. In twee jaar.’

Het duurde even voor ik hem snapte. ‘De derde keer dat hij longontsteking heeft?’

Hij knikte. ‘Rotziekte. Hij is heel dapper, hoor. Gezien al die ellende.’ Hij slikte en knikte, alsof hij het tegen zichzelf zei. ‘Het is goed dat jij dat ziet, Louisa.’

Ik wist niet wat ik moest doen. Ik stak een hand uit en raakte zijn arm aan. ‘Ik zie het.’

Hij knikte licht, en pakte toen zijn panamahoed van de kapstok in de hal. Meneer Traynor mompelde iets van een groet of een bedankje, en liep langs me heen de deur uit.

Het was vreemd stil in het bijgebouw nu Will er niet was. Ik realiseerde me hoe gewend ik was geraakt aan het geluid van zijn gemotoriseerde rolstoel die in de verte heen en weer reed, aan zijn verstomde gesprekken met Nathan in de kamer naast me, het lage gezoem van de radio. Nu het hier zo stil was, had ik het gevoel in een vacuüm te staan.

Ik pakte een weekendtas met spullen die hij de volgende dag nodig zou kunnen hebben, inclusief schone kleren, zijn tandenborstel, zijn haarborstel en medicijnen, plus zijn koptelefoon, mocht hij al zo veel beter zijn dat hij muziek wilde luisteren. Terwijl ik daarmee bezig was moest ik een vreemd en plotseling gevoel van paniek onderdrukken. Een tegendraads stemmetje bleef maar zeggen: Zo zal het zijn als hij dood is. Om het stemmetje niet te hoeven horen, zette ik de radio aan en probeerde ik zijn huis weer tot leven te wekken. Ik maakte een beetje schoon, legde schone lakens op Wills bed en plukte wat bloemen uit de tuin die ik in de zitkamer neerzette. En toen ik alles klaar had, keek ik om me heen en zag ik de vakantiefolder liggen.

Ik zou de volgende dag de administratie afhandelen en alle tripjes en excursies die ik had geboekt annuleren. Het viel niet te zeggen wanneer Will fit genoeg zou zijn om ze alsnog te doen. De specialist had met klem gezegd dat hij rust nodig had, dat hij zijn antibioticakuur moest afmaken en dat hij warm en droog moest blijven. Dus raften en duiken hoorden niet bij het herstelplan.

Ik staarde naar mijn mappen. Al die moeite en fantasie die ik erin had gestoken om ze samen te stellen. Ik staarde naar het paspoort waar ik zo lang voor in de rij had gestaan, en dacht aan de stijgende opwinding die ik had gevoeld toen ik in de trein op weg naar de stad zat. En voor het eerst sinds ik met mijn plan aan de slag was gegaan, voelde ik me echt wanhopig. Er waren nog maar drie weken te gaan, en ik had gefaald. Mijn contract liep bijna af, en ik had niets kunnen doen om Will op andere gedachten te brengen. Ik durfde zelfs niet aan mevrouw Traynor te vragen hoe het in ’s hemelsnaam verder moest. Het vloog me ineens zo aan. Ik liet mijn hoofd in mijn handen vallen en zo bleef ik zitten, in dat stille huisje.

‘Hi.’

Mijn hoofd schoot omhoog. Daar stond Nathan, die het kleine keukentje helemaal vulde met zijn grote lijf. Hij had zijn rugzak over zijn schouder geslagen.

‘Ik kom wat medicijnen brengen voor als hij weer terug is. Hé… gaat het?’

Ik wreef snel over mijn ogen. ‘Ja, natuurlijk, sorry. Het is alleen… zo veel gedoe om dit allemaal weer af te zeggen.’

Nathan zwaaide zijn rugzak van zijn schouder en ging tegenover me zitten. ‘Het is wel klote, dat zeker.’ Hij pakte de map op en begon hem door te bladeren. ‘Zal ik je morgen helpen? Ze hebben me niet nodig in het ziekenhuis, dus ik kan je best een uurtje komen helpen met al die telefoontjes.’

‘Dat is heel aardig van je. Maar het hoeft niet. Ik kom er wel uit. Het is waarschijnlijk makkelijker als ik het allemaal zelf doe.’

Nathan zette thee, die we elk aan een kant van de tafel opdronken. Het was geloof ik de eerste keer dat Nathan en ik echt met elkaar praatten – tenminste, zonder dat Will tussen ons in zat. Hij vertelde me over een vroegere cliënt van hem, iemand met een C3/C4 dwarslaesie die aan de beademing moest, die minstens een keer per maand ziek was zolang hij daar werkte. Hij vertelde me over Wills eerdere longontstekingen en dat hij er de eerste keer bijna aan onderdoor was gegaan. Het duurde weken voor hij weer hersteld was.

‘Hij krijgt zo’n blik in zijn ogen…’ zei hij. ‘Als hij echt heel ziek is. Doodeng. Alsof hij zich gewoon… terugtrekt. Het is bijna alsof hij er niet eens meer is.’

‘Ik weet het. Ik haat die blik.’

‘Hij is een…’ begon hij. Maar toen gleden zijn ogen abrupt van me af, en deed hij zijn mond dicht.

We zaten daar maar met de bekers in onze handen. Uit mijn ooghoek bestudeerde ik Nathan, en bekeek ik zijn vriendelijke, open gezicht dat even helemaal op slot leek. En op dat moment wist ik dat ik hem de vraag zou stellen waar ik het antwoord al op wist.

‘Jij weet het ook, hè?’

‘Wat weet ik?’

‘Wat… wat hij van plan is.’

De stilte die viel was ineens heel intens.

Nathan keek me aandachtig aan, alsof hij overwoog wat hij zou antwoorden.

‘Ik weet het,’ zei ik. ‘Ik hoor het niet te weten, maar ik weet het toch. Daarom… daarom had ik die vakantie ook gepland. Daar waren al die uitjes voor. Om te proberen hem op andere gedachten te brengen.’

Nathan zette zijn beker op tafel. ‘Ik vroeg het me al af,’ zei hij. ‘Het leek wel of je… op een missie was.’

‘Dat was ik ook. Ben ik ook.’

Hij schudde zijn hoofd, maar ik wist niet of hij bedoelde dat ik de moed op moest geven, of dat ik nu toch niets meer kon doen.

‘Wat moeten we nu, Nathan?’

Het duurde een paar tellen voor hij weer iets zei. ‘Zal ik je eens wat zeggen, Lou? Ik mag Will heel erg graag. Ik durf je best te zeggen dat ik van die gast hou. Ik ben nu al twee jaar bij hem. Ik heb hem meegemaakt op zijn dieptepunt, en op zijn goede dagen, en het enige wat ik kan zeggen is dat ik nooit in zijn schoenen zou willen staan, al is hij nog zo rijk.’

Hij nam een flinke slok van zijn thee. ‘Er zijn tijden geweest dat ik bleef slapen en hij schreeuwend wakker werd omdat hij in zijn dromen nog steeds kon lopen en skiën en alles, en hij die paar minuten dat hij nog niet helemaal wakker was, alles weer opnieuw beleefde. Hij kon de gedachte letterlijk niet verdragen dat hij al die dingen nooit meer zou doen. Dat kan hij nog steeds niet. Ik heb bij hem gezeten en ik had hem niets te zeggen. Ik had hem geen enkele troost te bieden. Een beroerder lot had hem niet kunnen treffen. En zal ik je eens wat zeggen? Gisteravond keek ik naar hem en ik dacht aan zijn leven en hoe het verder moet… en ook al zou ik niets liever willen dan dat die man gelukkig is, ik kan… ik kan het hem niet kwalijk nemen dat hij het wil doen. Het is zijn keuze. Het zou zijn keuze moeten zijn.’

‘Ja, natuurlijk, maar –’

‘Maar als wij niet geloven dat hij zich beter kan voelen, laat staan dat hij beter wordt, hoe moet hij dan geloof houden dat het allemaal nog goed zal aflopen?’

Nathan zette zijn beker op tafel. Hij keek me recht in de ogen.

‘Lou. Hij wordt nooit meer beter.’

‘Dat kun je toch niet weten?’

‘Dat weet ik wel. Tenzij er een of andere gigantische doorbraak komt met stamcelonderzoek. Maar anders zit Will nog tien jaar in die stoel. Minimaal. Hij weet dat, ook al willen zijn ouders het niet toegeven. En dat is ook een groot deel van het probleem. Mevrouw T wil hem tot elke prijs in leven houden. Meneer T vindt dat je hem op een gegeven moment zelf moet laten beslissen.’

‘Natuurlijk moet hij zelf beslissen. Maar hij moet toch eerst zien wat er te kiezen valt?’

‘Hij is een slimme vent. Hij weet precies wat zijn keuzes zijn.’

Mijn stem steeg op in de kleine ruimte. ‘Nee. Dat zie je verkeerd. Jij zegt dat hij er precies zo aan toe was voor ik kwam. Jij zegt dat hij het zelfs niet een heel klein beetje anders is gaan zien.’

‘Ik kan niet in zijn hoofd kijken, Lou.’

‘Maar je weet best dat hij het wel anders is gaan zien.’

‘Nee, wat ik weet is dat hij zo ongeveer alles zou doen om jou gelukkig te maken.’

Ik staarde hem aan. ‘Denk je dat hij het alleen maar doet om mij blij te maken?’ Ik was woedend op Nathan, en op hen allemaal. ‘Dus als jij gelooft dat dit toch allemaal nergens toe leidt, waarom wilde je dan toch mee? Waarom wilde je dan mee op reis? Alleen maar voor een leuke vakantie? Was dat het?’

‘Nee. Ik wil dat hij blijft leven.’

‘Maar –’

‘Maar ik wil dat hij leeft zoals hij wil leven. Als hij dat niet doet, dan maakt het niet uit hoeveel jij en ik van hem houden – want door hem te dwingen door te gaan, zijn wij net zo goed een stel klootzakken die hem van zijn keuzes beroven.’

Nathans woorden trilden na in de lucht. Ik veegde een eenzame traan van mijn wang en probeerde mijn hartslag naar een normaal tempo terug te krijgen. Nathan, die zich kennelijk geneerde omdat ik moest huilen, krabde afwezig in zijn nek, en gaf me toen, na een minuut of wat, zwijgend een stuk keukenrol.

‘Ik kan het toch niet zomaar laten gebeuren, Nathan.’

Hij zei niets.

‘Dat kan ik niet.’

Ik staarde naar mijn paspoort op de keukentafel. Het was een vreselijke foto. Het leek wel heel iemand anders. Iemand wiens leven, wiens manier van leven, misschien totaal anders was dan dat van mij. Ik staarde ernaar en dacht na.

‘Nathan?’

‘Ja?’

‘Als ik een ander soort reis kon regelen, iets waar de artsen toestemming voor zouden geven, zou je dan nog meegaan? Zou je me dan nog steeds willen helpen?’

‘Natuurlijk ga ik mee.’ Hij stond op, spoelde zijn beker af en slingerde zijn rugzak over zijn schouder. Hij draaide zich nog een keer naar me om voor hij de keuken uit liep. ‘Maar, Lou, als ik eerlijk ben weet ik niet eens of hij er deze keer nog bovenop komt.’

23

Precies tien dagen later zette Wills vader ons af met de auto op Gatwick Airport, gooide Nathan al onze bagage op een trolley en bleef ik steeds maar controleren of Will wel goed zat – tot het hem begon te irriteren.

‘Zorg goed voor jezelf. En een goede reis,’ zei meneer Traynor met een hand op Wills schouder. ‘En gedraag je een beetje.’ Hij knipoogde zelfs naar me toen hij dat zei.

Mevrouw Traynor kon niet weg van haar werk om ons ook uit te zwaaien. Ik vermoedde dat ze liever niet twee uur in de auto zat met haar man.

Will knikte, maar zei niets. Hij was onrustbarend stil geweest in de auto, en staarde uit het raam met die ondoorgrondelijke blik van hem, negeerde Nathan en mij terwijl wij kletsten over het verkeer en wat we allemaal hadden vergeten mee te nemen.

Zelfs toen we door de vertrekhal liepen was ik er nog niet zeker van dat dit een goed idee was. Mevrouw Traynor wilde helemaal niet dat hij zou gaan. Maar vanaf de dag dat hij instemde met mijn nieuwe plan, wist ik dat zij niet tegen hem durfde te zeggen dat hij niet moest gaan. Ze leek überhaupt bang om iets tegen ons te zeggen, de afgelopen week. Ze zat zwijgend naast Will en sprak alleen nog maar met de artsen en verpleegkundigen. Of ze was druk bezig in de tuin, waar ze met angstaanjagende efficiency van alles snoeide.

‘Als het goed is, is er iemand van de luchtvaartmaatschappij om ons te halen,’ zei ik terwijl we naar de balie liepen om in te checken en ik door mijn papieren bladerde.

‘Chill. Er staat heus niet iemand klaar bij de deur,’ zei Nathan.

‘Maar de stoel moet mee als “medisch instrument”. Ik heb het drie keer gevraagd toen ik die vrouw aan de telefoon had. En we moeten zorgen dat ze niet moeilijk doen over Wills medische apparatuur die we mee moeten nemen aan boord.’

De onlinepatiëntenraad had eindeloos veel informatie gegeven, en waarschuwingen, wettelijke rechten en checklists. Ik had daarop drie keer gecheckt bij de luchtvaartmaatschappij of we echt stoelen voorin hadden, en dat Will als eerste aan boord mocht, en pas uit zijn gemotoriseerde stoel zou worden gehaald als we bij de gate waren. Nathan zou daar blijven, en de joystick van de stoel halen en de stoel op handbediening zetten, en dan zorgvuldig de stoel vastbinden en inpakken, en de pedalen vastzetten. Hij zou persoonlijk toezien op het inladen, om te zorgen dat de stoel niet beschadigd zou raken. Er zou een roze label aan komen te hangen zodat men wist dat het om een zeer breekbaar voorwerp ging. We kregen drie stoelen op een rij, zodat Nathan alle noodzakelijke medische hulp zou kunnen verlenen zonder starende blikken van anderen. De luchtvaartmaatschappij had me verzekerd dat de armleuningen omhoog konden, zodat we Wills heupen niet zouden kneuzen als we hem van zijn rolstoel in zijn vliegtuigstoel zetten. Hij zou de hele tijd tussen ons in zitten. En we mochten als eersten van boord.

Dit stond allemaal op mijn checklist ‘luchthaven’. Dat was het blad vóór mijn checklist ‘hotel’, maar achter mijn checklist ‘dag voor vertrek’. En ondanks al deze voorzorgsmaatregelen was ik toch misselijk.

Telkens als ik naar Will keek vroeg ik me af of ik hier wel goed aan deed. Wills huisarts had de avond ervoor nog gezegd dat hij weg kon. Hij at weinig en sliep elke dag veel. Hij leek niet alleen uitgeput door zijn ziekte, maar door het hele leven, moe van onze bemoeizucht, onze vrolijke pogingen om met hem in gesprek te raken, onze genadeloze vastbeslotenheid om te zorgen dat het beter zou worden voor hem. Hij tolereerde me, maar ik had het gevoel dat hij vaak met rust gelaten wilde worden. Hij begreep niet dat dat nu juist het enige was wat ik niet kon doen.

‘Daar heb je de vrouw van de luchtvaartmaatschappij,’ zei ik toen een meisje in uniform met een brede glimlach en een klembord kordaat op ons afstapte.

‘Daar hebben we wat aan bij het tillen,’ zei Nathan zachtjes. ‘Die ziet eruit alsof ze nog geen diepvriesgarnaal kan tillen.’

‘Het komt wel goed,’ zei ik. ‘We kunnen het samen wel.’

Dat zinnetje lag me tegenwoordig in de mond bestorven, sinds ik had bedacht wat ik wilde doen. Sinds mijn gesprek met Nathan, bij Will thuis, was ik vervuld van frisse strijdlust om te bewijzen dat zij er allemaal naast zaten. Dat de vakantie die ik had gepland niet door kon gaan, wilde nog niet zeggen dat Will helemaal niets kon doen.

Ik was weer naar het forum gegaan en had mijn vragen afgevuurd. Wat zou een goede plek zijn voor een ernstig verzwakte Will om weer op krachten te komen? Wist iemand waar we naartoe zouden kunnen? De temperatuur was mijn belangrijkste criterium – het Engelse klimaat was veel te veranderlijk (niets is zo deprimerend als een Engelse badplaats in de regen). In een groot deel van Europa was het eind juli te warm, zodat ook Italië, Griekenland en Zuid-Frankrijk en andere kustgebieden uitgesloten waren. Ik had namelijk een visioen. Ik zag Will ontspannen aan zee zitten. Het probleem was dat de kans om dat te realiseren steeds kleiner werd, omdat we nog maar een paar dagen hadden om het te plannen, en om te gaan.

De anderen betuigden hun medeleven, en er kwamen veel, heel veel verhalen over longontstekingen. Het was kennelijk het spook waar iedereen bang voor was. Er kwamen een paar suggesties voor mogelijke bestemmingen, maar die vond ik allemaal niet zo inspirerend. Dat wil zeggen, ik geloofde niet dat Will ze inspirerend zou vinden, en daar ging het om. Ik wilde niet naar een spa, of naar een plek waar hij andere mensen zou zien die in dezelfde positie verkeerden als hij. Wat ik wel wilde, wist ik niet precies, maar ik scrolde terug in de lijst met suggesties en wist dat er niets tussen zat.

Het was Ritchie, die trouwe bezoeker van het forum, die me uiteindelijk te hulp schoot. De middag dat Will werd ontslagen uit het ziekenhuis, typte hij:

Geef me je e-mailadres. Neef heeft reisbureau. Heb hem hierop gezet.

Ik had het nummer gebeld dat hij me had gegeven en kreeg een man met een vet Yorkshire accent aan de lijn. Toen hij me vertelde waar hij aan dacht, begon er ergens in mijn geheugen een belletje te rinkelen. En binnen twee uur hadden we alles geregeld. Ik was hem zo dankbaar dat ik wel kon huilen.

‘Graag gedaan, meissie,’ zei hij. ‘Zorg jij nou maar dat die vent van je het naar zijn zin heeft.’

Maar goed, tegen de tijd dat we klaar waren voor vertrek, was ik bijna even uitgeput als Will. Ik had me dagenlang beziggehouden met de finesses van het vervoer van iemand in een rolstoel, en tot aan de ochtend van ons vertrek was ik er nog niet van overtuigd dat Will fit genoeg was om mee te gaan. Nu we tussen onze bagage zaten, keek ik naar hem, afwezig en bleek te midden van de drukte van het vliegveld, en ik vroeg me weer af of ik er soms verkeerd aan had gedaan. Ineens sloeg de paniek toe. Stel nu dat hij weer ziek werd? Stel dat hij het van begin tot eind verschrikkelijk vond, zoals toen met de paardenrennen? Stel dat ik deze hele situatie verkeerd had ingeschat en dat Will helemaal geen memorabele reis nodig had, maar tien dagen thuis, in zijn eigen bed?

Maar we konden geen tien dagen missen. Dit was het. Dit was mijn enige kans.

‘Ze roepen onze vlucht om,’ zei Nathan toen hij terugkwam van de taxfree. Hij keek me aan, trok een wenkbrauw op en haalde diep adem.

‘Oké,’ zei ik. ‘Dan gaan we.’

De vlucht zelf was niet zo’n bezoeking als ik had gevreesd, ook al zaten we twaalf lange uren in de lucht. Nathan bleek heel handig in het verwisselen van Wills buisjes onder een dekentje. Het cabinepersoneel was attent en discreet, en voorzichtig met de stoel. Will mocht, zoals beloofd, als eerste aan boord, werd zonder butsen overgeheveld in zijn stoel, en zat tussen ons in.

Toen we nog geen uur in de lucht waren, realiseerde ik me dat Will gek genoeg boven in de wolken eigenlijk gelijk was aan alle andere mensen aan boord, mits zijn stoel voldoende naar achteren kon staan en hij goed genoeg ingeklemd zat. Gezeten voor het schermpje, omdat je toch nergens heen kon en niets anders te doen had, was er op dertigduizend voet boven de aarde niet veel wat hem scheidde van de andere passagiers. Hij at en keek een film, en sliep vooral veel.

Nathan en ik glimlachten voorzichtig naar elkaar, en probeerden te doen alsof er niets aan de hand was. Ik staarde uit het raampje, en mijn gedachten waren net zo’n wirwar als de wolken onder ons. Het drong nog niet tot me door dat dit niet alleen een logistieke uitdaging was, maar ook een avontuur voor mij – dat ik, Lou Clark, daadwerkelijk op weg was naar de andere kant van de wereld. Ik zag het niet. Ik zag op dat moment niets anders meer dan Will. Ik voelde me net mijn zus vlak na de geboorte van Thomas. ‘Ik heb het gevoel alsof ik door een trechter kijk,’ zei ze toen ze naar dat pasgeboren wezentje staarde. ‘De wereld is gekrompen, en bestaat alleen nog maar uit hem en mij.’

Ze had me ge-sms’t toen ik op het vliegveld was.

Je kunt het. Ik ben verdomd trots op je. xxx

Ik haalde het sms’je weer tevoorschijn om er even naar te kijken, en plotseling werd ik door emotie overmand, waarschijnlijk door haar woordkeus. Maar misschien ook wel doordat ik moe was, en bang, en dat ik nog steeds nauwelijks kon geloven dat we zelfs maar zover waren gekomen. Uiteindelijk zette ik mijn televisieschermpje aan om mijn gedachten te stoppen, en ik staarde zonder iets in me op te nemen naar een of andere Amerikaanse comedy, totdat de lucht om ons heen donker werd.

En toen werd ik wakker omdat de stewardess ons ontbijt wilde geven. Will zat met Nathan te praten over een film die ze net samen hadden gekeken, en – tot mijn verbijstering en tegen alle verwachtingen in – zouden we over nog geen uur landen op Mauritius.

Volgens mij geloofde ik niet dat dit ooit echt zou gebeuren, tot we landden op Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport. We liepen groggy door Arrivals, nog stijf van al die tijd in de lucht, en ik kon wel huilen van opluchting toen ik de speciaal aangepaste taxi zag staan die de touroperator had geregeld.

Die eerste ochtend, toen de chauffeur ons naar het resort bracht, zag ik weinig van het eiland. Ja, de kleuren leken wel feller dan in Engeland, en de lucht had een intensere, azuurblauwe kleur die steeds dieper en dieper werd tot hij in de oneindigheid verdween. Ik zag dat het eiland weelderig en groen was, en dat er eindeloze velden met suikerriet waren, en dat de zee als een strook kwikzilver door de vulkanische heuvels te zien was. Er hing iets rokerigs en kruidigs in de lucht, en de zon stond zo hoog aan de hemel dat ik mijn ogen moest dichtknijpen tegen het witte licht. In mijn staat van uitputting was het net of iemand me wakker schudde terwijl ik boven de pagina’s van een tijdschrift hing.

Maar terwijl mijn zintuigen worstelden met al dat onbekende, keek ik steeds naar Will, naar zijn bleke, matte gezicht, naar de vreemde manier waarop zijn hoofd tegen zijn schouders hing. En toen sloegen we een oprijlaan in die omzoomd was door palmbomen, en parkeerden we bij een laag gebouw, en de chauffeur begon onze bagage uit te laden.

We sloegen de ijsthee en de rondleiding door het hotel die men ons aanbod af. We gingen naar Wills kamer, dumpten zijn tassen, stopten hem in bed en nog bijna voor we de gordijnen dicht hadden getrokken, sliep hij al. En daar waren we dan. Ik had het voor elkaar gekregen. Ik stond buiten voor zijn kamer en slaakte eindelijk een diepe zucht, terwijl Nathan uit het raam staarde naar de witte branding die op het koraalrif onder ons sloeg. Ik weet niet of het door de reis kwam, of omdat dit de mooiste plek was die ik ooit had gezien, maar ineens schoten de tranen in mijn ogen.

‘Het is oké,’ zei Nathan toen hij mijn gezicht zag. En toen, volkomen onverwacht, liep hij naar me toe en sloeg hij zijn armen om me heen. ‘Relax, Lou. Het komt goed. Echt. Je hebt het goed gedaan.’

Pas na drie dagen begon ik hem te geloven. Will sliep de eerste twee dagen vrijwel aan één stuk door – en toen begon hij er tot onze verbazing ineens beter uit te zien. Zijn huid kreeg weer kleur en de blauwe kringen onder zijn ogen verdwenen. Zijn spasmen werden minder en hij begon weer te eten. Hij reed langzaam langs het eindeloze, overdadige buffet en vertelde me wat hij op zijn bord wilde. Ik wist dat hij zich weer een beetje de oude begon te voelen toen hij me dwong om dingen te eten die ik anders nooit zou hebben geprobeerd – kruidige creoolse curry’s en vis waar ik de naam niet van kende. Hij leek zich er meer thuis te voelen dan ik. Geen wonder. Ik moest mezelf eraan herinneren dat dit voor het grootste deel van zijn leven Wills domein was geweest – zijn wereld – niet het kleine bijgebouw in de schaduw van het kasteel.

Zoals beloofd had het hotel een speciale rolstoel met brede banden geregeld, en Nathan zette Will daar meestal ’s ochtends in over, en dan gingen we met zijn drieën naar het strand. Ik met een parasol om hem te kunnen beschermen als de zon te fel werd. Maar dat gebeurde nooit; het zuidelijke deel van het eiland stond bekend om de zeewind, en buiten het seizoen was het er nooit warmer dan vijfentwintig graden. We stopten altijd bij een klein strandje vlak bij een rotspartij, net uit het zicht van het grote hotel. Ik klapte mijn stoel uit, ging naast Will onder een palmboom zitten en dan keken we naar Nathans pogingen om te windsurfen, of waterskiën – af en toe riepen we iets om hem aan te moedigen, en soms iets lelijks – vanaf ons plekje in het zand.

Aanvankelijk wilde het hotelpersoneel bijna te veel doen voor Will. Ze boden aan om zijn stoel te duwen en wilden hem de hele tijd koele drankjes geven. We legden uit wat ze allemaal niet voor ons hoefden te doen, waarop ze ons even vrolijk met rust lieten. Toch was het goed om op de momenten dat ik even niet bij hem was te zien dat de portiers en de mensen van de receptie even een praatje met hem maakten, of hem vertelden over een plek waar we echt heen moesten. Er was een lange slungel, Nadil, die het kennelijk op zich had genomen om Wills onofficiële verzorger te zijn als Nathan niet in de buurt was. Op een dag kwam ik buiten en was hij samen met een vriend bezig om Will voorzichtig uit zijn stoel te halen, en op een ligstoel te leggen die hij onder ‘onze’ boom had neergezet.

‘Dit is beter,’ zei hij, en hij stak zijn duimen op toen ik over het strand kwam aanlopen. ‘Roep maar als Mr Will weer in zijn stoel wil zitten.’

Ik wilde protesteren en tegen hen zeggen dat ze Will niet hadden mogen verplaatsen. Maar Will had zijn ogen dicht en lag er met zo’n onverwacht tevreden gezicht bij dat ik mijn mond hield en knikte.

Naarmate mijn spanning om Wills gezondheid begon weg te ebben, begon ik langzaam het vermoeden te krijgen dat ik in het paradijs was beland. Ik had nooit van mijn leven gedacht ooit nog eens op zo’n plek te komen. Elke ochtend werd ik wakker met het geluid van de zee die zachtjes het strand op rolde, en onbekende vogels die vanuit de bomen naar elkaar riepen. Ik staarde naar mijn plafond en zag het zonlicht door de bladeren spelen, en hoorde in de kamer naast me gemompel waaruit bleek dat Will en Nathan allang op waren. Ik liep rond in sarongs en bikini’s, en genoot van de warme zon op mijn schouders en rug. Ik kreeg allemaal sproeten, en mijn nagels verbleekten en ik begon een heel uitzonderlijk geluksgevoel te krijgen dankzij de simpele genoegens daar – een strandwandeling, het onbekende eten, zwemmen in warm, helder water met zwarte vissen die je schichtig aankeken vanonder vulkaanrotsen, of kijken naar de zon die als een vuurrode bal wegzakte aan de horizon. Langzaamaan begonnen de afgelopen maanden van me af te glijden. Schandalig genoeg dacht ik nauwelijks aan Patrick.

Onze dagen kregen een vast patroon. We ontbeten met zijn drietjes aan de tafeltjes om het zwembad. Will nam meestal een fruitsalade, die ik hem uit de hand voerde, en soms nog een bananenpannenkoek, naarmate zijn eetlust toenam. Daarna gingen we naar het strand, en daar bleven we liggen – ik las, en Will luisterde naar muziek – terwijl Nathan zijn watersportvaardigheden oefende. Will bleef maar zeggen dat ik ook iets moest proberen, maar dat weigerde ik eerst. Ik wilde bij hem blijven. Toen Will bleef aandringen, heb ik wel een ochtend gesurft en gekajakt, maar het liefst was ik bij hem.

Als Nadil in de buurt was, en het verder rustig was in het resort, lieten Nathan en hij Will zakken in het warme water van het kleinere zwembad, en hield Nathan zijn hoofd vast zodat hij kon drijven. Hij zei niet veel als dat gebeurde, maar hij leek er stilletjes van te genieten, alsof zijn lichaam zich sensaties herinnerde die het allang vergeten was. Zijn torso, die zo lang zo bleek was geweest, kleurde goudbruin. Zijn littekens werden zilver, en begonnen te vervagen. Hij voelde zich weer op zijn gemak zonder overhemd.

Rond de lunch gingen we naar een van de drie restaurants in het resort. Er lagen overal tegels, en de opstapjes en hellinkjes waren maar klein, zodat Will zijn stoel helemaal zelf overal naartoe kon rijden. Het was maar iets kleins, en het feit dat hij iets te drinken kon halen zonder dat een van ons met hem mee moest, gaf mij en Nathan rust, maar voor Will betekende het dat hij even geen last had van een van zijn dagelijkse frustraties – dat hij volledig van anderen afhankelijk was. Niet dat we überhaupt ergens voor op hoefden te staan. Overal waar je was, aan het strand of aan het zwembad, of zelfs in de spa, er kwam altijd wel een glimlachend personeelslid langs met een of ander drankje, meestal versierd met een geurige roze bloem. Zelfs als je op het strand lag, kwam er een kleine buggy langs en de lachende ober bood je water, vruchtensap of iets stevigers aan.

’s Middags, als de dag op z’n warmst was, ging Will naar zijn kamer om een paar uur te slapen. Dan zwom ik in het zwembad, of las mijn boek, en ’s avonds zagen we elkaar weer bij het diner in het restaurant aan het strand. Ik begon de smaak van cocktails te pakken te krijgen. Nadil had uitgevonden dat Will Nathan en mij helemaal niet nodig had als hij hem een rietje van de juiste lengte gaf en een groot glas in zijn houder zette. Als de schemering inzette, praatten we met zijn drieën over onze kindertijd en onze eerste vriendjes en vriendinnetjes, en onze eerste baantjes en onze families en andere vakanties, en beetje bij beetje zag ik Will weer tevoorschijn komen.

Alleen was deze Will een beetje anders. Dit eiland had hem een rust gegeven die ik zolang als ik hem kende nog nooit eerder bij hem had gezien.

‘Het gaat goed met hem, hè?’ vroeg Nathan toen we samen bij het buffet stonden.

‘Ja, ik geloof het wel.’

‘Weet je…’ Nathan leunde naar me toe, want hij wilde niet dat Will zou zien dat we het over hem hadden ‘…dat met die ranch en al die avonturen zou geweldig zijn geweest, maar als ik hem zo zie, denk ik toch dat dit beter is.’

Ik vertelde hem niet wat ik had besloten op de eerste dag, bij het inchecken, mijn maag verkrampt van de spanning, de dagen tellend die ik nog had tot we weer terugkwamen. Alle tien de dagen dat we daar waren, deed ik mijn best om te vergeten waarom we daar precies waren – het halfjaarcontract, mijn zorgvuldig uitgestippelde agenda, alles wat er was gebeurd. Ik moest nu met het moment leven, en ik probeerde Will te stimuleren om hetzelfde te doen. Ik moest gelukkig zijn, in de hoop dat Will dat ook was.

Ik pakte een stuk meloen, en glimlachte. ‘En, wat gaan we straks doen? Wat zou je zeggen van karaoke? Of zijn je oren nog niet hersteld van gisteravond?’

Op de vierde avond kondigde Nathan lichtjes verlegen aan dat hij een date had. Karen, die net als hij uit Nieuw-Zeeland kwam, logeerde in het hotel naast het onze, en hij had afgesproken om met haar naar de stad te gaan.

‘Gewoon om te zorgen dat haar niets overkomt. Want ik weet niet of het hier wel veilig genoeg is voor een vrouw alleen.’

‘Nee,’ zei Will en hij knikte wijselijk. ‘Heel ridderlijk van je, Nate.’

‘Ja, heel verantwoordelijk. Goed, dat je je zo bewust bent van je burgerplicht,’ zei ik instemmend.

‘Ik heb Nathan altijd al zo bewonderd om zijn onbaatzuchtigheid. Vooral wat vrouwen betreft.’

‘Rot toch op, jullie,’ zei Nathan grijnzend, en hij verdween.

Het was meteen dik aan met Karen. Nathan ging ’s avonds meestal met haar op stap, en hoewel hij wel terugkwam voor de avondrituelen, gaven we hem stilzwijgend zo veel mogelijk tijd om lol te maken.

Trouwens, ik was er stiekem wel blij mee. Ik mocht Nathan graag, en ik was dankbaar dat hij mee kon komen, maar ik vond het fijner om alleen met Will te zijn. Ik vond het prettig dat we weinig woorden nodig hadden als er niemand in de buurt was, en hield van de ontspannen intimiteit die tussen ons was ontstaan. Ik vond het prettig dat hij me af en toe geamuseerd aankeek, alsof ik veel meer in mijn mars bleek te hebben dan hij had verwacht.

Op de op een na laatste avond zei ik tegen Nathan dat ik er geen bezwaar tegen zou hebben als hij Karen meenam naar het hotel. Hij sliep steeds bij haar, en ik wist dat dit het lastig voor hem maakte om steeds twintig minuten heen en weer te moeten lopen om Will klaar te maken voor de nacht.

‘Ik vind het niet erg. Als het jou… je weet wel.. een beetje privacy geeft.’

Hij was vrolijk, al met zijn hoofd bij het vooruitzicht van vanavond, en besteedde aan mij verder geen aandacht behalve dat hij nog ‘Bedankt, man’, zei.

‘Aardig van je,’ zei Will toen ik het hem vertelde.

‘Aardig van jou, zul je bedoelen,’ zei ik. ‘Het is jouw kamer. Die heb ik gedoneerd voor het goede doel.’

Die avond brachten we hem naar mijn kamer. Nathan tilde Will in bed en gaf hem zijn medicijnen, terwijl Karen in de bar op hem wachtte. In de badkamer schoot ik in mijn T-shirt en onderbroek, deed de deur open en drentelde naar de bank met mijn kussen onder mijn arm. Ik voelde Wills ogen branden, waar ik vreemd verlegen van werd, aangezien hij me de hele week al in bikini had zien paraderen. Ik schudde mijn kussen op en legde het op de leuning van de bank.

‘Clark?’

‘Ja?’

‘Je hoeft echt niet daar te gaan slapen. Dit bed is groot genoeg voor een heel voetbalteam.’

Het punt is dat ik er niet eens bij stilstond. Zo lag het inmiddels tussen ons. Misschien waren we allemaal wat losser doordat we dagenlang halfnaakt op het strand hadden gelegen. Misschien was het ook wel het idee dat Nathan en Karen aan de andere kant van de muur in elkaar verstrengeld lagen, in hun cocon van afzondering. Misschien wilde ik wel gewoon dicht bij hem zijn. Ik liep naar het bed, en schrok me toen een ongeluk van een onverwachte donderslag. De lichten trilden, en buiten schreeuwde iemand. In de kamer naast de onze hoorden we Nathan en Karen keihard lachen.

Ik liep naar het raam, trok het gordijn opzij en voelde de plotseling opgestoken wind, en hoe de temperatuur ineens een stuk gezakt was. Op zee was een storm met een explosie losgebarsten. Dramatische lichtflitsen verlichtten de hemel en daar daalde het zware geroffel van een stortbui neer op het dak van onze bungalow, zo hevig dat je aanvankelijk niets anders meer kon horen.

‘Ik kan de luiken maar beter even dichtdoen,’ zei ik.

‘Nee, niet doen.’

Ik draaide me om.

‘Gooi de deuren open.’ Will knikte naar buiten. ‘Ik wil het zien.’

Ik aarzelde, en deed toen langzaam de glazen deuren open naar ons terras. De regen sloeg op het hotel, droop van ons dak, en stroomde in rivieren van ons terras richting zee. Ik voelde het vocht op mijn gezicht, de elektriciteit in de lucht. De haartjes op mijn arm stonden rechtovereind.

‘Voel je dat?’ vroeg hij achter me.

‘Het lijkt wel of de wereld instort.’

Ik stond daar en nam de elektrische spanning in me op; de witte flitsen brandden op mijn netvlies. Mijn adem stokte in mijn keel.

Ik draaide me om en ging op de rand van het bed zitten. Terwijl hij naar het onweer keek, leunde ik voorover en trok zijn zongebruinde nek voorzichtig naar me toe. Ik wist inmiddels precies hoe ik hem moest verplaatsen, hoe ik gebruik kon maken van zijn gewicht, zijn compactheid. Ik hield hem dicht tegen me aan, leunde dwars over het bed, en legde een dik wit kussen onder zijn schouders voor ik hem weer los liet. Hij rook naar de zon, alsof die diep in zijn huid was doorgedrongen, en stilletjes snoof ik die op, alsof het een heerlijk parfum was.

Toen, nog steeds een beetje klam, klom ik naast hem in bed, zo dichtbij dat mijn benen die van hem raakten, en samen staarden we naar de blauwwitte plekken waar de lichtflitsen de golven raakten, naar de zilveren pijpenstelen van de regen, de zachtjes kolkende turquoise massa die op nog geen vijftig meter bij ons vandaan was.

De wereld om ons heen kromp ineen tot alleen nog het geluid van de storm, het paarsige blauwzwart van de zee en de zachtjes bloezende vitrages overbleven. Ik rook de lotusbloemen in de nachtelijke wind, hoorde glasgerinkel en haastig teruggetrokken stoelen in de verte, en de muziek van een feest dat ergens werd gevierd, en ik voelde de ontlading van de natuur. Ik pakte Wills hand en nam die in de mijne. Heel even dacht ik eraan dat ik me nooit meer zo intens met de wereld en met een ander mens verbonden zou voelen als op dat moment.

‘Niet verkeerd, hè, Clark?’ zei Will in de stilte. Midden in de storm was zijn gezicht volkomen rustig en kalm. Hij keek me even aan en glimlachte, en ik zag iets in zijn ogen. Iets triomfantelijks.

‘Nee,’ zei ik. ‘Helemaal niet verkeerd.’

Ik lag stil te luisteren naar zijn ademhaling die trager en dieper werd, naar het geluid van de regen daarachter, en ik voelde zijn warme vingers verstrengeld met de mijne. Ik wilde niet meer naar huis. Ik ga hier nooit meer weg, dacht ik. Hier waren Will en ik veilig, opgesloten in ons kleine paradijs. Telkens als ik eraan dacht dat we weer terug moesten naar Engeland werd mijn maag gegrepen door een grote klauw van angst, die me steeds steviger in zijn greep kreeg.

Het komt goed. Ik probeerde Nathans woorden bij mezelf te herhalen. Het komt goed.

Uiteindelijk draaide ik me op mijn zij, weg van de zee, en staarde naar Will. Hij draaide zijn hoofd om mij aan te kijken in het halfdonker, en ik had het gevoel dat hij me hetzelfde wilde vertellen. Het komt goed. Voor het eerst in mijn leven probeerde ik niet aan de toekomst te denken. Ik probeerde gewoon te zijn, en me door de sensaties van de avond te laten meevoeren. Ik weet niet hoelang we zo hebben gelegen, met alleen maar naar elkaar te kijken, maar uiteindelijk werden Wills oogleden zwaarder, tot hij mompelde dat hij vreesde dat hij… Zijn ademhaling werd dieper, en hij viel in slaap. En toen was ik alleen, en ik keek naar zijn gezicht, naar hoe zijn wimpers in kleine puntjes van de hoeken van zijn oogleden af stonden, en naar de nieuwe sproeten op zijn neus.

Ik hield mezelf voor dat ik gelijk moest hebben. Ik moest gelijk hebben.

De storm blies zichzelf uiteindelijk iets na een uur uit, en verdween ergens op zee. De woedende flitsen werden steeds vager en verdwenen uiteindelijk helemaal om op een andere ongeziene plek meteorologische tirannie te brengen. De lucht om ons heen werd langzaam stil, de gordijnen bleven op hun plek en het laatste water liep gorgelend weg. Ergens in de vroege uurtjes stond ik op, en bevrijdde mijn hand zachtjes uit die van Will om de openslaande deuren dicht te doen zodat de kamer ondergedompeld werd in stilte. Will sliep – een diepe, vredige slaap. Zo sliep hij thuis zelden.

Ik sliep niet. Ik lag naar hem te kijken en probeerde verder nergens aan te denken.

Op de laatste dag gebeurden er twee dingen. Het eerste was dat ik onder druk van Will besloot te gaan duiken. Hij zanikte er al dagen over, en vond dat ik het niet kon maken om helemaal hiernaartoe te reizen zonder ooit een keer onder water te gaan. Het windsurfen was geen succes, want ik kreeg mijn zeil nauwelijks uit de golven, en bij het waterskiën viel ik voornamelijk steeds op mijn gezicht in het water. Maar hij bleef aandringen en de dag ervoor was hij met de lunch aan tafel gekomen met de mededeling dat hij een beginnerscursus van een halve dag voor me had geboekt.

Het begon niet al te best. Will zat aan de rand van het zwembad terwijl mijn instructeur mij probeerde te overtuigen dat ik onder water gewoon kon doorademen, maar de wetenschap dat zij toekeken maakte me hopeloos onzeker. Ik ben niet dom – ik begreep heus wel dat ik dankzij de zuurstoftanks op mijn rug mijn longen kon blijven gebruiken en dat ik heus niet zou verdrinken – maar telkens als ik kopje-onder ging, raakte ik in paniek en kwam meteen weer omhoog. Het was alsof mijn lichaam weigerde te geloven dat het gewoon lucht kreeg onder een paar duizend liter van het mooiste chloorwater van Mauritius.

‘Ik weet niet of ik dit wel kan,’ zei ik toen ik voor de zevende keer sputterend bovenkwam.

James, mijn duikinstructeur, en ik keken achterom naar Will en Nathan.

‘Ik kan het niet,’ zei ik. ‘Dit is gewoon niks voor mij.’

James stond met zijn rug naar de twee mannen, tikte me op mijn schouder en gebaarde naar het open water. ‘Sommige mensen vinden het daar gemakkelijker,’ zei hij zachtjes.

‘In zee?’

‘Sommige mensen doen het beter als ze in het diepe worden gegooid. Kom. Dan gaan we naar de boot.’

Drie kwartier later keek ik naar het felgekleurde landschap dat aan het zicht onttrokken was geweest en vergat mijn angst dat de zuurstof ineens zou wegvallen, en dat ik ondanks alle tegenbewijs naar de bodem zou zinken en een waterige dood zou sterven. Ik vergat überhaupt al mijn angsten. Ik was afgeleid door de geheimen van een nieuwe wereld. In de stilte, die alleen werd doorbroken door het overdreven oesj sjoe van mijn eigen ademhaling, keek ik naar scholen regenboogkleurige visjes, en naar grotere zwart met witte vissen, die me aangaapten met uitgestreken maar nieuwsgierige gezichten, terwijl zwaaiende zeeanemonen hun piepkleine, onzichtbare buit uit de waterstroom filterden. In de verte zag ik landschappen die twee keer zo felgekleurd en gevarieerd waren als het landschap boven water. Ik zag grotten en uithollingen waar onbekende wezens zich schuilhielden, en verre gedaanten die blonken in de zonnestralen. Ik wilde niet meer naar boven. Ik had daar wel eeuwig kunnen blijven, in die stille wereld. Pas toen James gebaarde naar de meter van zijn zuurstoftank besefte ik dat ik geen keus had.

Toen ik eindelijk stralend het strand op liep naar Will en Nathan kon ik bijna geen woord uitbrengen. Mijn hoofd zat nog te vol van alle beelden die ik had gezien, en mijn benen waren nog niet aan het land gewend.

‘Mooi, hè?’ vroeg Nathan.

‘Waarom heb je me dat nooit verteld?’ riep ik tegen Will terwijl ik mijn flippers naast hem in het zand gooide. ‘Waarom heb je me dat niet eerder laten doen? Dat allemaal! Het was er de hele tijd, pal onder mijn neus!’

Will keek me recht in de ogen. Hij zei niets, maar hij kreeg langzaam een brede glimlach. ‘Ik weet niet, Clark. Sommige mensen doen gewoon nooit wat je zegt.’

Die laatste avond werd ik dronken. Niet alleen omdat we de volgende dag zouden vertrekken. Maar ook omdat ik nu pas het gevoel had dat het echt goed ging met Will en ik dus wel een beetje los kon gaan. Ik droeg een witkatoenen jurk (mijn huid was inmiddels verkleurd, dus in wit zag ik er niet meer uit als een overledene in een lijkwade) en een paar zilverkleurige sandalen met hoge hakken, en toen Nadil me een vuurrode bloem gaf en zei dat ik die in mijn haar moest steken, lachte ik hem niet uit, zoals ik een week geleden nog zou hebben gedaan.

‘Zeg, wie hebben we daar, Carmen Miranda,’ zei Will toen ik me bij hen voegde in de bar. ‘Wat zie jij er fantastisch uit.’

Ik wilde een sarcastisch antwoord geven, maar toen zag ik dat hij me oprecht goedkeurend bekeek.

‘Dank je,’ zei ik. ‘Je ziet er zelf ook niet beroerd uit.’

Er was een disco in het hoofdgebouw, dus even na tienen – toen Nathan wegging naar Karen – gingen wij naar het strand, met de muziek in onze oren en een prettige roes van drie cocktails in mijn bewegingen.

O, wat was het daar schitterend. De avond was warm, en het briesje droeg de geuren met zich mee van barbecues, warme olie op de huid en een zilte zweem van de zee. Will en ik bleven staan bij onze lievelingsboom. Iemand had een kampvuur gebouwd op het strand, misschien om op te koken, en het enige wat daar nog van over was, was een hoop gloeiende as.

‘Ik wil niet naar huis,’ zei ik in het donker.

‘Dit is een plek die je niet gemakkelijk verlaat.’

‘Ik dacht dat dit alleen maar in de film bestond,’ zei ik en ik keek hem aan. ‘Dus ik begon me nu toch af te vragen of je soms ook gelijk hebt over al dat andere.’

Hij glimlachte. Zijn gezicht leek ontspannen en gelukkig, en hij had lachrimpeltjes toen hij me aankeek. Voor het eerst voelde ik geen vage angst aan me knagen.

‘Je bent blij dat je bent gegaan, toch?’ vroeg ik voorzichtig.

Hij knikte. ‘Ja, absoluut.’

‘Ha!’ zei ik, en ik stompte in de lucht.

En toen, terwijl iemand in de bar de muziek harder zette, schopte ik mijn schoenen uit en begon te dansen. Het klinkt stom – eigenlijk hoor je je voor dat soort gedrag te schamen. Maar daar, in het pikkedonker, halfdronken van het slaapgebrek, met dat vuur en de eindeloze zee en de grenzeloze hemel, met de muziek in onze oren en Wills glimlach, moest ik gewoon dansen. En dat deed ik, lachend, totaal niet verlegen, zonder me druk te maken of iemand ons zag. Ik voelde dat Will naar me keek, en ik wist dat hij het wist – dat dit de enig mogelijke reactie was op de afgelopen tien dagen. Wat zeg ik, op de afgelopen zes maanden.

Het nummer was afgelopen, en ik plofte ademloos aan zijn voeten.

‘Jij…’ zei hij.

‘Wat?’ Ik glimlachte ondeugend, voelde me op mijn gemak, opgewonden. Ik voelde me nauwelijks verantwoordelijk voor mezelf.

Hij schudde zijn hoofd.

Ik stond op, langzaam, op blote voeten, en liep regelrecht naar zijn stoel en gleed op zijn schoot, zodat mijn gezicht maar een paar centimeter bij het zijne vandaan was. Na de afgelopen nacht leek dat helemaal geen grote stap meer.

‘Jij…’ Zijn blauwe ogen, glimmend van het licht dat nog van het vuur kwam, hielden de mijne vast. Hij rook naar de zon, en het kampvuur, en iets sterks en citrusachtigs.

Diep vanbinnen voelde ik dat ik een grens overging.

‘Jij… jij bent me er eentje, Clark.’

Ik deed het enige waar ik nog aan kon denken. Ik leunde voorover en legde mijn lippen op de zijne. Hij aarzelde, heel even maar, en toen kuste hij me. En op dat moment dacht ik nergens meer aan – de duizenden redenen waarom ik dit niet zou moeten doen, mijn angsten, de reden waarom we hier waren. Ik kuste hem, ademde de geur van zijn huid in, voelde zijn zachte haar onder mijn vingertoppen, en toen hij me terugkuste, loste alles op en was er alleen nog maar Will en ik, op een eiland in the middle of nowhere, onder duizenden twinkelende sterren.

En toen trok hij zich terug. ‘Ik… het spijt me. Nee…’

Mijn ogen gingen open. Ik bracht een hand naar zijn gezicht en liet die langs zijn prachtige jukbeenderen glijden. Ik voelde vage korreltjes zout onder mijn vingers. ‘Will…’ begon ik. ‘Het kan best. Je –’

‘Nee.’ Het had iets metaligs, dat woord. ‘Het kan niet.’

‘Ik snap het niet.’

‘Ik wil het er niet over hebben.’

‘Eh… dat zal wel moeten.’

‘Ik kan dit niet doen, want ik kan…’ hij slikte. ‘Ik kan niet de man zijn die ik met jou wil zijn. En daardoor doet dit…’ hij keek op naar mijn gezicht, ‘…doet dit me alleen nog maar… extra denken aan wat ik niet meer ben.’

Ik liet zijn gezicht niet los. Ik legde mijn voorhoofd tegen het zijne, zodat onze adem zich vermengde, en ik zei zachtjes, zodat alleen hij me kon horen: ‘Het kan me niet schelen wat jij… wat jij denkt dat je wel of niet kunt doen. Het is niet zo zwart-wit. Echt… ik heb met andere mensen in deze situatie gesproken en… er kan nog van alles. Dingen waar we allebei wat aan hebben…’ Ik begon een beetje te stotteren. Het was zo raar om dit gesprek te hebben. Ik keek hem in de ogen. ‘Will Traynor,’ zei ik zachtjes. ‘Ik denk dat wij wel –’

‘Nee, Clark –’ begon hij.

‘Ik denk dat we van alles kunnen doen. Ik weet best dat dit geen gewone love story is. Ik weet best dat er allerlei redenen zijn waarom ik dit eigenlijk niet eens zou moeten zeggen. Maar ik hou van jou. Het is zo. Ik wist het toen ik bij Patrick wegging. En ik geloof dat jij misschien ook best een beetje van mij houdt.’

Hij zei niets. Zijn ogen zochten de mijne, en er sprak een immens verdriet uit. Ik veegde het haar van zijn slapen, alsof ik het verdriet daarmee kon uitvagen, en hij hield zijn hoofd schuin, zodat het mijn handpalm raakte, en daar bleef het rusten.

Hij slikte. ‘Ik moet je iets vertellen.’

‘Ik weet het,’ fluisterde ik. ‘Ik weet alles.’

Will slikte zijn woorden in. De lucht om ons heen leek stil te staan.

‘Ik weet van Zwitserland. Ik weet… waarom ik maar een contract van zes maanden heb.’

Hij tilde zijn hoofd uit mijn hand. Hij keek me aan, en keek toen omhoog naar de hemel. Hij liet zijn schouders zakken.

‘Ik weet het allemaal, Will. Ik weet het al maanden. En, Will, luister alsjeblieft naar me…’ Ik nam zijn rechterhand in de mijne, en legde hem tegen mijn borst. ‘Ik weet dat wij dit kunnen. Ik weet dat jij het liever anders zou willen, maar ik weet dat ik jou gelukkig kan maken. En ik kan alleen maar zeggen dat jij… door jou ben ik geworden wat ik me nooit had kunnen indenken. Jij maakt me gelukkig, zelfs als je je misdraagt. Ik zou liever bij jou zijn – zelfs nu jij denkt dat je een mindere versie van jezelf bent – dan met wie dan ook.’

Ik voelde zijn vingers de mijne heel even omsluiten, en dat gaf me moed.

‘En als jij het raar vindt als ik voor je blijf werken, ga ik wel ergens anders werken. Ik wilde je nog iets anders vertellen – ik heb me ingeschreven voor een studie. Ik heb het hele internet afgezocht, en ik heb heel veel met andere mensen met een dwarslaesie en verzorgers gesproken en daar heb ik veel van geleerd, dus ik weet hoe je dit moet aanpakken. Dus ik kan ook gewoon studeren, en bij je zijn. Snap je? Ik heb overal aan gedacht, en alles uitgezocht. Zo ben ik nu. Dat is jouw schuld. Door jou ben ik zo veranderd.’ Ik lachte half. ‘Dankzij jou ben ik nu net mijn zusje. Maar dan met een betere kledingsmaak.’

Hij had zijn ogen dichtgedaan. Ik legde allebei mijn handen op de zijne, bracht zijn knokkels naar mijn mond, en kuste die. Ik voelde zijn huid tegen mijn huid, en ik wist zo zeker als ik nooit eerder iets had geweten, dat ik hem niet kon laten gaan.

‘Wat zeg je ervan?’ fluisterde ik.

Ik had wel eeuwig in zijn ogen kunnen kijken.

Hij zei het zo zachtjes dat ik even dacht dat ik hem niet goed had verstaan.

‘Wat?’

‘Nee, Clark.’

‘Nee?’

‘Het spijt me. Het is niet genoeg.’

Ik liet zijn hand zakken. ‘Ik begrijp het niet.’

Hij wachtte voor hij antwoord gaf, alsof hij maar niet de juiste woorden kon vinden. ‘Het is niet genoeg voor mij. Dit – mijn wereld – zelfs met jou erbij. En geloof me, Clark, mijn leven is een heel stuk beter geworden sinds jij er bent. Maar het is voor mij niet genoeg. Dit is niet het leven dat ik wil leiden.’

Nu was het mijn beurt om me terug te trekken.

‘Het punt is, ik snap wel dat dit een goed leven zou kunnen zijn. Met jou erbij zou het zelfs een heel goed leven kunnen zijn. Maar het is niet mijn leven. Ik ben niet zoals die mensen met wie jij hebt gesproken. Dit is absoluut niet het leven dat ik wil. In de verste verte niet.’ Zijn stem haperde, brak. Zijn blik beangstigde me.

Ik slikte hoofdschuddend. ‘Jij… jij zei die avond in de doolhof tegen me dat ik me door dat ene niet hoefde te laten bepalen. Jij zei dat ik zelf kon kiezen wat ik wilde zijn. Nou, jij hoeft je ook niet te laten bepalen door… door die stoel.’

‘Maar ik word er wel door bepaald, Clark. Jij kent mij niet, niet echt. Jij hebt me hiervoor nooit gezien. Ik hield van mijn leven, Clark. Ik hield echt ontzettend van mijn leven. Ik hield van mijn werk, mijn reizen, de dingen die maakten wie ik was. Ik hield ervan een fysiek iemand te zijn. Ik hield ervan om op mijn motor te rijden, om van gebouwen af te springen. Ik hield ervan om anderen te vermorzelen bij zakelijke deals. Ik hield van seks. Heel veel seks. Ik had een groots leven.’ Zijn stem klonk harder. ‘Ik ben niet gemaakt om in dit ding te leven – en toch word ik door dit ding bepaald. Het is het enige wat mij bepaalt.’

‘Maar je geeft het niet eens een kans,’ fluisterde ik. Mijn stem leek niet los te willen komen uit mijn borst. ‘Je geeft mij niet eens een kans.’

‘Het is geen kwestie van jou een kans geven. Ik heb jou de afgelopen zes maanden zien veranderen in een heel ander mens, iemand die pas aan het begin van haar mogelijkheden staat. Jij hebt geen idee hoe gelukkig mij dat maakt. Ik wil niet dat jij aan mij gebonden bent, aan mijn ziekenhuisafspraken, aan de beperkingen van mijn leven. Ik wil niet dat jij alle dingen misloopt die een ander je kan bieden. En als ik egocentrisch mag zijn, wil ik ook niet dat jij me op een dag aankijkt en ook maar een greintje medelijden met me hebt omdat –’

‘Dat zou ik nooit hebben!’

‘Dat kun je niet weten, Clark. Je hebt geen idee hoe dit gaat lopen. Je hebt geen idee hoe jij je over zes maanden voelt. En ik wil niet elke dag naar je kijken, je naakt zien, zien hoe je door het huis loopt in die krankzinnige jurkjes van je en niet… en niet in staat zijn te doen wat ik met je wil doen. O, Clark, je hebt geen idee wat ik nu allemaal met jou zou willen doen. En ik… ik kan niet leven in die wetenschap. Ik kan het niet. Ik ben zoals ik ben. Ik ben niet het soort man dat dit gewoon maar kan… accepteren.’

Hij keek omlaag naar zijn stoel, en zijn stem brak. ‘Ik zal dit nooit accepteren.’

Ik begon te huilen. ‘Will, alsjeblieft. Zeg dat nou niet. Geef me een kans. Geef ons een kans.’

‘Sst. Luister naar me. Uitgerekend jij. Luister naar wat ik je zeg. Dit… vanavond… is het allermooiste wat je voor me had kunnen doen. Wat jij tegen me hebt gezegd, wat jij allemaal hebt gedaan om me hierheen te krijgen… in de wetenschap dat jij op de een of andere manier in die verschrikkelijke eikel die ik in het begin was, iets hebt kunnen aanboren waardoor je van me kunt houden, verbijstert me. Maar…’ ik voelde zijn vingers strak om de mijne, ‘…voor mij moet het hier eindigen. Geen stoel meer. Geen longontsteking. Geen brandende armen en benen. Geen pijn en vermoeidheid meer en niet meer wakker worden en wensen dat het allemaal voorbij was. Als we terug zijn ga ik hoe dan ook naar Zwitserland. En als jij echt van mij houdt, Clark, dan kun je mij niet gelukkiger maken dan door met me mee te gaan.’

Ik trok mijn hoofd met een ruk naar achteren.

‘Wat?’

‘Het wordt nooit beter dan dit. De voorspelling is dat ik steeds meer achteruitga en dat mijn leven, dat toch al zo beperkt is, steeds kleiner wordt. Dat hebben de artsen me verteld. Er liggen eindeloos veel andere ziektes op de loer. Ik voel het. Ik wil geen pijn meer, ik wil niet meer gevangenzitten in dit ding, of van iedereen afhankelijk zijn, of angst hebben. Dus ik vraag je – als jij echt voelt wat je zegt dat je voelt – doe het dan. Blijf bij me. Geef mij het eind waar ik op hoop.’

Ik keek hem vol afschuw aan, en het bloed bonkte in mijn oren. Ik kon het nauwelijks bevatten.

‘Hoe kun je me dat vragen?’

‘Ik weet het, het is –’

‘Ik vertel je dat ik van je hou en dat ik een toekomst met je wil opbouwen, en dan vraag je me of ik met je meega om toe te zien hoe jij jezelf van kant maakt?’

‘Het spijt me. Ik wilde het niet zo bot zeggen. Maar ik heb niet de luxe van veel tijd.’

‘Wa-wat? Hoezo, heb je dan al geboekt? Ben je bang dat je een of andere afspraak misloopt?’

Ik zag dat hotelgasten bleven staan, misschien omdat ze onze stemverheffing hoorden, maar het kon me niet schelen.

‘Ja,’ zei Will na een korte stilte. ‘Ja, ik heb een afspraak. Ik heb de gesprekken allemaal al gehad. De kliniek heeft geoordeeld dat ik een geschikt geval ben. En mijn ouders hebben ingestemd met dertien augustus. We vliegen er de twaalfde heen.’

Mijn hoofd begon te tollen. Dat was over nog geen week.

‘Ik kan dit niet geloven.’

‘Louisa –’

‘Ik dacht… Ik dacht dat je door mij op andere gedachten was gekomen.’

Hij hield zijn hoofd schuin en keek me aan. Zijn stem was zacht, zijn ogen stonden vriendelijk. ‘Louisa, er is niets wat mij ooit op andere gedachten had kunnen brengen. Ik heb mijn ouders zes maanden geleden beloofd dat ik zes maanden zou wachten, en dat is wat ik hun heb gegeven. Jij hebt die tijd dierbaarder gemaakt dan jij je kunt voorstellen. Dankzij jou was het geen uithoudingsproef meer –’

‘Hou op!’

‘Wat?’

‘Ik wil niets meer horen.’ Ik stikte bijna. ‘Jij bent zo egocentrisch, Will. Zo dom. Als er ook maar een schijn van kans was dat ik met jou mee zou gaan naar Zwitserland… zelfs al dacht jij dat ik, na alles wat ik voor je heb gedaan, zoiets zou kunnen, is dat dan echt alles wat je me te zeggen hebt? Ik heb mijn hart aan jou gegeven, en het enige wat jij kunt zeggen is: “Nee, jij bent niet genoeg voor me. Maar ik wil wel graag dat je meekomt en het allerergste meemaakt wat je kunt verzinnen”? Datgene waar ik al bang voor ben sinds ik het hoorde. Heb jij wel enig idee wat je van me vraagt?’

Ik was razend. Ik stond voor hem en schreeuwde als een bezetene. ‘Je bent een eikel, Will Traynor. Een ontzettende eikel. Had ik dit rotbaantje maar nooit genomen. Had ik jou maar nooit ontmoet.’ Ik barstte in tranen uit, rende het strand over en holde naar mijn hotelkamer, weg van hem.

Zijn stem, die mijn naam riep, bleef echoën in mijn oren, lang nadat ik de deur achter me had dichtgetrokken.

24

Voor een argeloze voorbijganger is er vast niets ergers dan een man in een rolstoel smekend te horen roepen naar een vrouw die eigenlijk voor hem zou moeten zorgen. Het is blijkbaar not done om kwaad te worden op de gehandicapte man die aan jou is toevertrouwd.

Vooral als hij zich overduidelijk helemaal niet kan bewegen, en zo vriendelijk vraagt: ‘Clark, alsjeblieft, kom hier. Alsjeblieft.’

Maar ik kon het niet. Ik kon hem niet meer aankijken. Nathan had Wills spullen gepakt, en ik zag hen de volgende ochtend in de lobby – Nathan nog groggy van zijn kater – en vanaf het moment dat we weer in elkaars gezelschap waren, wilde ik niets meer met hem te maken hebben. Ik was razend en doodongelukkig. In mijn hoofd klonk de hele tijd een woedend stemmetje dat eiste dat ik zo ver mogelijk bij Will uit de buurt bleef. Dat ik naar huis moest gaan. Dat ik hem nooit meer moest zien.

‘Gaat het?’ vroeg Nathan, die naast me kwam staan.

Zodra we op het vliegveld waren, beende ik bij hen weg naar de incheckbalie.

‘Nee,’ zei ik. ‘En ik wil er niet over praten.’

‘Kater?’

‘Nee.’

Er viel een korte stilte.

‘Betekent dit wat ik denk dat het betekent?’ Zijn gezicht betrok.

Ik kon geen woord uitbrengen. Ik knikte, en ik zag Nathans kaak even verstrakken. Maar hij was sterker dan ik. Hij was per slot van rekening een professional. Binnen een paar minuten zat hij weer bij Will en hij liet hem iets zien in een tijdschrift, en hardop vroeg hij zich af wat de vooruitzichten waren voor een voetbalclub die ze allebei kenden. Als je zo naar hen keek, zou je niets vermoeden van het heftige nieuws dat ik pas had moeten incasseren.

Ik wist me de hele tijd dat we op de luchthaven moesten wachten met van alles bezig te houden. Ik vond duizend dingetjes om te doen – de labels voor de koffers in orde brengen, koffie kopen, kranten doorbladeren, naar de wc gaan – allemaal om hem maar niet te hoeven aankijken. Ik hoefde niet met hem te praten. Maar zo nu en dan verdween Nathan en zaten we met zijn tweeën, naast elkaar, en hingen de onuitgesproken verwijten tussen ons in.

‘Clark –’

‘Hou op,’ viel ik hem in de rede. ‘Ik wil niet met jou praten.’

Het verbaasde me hoe koel ik kon zijn. Het verbaasde de stewardessen ook enorm. Ik zag ze tijdens de vlucht met elkaar roddelen over hoe ik van Will afgekeerd zat, en mijn koptelefoon opzette of onwrikbaar uit het raam staarde.

En hij werd niet eens boos. Dat was nog bijna het ergste. Hij werd niet boos, hij zei niets sarcastisch, hij werd alleen steeds stiller, tot hij bijna niets meer zei. Het was aan die arme Nathan om het gesprek gaande te houden, en om vragen te stellen over thee of koffie of extra zakjes pinda’s en of we het erg vonden als hij over ons heen klom omdat hij naar het toilet moest.

Het klinkt achteraf waarschijnlijk kinderachtig, maar het was niet alleen een kwestie van trots. Ik kon het niet verdragen. Ik kon de gedachte niet verdragen dat ik hem zou verliezen, dat hij zo koppig was, en zo vastbesloten om niet te zien wat mooi was, wat mooi zou kunnen zijn, dat hij niet wilde terugkomen op zijn beslissing. Ik kon niet geloven dat hij zich aan die ene datum vasthield alsof het in steen gebeiteld stond. In stilte raasden er duizenden vragen door mijn hoofd. Waarom is dit niet goed genoeg voor jou? Waarom ben ik niet genoeg voor jou? Waarom heb je me niet in vertrouwen genomen? Had het uitgemaakt als we meer tijd hadden gehad? Zo nu en dan merkte ik dat ik naar zijn gebruinde handen zat te staren, die rechte vingers, maar een paar centimeter bij mijn vingers vandaan, en ik wist nog zo goed hoe het voelde als die met elkaar verstrengeld waren – zijn warmte, de illusie, zelfs al lagen ze helemaal stil, ze waren van een zekere kracht – en dan kwam er een brok in mijn keel en kreeg ik bijna geen lucht meer, zodat ik me moest terugtrekken op de wc, waar ik in stilte over de wasbak gebogen stond te snikken onder de felle verlichting. Een paar keer had ik letterlijk de neiging om te gillen als ik dacht aan wat Will nog steeds van plan was; ik werd overweldigd door een soort gekte en ik had zin om in het gangpad te gaan zitten janken en janken tot iemand anders het voor me zou opknappen. Tot iemand anders ervoor zou zorgen dat hij het niet kon doen.

Dus hoewel het leek of ik me aanstelde – hoewel het cabinepersoneel me zag als een harteloos kreng (omdat ik niet met Will praatte, hem niet aankeek, hem niet te eten wilde geven) – wist ik dat de enige manier waarop ik deze uren van gedwongen nabijheid door kon komen was door te doen alsof hij er niet was. Als ik had gedacht dat Nathan het alleen afkon, had ik absoluut een andere vlucht voor mezelf geboekt, en was ik misschien zelfs verdwenen tot ik zeker wist dat er een heel continent tussen ons in zat, en niet maar een paar onmogelijke centimeters.

De twee mannen sliepen, en dat was een opluchting – een korte pauze van de spanning. Ik staarde naar het televisiescherm en met elke mijl die we dichter bij huis kwamen, voelde ik de beklemming sterker worden, en mijn angst groter. Op dat moment begon het te dagen dat ik niet de enige was die onder mijn falen zou lijden; Wills ouders zouden er kapot van zijn. Wills zusje zou me hoogstwaarschijnlijk aanklagen. En Will had ik ook in de steek gelaten. Ik had hem niet kunnen overtuigen. Ik had hem alles geboden wat ik te bieden had, inclusief mijzelf, en niets wat ik hem had laten zien, was voor hem voldoende reden om te blijven leven.

Misschien, dacht ik, had hij een beter iemand verdiend dan ik. Een slimmer iemand. Iemand als Treena had misschien betere dingen verzonnen. Die had misschien een of ander bijzonder medisch onderzoek gevonden of iets waar hij echt iets aan had gehad. Misschien had een ander hem wel kunnen overtuigen. Het feit dat ik de rest van mijn leven met die wetenschap moest leven maakte me bijna duizelig.

‘Wil je iets drinken, Clark?’ Wills stem onderbrak mijn gedachten.

‘Nee, dank je.’

‘Zit mijn elleboog te ver op jouw leuning?’

‘Nee, het is prima, zo.’

Pas de laatste uren, in het donker, stond ik het mezelf toe naar hem te kijken. Mijn blik gleed opzij van mijn stralende televisiescherm tot ik hem stiekem bekeek in het gedimde licht van de kleine cabine. En terwijl ik zijn gezicht in me opnam, zo bruin en zo knap, zo vredig in slaap, rolde er een eenzame traan over mijn gezicht. Misschien was Will zich van mijn onderzoekende blik bewust, want hij verroerde zich, maar hij werd niet wakker. En ongezien door het cabinepersoneel, en door Nathan, trok ik de deken voorzichtig op tot zijn nek, en dekte hem zorgvuldig toe, om te zorgen dat Will de kilte van de airconditioning niet zou voelen.

Ze stonden in de aankomsthal op ons te wachten. Ik wist wel dat ze er zouden zijn. Ik voelde een akelig wee gevoel aanzwellen toen we met Will door de paspoortcontrole gingen. Een goedbedoelende functionaris liet ons voorgaan, ook al bad ik in stilte dat we nog een poos moesten wachten, dat we nog uren in de rij moesten staan, het liefst nog dagen. Maar nee, we staken de enorme linoleum vlakte over, ik met de trolley vol bagage, en Nathan met Will, en toen de glazen deuren opengingen stonden ze daar, bij het hek, zij aan zij in zeldzame eensgezindheid. Ik zag mevrouw Traynors gezicht even opklaren toen ze Will zag, en ik dacht afwezig: natuurlijk – hij ziet er ook zo goed uit. En tot mijn schande zette ik mijn zonnebril op – niet om mijn uitputting te verbergen, maar zodat zij niet meteen aan mijn blanco uitdrukking zou zien wat ik haar moest gaan vertellen.

‘Jeetje!’ riep ze uit. ‘Will, je ziet er fantastisch uit! Echt geweldig!’

Wills vader had zich voorovergebogen en klopte op de stoel van zijn zoon en op zijn knie, en hij glimlachte stralend. ‘We konden het bijna niet geloven toen Nathan vertelde dat jij elke dag op het strand lag. En je hebt gezwommen! Hoe was het water – lekker warm? Het heeft hier gegoten. Typisch augustusweer!’

Natuurlijk had Nathan hen gebeld of ge-sms’t. Alsof zij ons zo lang weg zouden laten gaan zonder contact.

‘Het was… het was er echt ongelofelijk mooi,’ zei Nathan. Hij was ook heel stil geworden, maar probeerde toch te glimlachen en gewoon te doen.

Ik voelde me als bevroren, en klampte me vast aan mijn paspoort alsof ik op het punt stond ergens anders naartoe te vliegen. Ik moest mezelf aansporen om door te ademen.

‘Enfin, we dachten dat jullie wel trek zouden hebben in lekker eten,’ zei Wills vader. ‘Er zit een verdomd aardig restaurantje in het Intercontinental. Wij trakteren op champagne. Wat zeggen jullie ervan? Het leek je moeder en mij wel gezellig.’

‘Ja, hoor,’ zei Will. Hij lachte naar zijn moeder, en zij keek hem aan alsof ze hem wel op kon vreten. Hoe durf je? wilde ik tegen hem schreeuwen. Hoe kun je haar in het gezicht kijken terwijl je weet wat je haar gaat aandoen?

‘Kom mee dan. Ik heb de auto op de invalidenparkeerplaats staan. Dan is het nog maar een klein stukje rijden. Jullie zullen allemaal wel last hebben van een jetlag. Nathan, zal ik een paar van die tassen van je overnemen?’

Mijn stem onderbrak het gesprek. ‘Ik denk dat ik meteen naar huis ga,’ zei ik terwijl ik mijn bagage van de trolley pakte. ‘Maar toch reuze bedankt.’

Ik concentreerde me op mijn koffer en keek hen expres niet aan, maar boven alle drukte op de luchthaven uit hoorde ik de stilte die mijn woorden hadden veroorzaakt.

Meneer Traynors stem was de eerste die hem verbrak. ‘Kom toch, Louisa. We hebben iets te vieren. En we willen alles horen over jullie avonturen. Ik wil graag alles weten over het eiland. En ik beloof dat je niet echt alles hoeft te vertellen.’ Hij grinnikte bijna.

‘Ja.’ Mevrouw Traynor klonk een beetje gepikeerd. ‘Ga toch mee, Louisa.’

‘Nee.’ Ik slikte en probeerde neutraal te glimlachen. ‘Dank u. Ik wil echt liever meteen door.’

‘Waar wil je naartoe?’ vroeg Will.

Ik snapte wat hij bedoelde. Ik kon nergens heen.

‘Ik ga naar mijn ouders. Het komt wel goed.’

‘Kom met ons mee,’ zei hij. Zijn stem klonk vriendelijk. ‘Niet weggaan, Clark. Alsjeblieft.’

Ik kon wel huilen. Maar ik wist heel erg zeker dat ik niet bij hem in de buurt kon zijn. ‘Nee. Dank je. Maar ik hoop dat jullie genieten van het eten.’ Ik hees mijn tas over mijn schouder, en voor iemand nog iets kon zeggen, liep ik bij hen weg en werd opgeslokt door de mensenmassa in de terminal.

Ik was bijna bij de bushalte toen ik haar hoorde. Camilla Traynor, met haar hakjes die klakten op de stoep, kwam half op me afgerend.

‘Stop, Louisa. Stop, alsjeblieft.’

Ik draaide me om, en zij wrong zich door een groep toeristen en duwde tieners met rugzakken opzij zoals Mozes de Rode Zee opzij duwde. De lichten van de luchthaven schenen fel op haar haar, zodat het er koperkleurig uitzag. Ze droeg een dunne grijze pashmina, die artistiek over een schouder gedrapeerd was. Ik weet nog dat ik dacht dat ze ooit, nog niet zo heel lang geleden, heel mooi geweest moest zijn.

‘Alsjeblieft. Stop, alsjeblieft.’

Ik bleef staan, en keek achterom naar de weg. Kwam de bus nu maar, dacht ik, dan kon ik daar instappen en weg van hier rijden.

‘Louisa?’

‘Hij heeft het heel erg naar zijn zin gehad.’ Mijn stem klonk afgemeten. Gek genoeg klonk ik precies zoals zij, realiseerde ik me.

‘Hij ziet er inderdaad erg goed uit. Heel erg goed.’ Ze staarde me aan, daar op de stoep. Ze stond doodstil, ondanks de zee van mensen die om haar heen deinde.

We spraken niet.

En toen zei ik: ‘Mevrouw Traynor, ik wil graag mijn ontslag indienen. Ik… ik kan deze laatste paar dagen niet meer werken. Ik hoef geen salaris meer. Voor deze hele maand niet, trouwens. Ik wil niet meer. Ik wil alleen…’

Toen trok ze wit weg. Ik zag alle kleur uit haar gezicht trekken, en ik zag haar een beetje wankelen in de ochtendzon. Ik zag dat meneer Traynor haar achterna was gekomen, met ferme passen, en een hand die zijn panamahoed stevig op zijn hoofd gedrukt hield. Hij stamelde zijn verontschuldigingen terwijl hij zich door de menigte wurmde, zijn blik strak op zijn vrouw en mij gericht, zoals we daar stijfjes stonden, een paar meter uit elkaar.

‘Je… je zei dat je dacht dat hij gelukkig was. Je zei dat je dacht dat hij hierdoor op andere gedachten zou kunnen komen.’ Ze klonk wanhopig, alsof ze me smeekte om iets anders te zeggen, om haar een andere uitkomst te vertellen.

Ik kon geen woord uitbrengen. Ik staarde haar aan, en het enige wat ik nog kon was heel licht met mijn hoofd schudden.

‘Het spijt me,’ fluisterde ik, zo zachtjes dat ze me niet kon horen.

Hij was bijna bij haar toen ze viel. Het was alsof haar benen het gewoon begaven, en meneer Traynors linkerarm schoot naar voren en ving haar in haar val. Haar mond was een grote O, en haar lichaam zakte ineen tegen het zijne.

Zijn hoed viel op de stoep. Hij keek naar mij op, verward, want het drong nog niet tot hem door wat hier zojuist gebeurd was.

Ik kon het niet meer aanzien. Ik draaide me als verdoofd om, en begon te lopen. Ik zette de ene voet voor de andere, en mijn benen bewogen nog voordat ik wist wat ze deden, weg van het vliegveld, zonder te weten waarheen.

25

Katrina

Louisa kwam anderhalve dag haar kamer niet uit toen ze terug was van vakantie. Ze kwam zondagavond laat thuis van het vliegveld, zo bleek als een geest onder haar gebruinde huid – dat snapten we om te beginnen al niet, want ze had toch echt gezegd dat ze ons maandagochtend vroeg zou zien. ‘Ik moet slapen,’ had ze gezegd, en toen had ze zich opgesloten in haar kamer, en was meteen naar bed gegaan. We vonden het wel een beetje vreemd, maar wisten wij veel? Lou is tenslotte al sinds haar geboorte een raar kind.

Ma had haar ’s ochtends een kop thee gebracht, en Lou had geen vin verroerd. Tegen etenstijd was ma echt bezorgd, en ze had haar door elkaar geschud om te controleren of ze nog leefde. (Ze is soms wat melodramatisch, onze moeder – maar, eerlijk is eerlijk, ze had een visschotel gemaakt en ze wilde waarschijnlijk niet dat Lou dat zou missen.) Maar Lou wilde niet eten, en ze wilde niet praten en ze wilde niet beneden komen. ‘Ik wil gewoon een poosje hier blijven, ma,’ had ze gezegd, met haar gezicht in het kussen. Uiteindelijk liet ma haar met rust.

‘Ze is zichzelf niet,’ zei ma. ‘Denk je dat het een soort vertraagde reactie is op dat gedoe met Patrick?’

‘Patrick interesseert haar geen moer,’ zei pa. ‘Ik heb haar verteld dat hij belde om te zeggen dat hij 157ste was geworden in dat Vikingding, maar het boeide haar voor geen meter.’ Hij nam een slok van zijn thee. ‘Maar eerlijk is eerlijk, ik vond het ook moeilijk om enthousiast te doen over een 157ste plaats.’

‘Zou ze soms ziek zijn? Ze is vreselijk bleek onder dat bruine kleurtje. En al dat slapen. Het is niks voor haar. Misschien heeft ze wel een of andere akelige tropische ziekte.’

‘Ze heeft gewoon een jetlag,’ zei ik. Ik zei het alsof ik er verstand van had, want ik wist dat pa en ma mij zien als deskundige op allerlei gebieden waar we allemaal geen bal verstand van hebben.

‘Een jetlag! Nou, als je er zo aan toe bent na een verre reis, dan hou ik het maar gewoon bij Tenby. Wat jij, Josie?’

‘Ik weet niet… wie had nou ooit gedacht dat je zo ziek kon worden van vakantie?’ zei ma hoofdschuddend.

Na het eten ging ik naar boven. Ik klopte niet aan. (Strikt genomen was het immers nog altijd mijn kamer.) Het rook er muf, ik trok het rolgordijn omhoog en zette een raam open, zodat Lou groggy onder het dekbed vandaan kwam en haar ogen afschermde tegen het licht terwijl de stofdeeltjes om haar heen dansten.

‘Ga je me nog vertellen wat er is gebeurd?’ Ik zette een beker thee naast haar op het nachtkastje.

Ze keek me aan met knipperende ogen.

‘Ma denkt dat je het ebolavirus hebt. Ze zit iedereen te waarschuwen die met de bingoclub naar PortAventura op reis gaat.’

Ze zei helemaal niets.

‘Lou?’

‘Ik heb ontslag genomen,’ zei ze zacht.

‘Waarom?’

‘Waarom denk je?’ Ze duwde zich omhoog, reikte onhandig naar de beker en nam een ferme teug van haar thee.

Voor iemand die net twee weken op Mauritius had gezeten, zag ze er verdomd beroerd uit. Haar ogen waren klein en roodomrand, en zonder het bruine kleurtje zou haar huid nog vlekkeriger geweest zijn dan anders. Haar haar stond alle kanten op. Het leek wel alsof ze al in geen jaren had geslapen. Maar ze zag er vooral heel erg verdrietig uit. Ik had mijn zus nog nooit zo verdrietig meegemaakt.

‘Denk je dat hij het echt gaat doen?’

Ze knikte. Toen slikte ze met veel moeite.

‘Shit. O, Lou. Wat erg.’

Ik gebaarde dat ze een eindje moest opschuiven, en ik ging naast haar op het bed zitten. Ze nam nog een slok thee, en legde haar hoofd toen op mijn schouder. Ze droeg mijn T-shirt. Ik zei er maar niets van. Zo veel medelijden had ik met haar.

‘Wat moet ik nou, Treen?’

Haar stem klonk klein, als die van Thomas als hij zich pijn had gedaan en zich heel dapper probeerde te houden. Buiten hoorden we de hond van de buren langs het tuinhek rennen, achter de buurtkatten aan. Af en toe blafte hij als een gek; dan keek hij met zijn kop boven het hek uit en stonden zijn ogen bol van frustratie.

‘Ik geloof niet dat jij nog iets kunt doen. Mijn god. Al die dingen die jij voor hem hebt gedaan. Al die moeite…’

‘Ik heb tegen hem gezegd dat ik van hem hield,’ zei ze, en ze fluisterde nu heel zachtjes. ‘En hij zei alleen maar dat dat niet genoeg was.’ Haar ogen waren groot en intriest. ‘Hoe moet ik daarmee leven?’

Ik ben binnen ons gezin degene die alles weet. Ik lees meer dan wie dan ook. Ik zit op de universiteit. Ik ben degene die altijd overal een antwoord op moet hebben.

Maar ik keek mijn grote zus aan, en ik schudde mijn hoofd. ‘Ik zou het werkelijk niet weten,’ zei ik.

De volgende dag kwam ze eindelijk haar bed uit, nam een douche en trok schone kleren aan, en ik zei tegen pa en ma dat ze geen woord moesten zeggen. Ik deed net of het iets met liefdesverdriet te maken had, en pa fronste en trok een gezicht alsof dat alles verklaarde en dat hij niet begreep dat we ons daar allemaal zo druk om hadden gemaakt. Ma ging meteen bellen met de bingoclub, om te zeggen dat het risico van een vliegreis misschien toch meeviel.

Lou at een geroosterde boterham (ze wilde geen lunch) en zette een grote zonnehoed op, en we liepen met Thomas naar het kasteel om de eendjes te voeren. Ik geloof niet dat ze echt zin had om naar buiten te gaan, maar ma drong aan dat we allemaal frisse lucht nodig hadden. In mijn moeders vocabulaire betekende dit dat ze dolgraag naar de slaapkamer wilde om de boel te luchten en het beddengoed te verschonen. Thomas huppelde en holde vooruit met zijn tas vol broodkorstjes, en we wurmden ons door de dolende toeristen met een gemak dat je krijgt na jaren oefening. We doken weg voor rondzwaaiende rugzakken, gingen uit elkaar voor poserende stelletjes en kwamen aan de andere kant weer naast elkaar lopen. Het kasteel lag te bakken in de volle zomerse hitte, en de grond vertoonde scheuren en het gras stond erbij als de laatste haren op het hoofd van een kalende man. De bloemen in de kuipen zagen er afgemat uit, alsof ze zich al half op de herfst aan het voorbereiden waren.

Lou en ik zeiden niet veel. Wat viel er ook te zeggen?

Terwijl we langs de parkeerplaats voor de toeristen liepen, zag ik haar vanonder de rand van haar hoed een blik op het huis van de Traynors werpen. Daar stond het, met zijn elegante rode baksteen, zijn hoge, lege ramen die verhulden wat voor ingrijpend drama zich daarbinnen ook maar afspeelde, precies op dat moment.

‘Je kunt wel met hem gaan praten, hoor,’ zei ik. ‘Ik wacht wel op je.’

Ze keek naar de grond, sloeg haar armen over elkaar en we liepen door. ‘Het heeft geen zin,’ zei ze. Ik wist waarom het geen zin had, maar dat zei ze niet hardop. Hij is er waarschijnlijk toch niet.

We liepen langzaam een rondje om het kasteel en keken naar Thomas die van de steile stukken heuvel af rolde, de eendjes voerde die in deze tijd van het seizoen zo volgepropt waren dat ze nauwelijks interesse hadden in stukjes doodgewoon brood. Onder het lopen keek ik naar mijn zus, en zag haar bruine rug onder haar haltertopje, haar gebogen schouders, en ik besefte dat alles nu helemaal anders was voor haar, ook al besefte ze dat zelf nog niet. Ze zou hier niet blijven, niet na wat er met Will Traynor was gebeurd. Ze was anders, ze wist dingen, had dingen gezien, dingen meegemaakt. Er lag eindelijk een nieuwe toekomst in het verschiet voor mijn zus.

‘O,’ zei ik toen we terugliepen naar de poort. ‘Er is een brief voor je gekomen toen je weg was. Van de universiteit. Sorry, maar ik heb hem opengemaakt. Ik dacht dat hij voor mij was.’

‘Je hebt hem opengemaakt?’

Ik had gehoopt dat het over een extra beurs ging.

‘Je mag op toelatingsgesprek komen.’

Ze knipperde met haar ogen, alsof het om nieuws ging uit een ver verleden.

‘Ja, en het grote nieuws is, het is al morgen,’ zei ik. ‘Dus ik dacht dat we vanavond misschien konden oefenen op de vragen die ze kunnen stellen.’

Ze schudde haar hoofd. ‘Ik kan daar morgen niet heen voor een gesprek.’

‘Wat heb je dan te doen?’

‘Ik kan het niet, Treen,’ zei ze somber. ‘Ik kan op dit moment nergens anders aan denken.’

‘Luister, Lou, doe niet zo stom. Ze strooien niet met toelatingsgesprekken alsof het brood voor de eendjes is. Dit is een big deal. Ze weten dat jij een volwassen student bent, je schrijft je in terwijl alle inschrijvingen allang achter de rug zijn, en dan nog willen ze je spreken. Dan kun jij niet met ze sollen.’

‘Het kan me niet schelen. Ik kan er nu niet over nadenken.’

‘Maar jij –’

‘Laat me nou maar met rust. Treen. Oké? Ik kan het niet.’

‘Hé,’ zei ik. Ik ging voor haar staan zodat ze niet door kon lopen. Thomas was een paar passen voor ons met een duif aan het praten. ‘Dit is precies het moment om erover na te denken. Dit is het moment waarop jij, of je nu wilt of niet, moet bepalen wat je met de rest van je leven gaat doen.’

We blokkeerden het pad. De toeristen moesten nu om ons heen – en dat deden ze, met gebogen hoofd of een beetje nieuwsgierig naar die ruziënde zusjes.

‘Ik kan het niet.’

‘Jammer dan. Want voor het geval je het bent vergeten: je hebt geen baan meer. Geen Patrick die je wel even opvangt. En als jij dit gesprek bij de universiteit mist, zit je over twee dagen weer op het arbeidsbureau en moet je kiezen of je kippen wil plukken, of paaldansen, of andermans kont wil vegen voor de kost. En geloof het of niet, je gaat richting de dertig, dus wat je nu kiest, kies je voor de rest van je leven. En wat je nu allemaal hebt geleerd, de afgelopen zes maanden, is dan allemaal voor niets geweest. Alles.’

Ze staarde me aan met die blik van ingehouden woede die ze altijd heeft als ze weet dat ik gelijk heb en ze dus niets terug kan zeggen. Thomas kwam naast ons staan en trok aan mijn hand.

‘Mama… jij zei kont.’

Mijn zus keek me kwaad aan. Maar ik zag haar denken.

Ik wendde me tot mijn zoon. ‘Nee, liefje, ik zei kom. Kom, we gaan naar huis voor een kopje thee, toch, Lou? En als oma jou in bad doet, ga ik tante Lou helpen met haar huiswerk.’

De volgende dag ging ik naar de bieb, en ma paste op Thomas zodat ik Lou op de bus kon zetten. Ze zou pas tegen etenstijd terug zijn. Ik had niet veel hoop wat dat toelatingsgesprek betrof, maar zodra ik haar had uitgezwaaid, dacht ik niet meer aan haar.

Het klinkt misschien een beetje egocentrisch, maar ik vind het vervelend om achterop te raken met mijn studie, en het was een opluchting om even niet aan Lou’s ellende te hoeven denken. Het is redelijk slopend om in de buurt te zijn van iemand die gedeprimeerd is. Je hebt medelijden met haar, maar je wilt tegelijk tegen haar zeggen dat ze er niet zo in op moet gaan. Ik stopte mijn hele familie, mijn zusje, de ongehoorde puinhoop waar zij zich in bevond, weg in een vakje in mijn hoofd, deed het deurtje dicht en concentreerde me op btw-uitzonderingen. Ik had het op een na hoogste cijfer van mijn jaar voor Accountancy 1, en ik wilde pertinent niet terugzakken omdat ik de grilligheden van het belastingsysteem niet onder de knie had.

Ik kwam rond kwart voor zes thuis, legde mijn mappen op de stoel in de gang, en daar hingen ze allemaal al rond de keukentafel terwijl ma begon op te dienen. Thomas sprong tegen me op, sloeg zijn benen om mijn middel en ik kuste hem en snoof zijn heerlijke kleinejongetjesgeur op.

‘Ga zitten, ga zitten,’ zei ma. ‘Pa is net binnen.’

‘Ben je opgeschoten met je boeken?’ vroeg pa terwijl hij zijn jasje om de rugleuning van zijn stoel hing. Hij had het altijd over ‘mijn boeken’. Alsof die een heel eigen leven hadden en onder de duim gehouden moesten worden.

‘Goed, dank je. Ik heb nu driekwart van mijn module Accountancy 2 af. En morgen ga ik met m’n vennootschapsrecht aan de slag.’ Ik zette Thomas op de stoel naast me en legde m’n hand op zijn zachte haar.

‘Hoor je dat, Josie. Vennootschapsrecht.’ Pa pikte een aardappel uit de schaal en stopte hem in zijn mond voor ma het in de gaten had. Hij zei dat hij dat lekker vond klinken. Waarschijnlijk was het waar ook. Toen hadden we het over pa’s werk – voornamelijk over dat die toeristen van alles stukmaakten. Niet te geloven hoeveel onderhoudswerk er was, zei hij. Zelfs de houten palen bij de inrit van de parkeerplaats moesten om de zoveel weken worden vervangen, omdat die gekken geen auto door een gat van drieënhalve meter konden rijden. ‘Als ik hen was, zou ik extra toegang heffen, maar wie ben ik.’

Ma was klaar met opdienen en ging eindelijk zitten. Thomas at met zijn vingers als niemand keek en zei zachtjes: ‘kont’, met een stiekem lachje, en opa at met zijn blik naar het plafond gericht, alsof hij aan heel iets anders dacht. Ik keek even naar Lou. Ze zat naar haar bord te staren en duwde wat tegen haar gebraden kip. O, o, dacht ik.

‘Heb je geen trek, liefje?’ vroeg ma, die mijn blik volgde.

‘Niet zo heel erg,’ antwoordde ze.

‘Het is ook wel erg warm voor kip,’ gaf ma toe. ‘Maar ik dacht dat je wel een opkikkertje kon gebruiken.’

‘Zeg… ga je ons nog vertellen hoe dat gesprek bij de universiteit ging?’ Pa’s vork bleef halverwege in de lucht hangen.

‘O, dat.’ Ze leek afgeleid, alsof hij iets te berde bracht van vijf jaar geleden.

‘Dat, ja.’

Ze prikte een piepklein stukje kip aan haar vork. ‘Het ging wel.’

Pa keek mij aan.

Ik haalde alleen mijn schouders op. ‘Meer niet? Ze hebben je toch wel een idee gegeven van hoe het ging?’

‘Ik mag beginnen.’

‘Wat?’

Ze zat nog steeds naar haar bord te staren. Ik stopte met kauwen.

‘Ze zeiden dat ik precies het soort kandidaat was dat ze zochten. Ik moet een of andere entreecursus doen, en dat duurt een jaar, en dan mag ik gaan studeren.’

Pa leunde achterover in zijn stoel. ‘Dat is geweldig nieuws.’

Ma leunde voorover en gaf haar een schouderklopje. ‘Goed gedaan, schat. Geweldig.’

‘Niet echt. Ik denk niet dat ik het me kan veroorloven om vier jaar te studeren.’

‘Maak je daar nu nog maar geen zorgen om. Echt niet. Kijk maar hoe Treena het redt. Toch?’ Hij gaf haar een stootje. ‘We vinden er wel iets op. Er komt toch altijd een oplossing, of niet soms?’ Pa keek ons allebei stralend aan. ‘Ik geloof dat we allemaal een nieuwe bladzijde opslaan, meiden. Ik geloof dat er goede tijden aanbreken voor deze familie.’

En toen, zomaar ineens, barstte ze in tranen uit. Echte tranen. Ze huilt precies zoals Thomas, snikkend, een en al snot en tranen en het maakt haar niet uit wie het hoort. Haar snikken sneden als een mes door de kleine, stille keuken.

Thomas gaapte haar met open mond aan, zodat ik hem op mijn schoot moest trekken om hem af te leiden, zodat hij niet overstuur zou raken. Terwijl ik klierde met stukjes aardappel en pratende doperwten en rare stemmetjes opzette, vertelde zij het aan hen.

Ze vertelde hun alles – over Will en haar halfjaarcontract en wat er was gebeurd op Mauritius. En terwijl zij sprak, sloeg ma haar handen voor haar mond. Opa keek ernstig. De kip werd koud, en de jus stolde in de kom.

Pa schudde zijn hoofd vol ongeloof. En toen, terwijl mijn zus vertelde over haar terugvlucht over de Indische Oceaan, en fluisterend sprak over haar laatste woorden tegen mevrouw Traynor, duwde hij zijn stoel naar achter en stond op. Hij liep langzaam om de tafel en nam haar in zijn armen, zoals vroeger, toen we nog klein waren. Hij stond daar en hield haar heel, heel dicht tegen zich aan.

‘Ach hemel, die arme kerel. En arme Lou. Jezusmina.’

Ik geloof niet dat ik mijn pa ooit zo geschokt heb gezien.

‘Wat een godvergeten puinhoop.’

‘En hier moest jij allemaal doorheen? Zonder iets te zeggen? En het enige wat wij kregen was een kaartje over duiken?’ Mijn moeder kon het niet geloven. ‘Wij dachten dat je de tijd van je leven had.’

‘Ik was niet helemaal alleen. Treena wist het,’ zei ze, en ze keek me aan. ‘Treena was geweldig.’

‘Ik heb anders niks gedaan,’ zei ik, en ik knuffelde Thomas. Hij was niet meer geïnteresseerd in het gesprek nu ma een blik Celebrations voor zijn neus had gezet. ‘Ik was alleen een luisterend oor. Jij hebt alles alleen gedaan. Jij hebt zelf alles bedacht.’

‘Nou, en wat een geweldige dingen heb ik bedacht.’ Ze leunde tegen pa’s schouder en klonk gebroken.

Pa tilde haar kin omhoog zodat ze hem wel aan moest kijken. ‘Maar je hebt alles gedaan wat in je vermogen lag.’

‘En ik heb gefaald.’

‘Wie zegt dat je hebt gefaald?’ Pa veegde haar haren uit haar gezicht. Hij keek haar teder aan. ‘Als ik denk aan wat ik weet van Will Traynor, en van mannen zoals hij, kan ik je één ding zeggen. Ik geloof niet dat er iemand op de hele wereld is die die man had kunnen overtuigen als hij eenmaal zijn besluit had genomen. Hij is wie hij is. Je kunt mensen niet veranderen.’

‘Maar zijn ouders dan! Ze kunnen hem toch geen zelfmoord laten plegen,’ zei ma. ‘Wat zijn dat voor mensen?’

‘Het zijn heel gewone mensen, ma. Mevrouw Traynor ziet niet wat voor keus ze heeft.’

‘Nou, om te beginnen hoeft ze hem niet naar die verdomde kliniek te brengen.’ Ma was kwaad. Op haar wangen verschenen twee rode vlekken. ‘Ik zou tot mijn laatste snik voor jullie knokken, en voor Thomas.’

‘Zelfs als hij al eens heeft geprobeerd om zelfmoord te plegen?’ vroeg ik. ‘Op een echt gruwelijke manier?’

‘Hij is ziek, Katrina. Hij is depressief. Mensen die zo kwetsbaar zijn mogen niet in de gelegenheid worden gesteld om iets te doen waar ze…’ Ze bleef in haar verstomde woede hangen en bette haar ogen met een servet. ‘Wat een harteloos mens moet dat zijn. Harteloos. En dan te bedenken dat Louisa hierbij betrokken is geweest. Dat mens is nota bene nog rechter ook. Je zou toch denken dat een rechter het verschil tussen goed en kwaad hoort te weten. Ik heb zin om daar nu naartoe te gaan en hem mee naar ons huis te nemen.’

‘Zo eenvoudig is het allemaal niet, ma.’

‘Jawel. Dat is het wel. Hij is kwetsbaar, en zij hoort dit niet eens te overwegen. Ik ben geschokt. Die arme man. Die arme man.’ Ze stond op van tafel, pakte de restanten kip op, en beende de keuken uit.

Louisa keek haar licht verbijsterd na. Ma was nooit boos. Het was geloof ik in 1993 dat we haar voor het laatst haar stem hebben horen verheffen.

Pa schudde zijn hoofd, want kennelijk dacht hij aan iets anders. ‘Ik bedenk ineens – geen wonder dat ik meneer Traynor niet heb gezien. Ik vroeg me al af waar hij was. Ik dacht dat ze met het gezin op vakantie waren.’

‘Zijn ze… zijn ze weg?’

‘Hij is al twee dagen niet op het werk.’

Lou ging weer zitten en zakte ineen op haar stoel.

‘O shit,’ zei ik, en ik legde mijn handen snel op Thomas’ oren.

‘Het is morgen.’

Lou staarde me aan, en ik keek naar de kalender aan de muur.

‘Dertien augustus. Dat is morgen.’

Lou deed niets, die laatste dag. Ze was al op voor ik beneden kwam en stond uit het keukenraam te staren. Het regende, toen klaarde het op, en toen begon het weer te regenen. Ze lag op de bank met opa, dronk de thee die ma voor haar neerzette en om het halfuur zag ik haar blik naar de schoorsteenmantel glijden om op de klok te kijken. Het was niet om aan te zien. Ik ging zwemmen met Thomas en probeerde haar over te halen met ons mee te gaan. Ik zei dat ma wel op hem zou passen als ze later met mij naar de stad wilde. Ik zei dat ik haar mee zou nemen naar de pub, maar ze sloeg elk aanbod af.

‘En als ik het nou verkeerd heb gedaan, Treen?’ vroeg ze, zo zachtjes dat alleen ik het kon verstaan

Ik keek op naar opa, maar hij had alleen oog voor de paardenrennen. Ik geloof dat pa stiekem een gokje voor hem had gewaagd, ook al ontkende hij dat tegen ma.

‘Hoe bedoel je?’

‘Als ik met hem mee had moeten gaan?’

‘Maar… je zei dat je dat niet kon.’

Buiten was de lucht grijs. Ze staarde door onze smetteloze ramen naar het treurige weer.

‘Ik weet wat ik heb gezegd. Maar ik kan niet verdragen dat ik niet weet wat er gebeurt.’ Haar gezicht vertrok een beetje. ‘Ik trek het niet dat ik niet weet hoe hij zich voelt. Ik trek het niet dat ik nooit afscheid heb genomen.’

‘Kun je niet alsnog gaan? Misschien kun je nog een vlucht pakken?’

‘Het is al te laat,’ zei ze. En toen deed ze haar ogen dicht. ‘Ik haal het nooit meer op tijd. Er zijn nog maar twee uur te gaan tot… tot ze dichtgaan. Heb ik opgezocht. Op het internet.’

Ik wachtte af.

‘Ze… ze doen niets meer… na halfzes.’ Ze schudde haar hoofd peinzend. ‘Dat heeft iets te maken met de Zwitserse autoriteiten die erbij aanwezig moeten zijn. Ze… hebben geen zin om buiten kantoortijden te werken.’

Ik schoot bijna in de lach. Maar ik wist niet wat ik tegen haar moest zeggen. Ik kon me niet voorstellen hoe het was om, zoals zij, te moeten afwachten terwijl je wist wat er ergens ver weg gebeurde. Ik had nog nooit van een man gehouden zoals zij blijkbaar van Will hield. Tuurlijk, er waren wel mannen die ik leuk vond, en met wie ik naar bed wilde, maar ik vroeg me weleens af of ik een of ander chipje miste waardoor ik ongevoelig was. Ik kon me niet indenken dat ik ooit om een kerel zou janken. De enige gedachte die in de buurt kwam, was die aan Thomas, en dat hij in een land hier ver vandaan zou sterven. Bij dat idee voelde ik letterlijk iets omdraaien vanbinnen, zo afschuwelijk vond ik het. Dus dat stopte ik ook weg in een vakje in mijn hoofd. Op dat vakje stond: ondenkbaar

Ik ging naast mijn zus op de bank zitten en we staarden in stilte naar de race van halfdrie, en die van vier uur, met de intensiteit van mensen die hun hele fortuin hadden ingezet op de winnaar.

En toen werd er aangebeld.

Louisa was binnen een paar seconden bij de deur. Ze rukte hem open en zelfs mijn hart kromp ineen.

Maar er stond geen Will op de stoep. Het was een jonge vrouw, met dikke, perfect aangebrachte make-up, en een keurige bob tot haar kin. Ze klapte haar paraplu in en glimlachte. Daarna zocht ze iets in de grote tas die over haar schouder hing. Ik vroeg me even af of dit soms Will Traynors zus was.

‘Louisa Clark?’

‘Ja?’

‘Ik ben van The Globe. Ik vroeg me af of we even konden praten.’

‘The Globe?’

Ik hoorde de verwarring in Lou’s stem.

‘De krant?’ Ik kwam achter mijn zus staan. Toen zag ik het notitieblok dat de vrouw vasthield.

‘Mag ik even binnenkomen? Ik zou even met je willen praten over William Traynor. Je werkt toch voor William Traynor, of niet?’

‘Geen commentaar,’ zei ik. En voor de vrouw de kans kreeg om nog iets te zeggen, smeet ik de deur in haar gezicht.

Mijn zus stond verbluft in de gang. Ze deinsde terug tot er nogmaals werd aangebeld.

‘Niet opendoen,’ siste ik.

‘Maar hoe…’

Ik begon haar de trap op te duwen. God, wat was ze onmogelijk traag. Het leek wel of ze half sliep. ‘Opa, niet opendoen!’ gilde ik. ‘Aan wie heb je het allemaal verteld?’ vroeg ik toen we bij de overloop waren. ‘Iemand moet het hun verteld hebben. Wie weet dit allemaal?’

‘Mevrouw Clark,’ riep de vrouw door de brievenbus. ‘Als u tien minuutjes voor ons hebt… we begrijpen dat dit heel gevoelig ligt. We willen graag uw kant van het verhaal…’

‘Betekent dit dat hij dood is?’ Haar ogen stonden vol tranen.

‘Nee, dit betekent alleen dat de een of andere klootzak probeert om hier munt uit te slaan.’ Ik dacht even na.

‘Wie was dat, meiden?’ riep ma van beneden.

‘Niemand, ma. Als je maar niet opendoet.’

Ik wierp een blik over de balustrade. Ma hield een theedoek vast en staarde naar het silhouet voor het glas van de voordeur.

‘Niet opendoen?’

Ik pakte mijn zus bij haar elleboog. ‘Lou… je hebt hier toch zeker niets over gezegd tegen Patrick, hè?’

Ze hoefde niets te zeggen. Haar verslagen gezicht zei me genoeg.

‘Oké. Niks doen. Niet opendoen. Geen telefoon opnemen. Geen woord tegen die lui, oké?’

Ma was er niet blij mee. En ze was nog minder blij toen de telefoon begon te rinkelen. Na het vijftiende telefoontje zetten we alles door naar het antwoordapparaat, maar ook toen hoorden we nog steeds de stemmen die doordrongen in ons kleine gangetje. Het waren er vier of vijf, en ze wilden allemaal hetzelfde. Allemaal boden ze Lou de kans om haar kant van ‘het verhaal’ te vertellen, zoals zij het noemden. Alsof Will Traynor handelswaar was geworden waar zij met z’n allen om vochten. De telefoon ging en de deurbel ging. Wij zaten binnen achter dichte gordijnen te luisteren naar de verslaggevers op onze stoep. Ze kletsten met elkaar en belden met hun mobieltjes.

Het was alsof we belegerd waren. Ma stond handenwrijvend in de gang en schreeuwde door de brievenbus dat ze als de sodemieter haar voortuin uit moesten. Thomas staarde uit het badkamerraampje boven en wilde weten waarom er mensen in onze tuin stonden. Vier van onze buren belden ons op met de vraag wat er aan de hand was. Pa parkeerde op Ivy Street en kwam via de achtertuin naar binnen, en we hadden een vrij ernstig gesprek over kastelen en kokende olie.

Toen ik er een poosje over na had kunnen denken, belde ik Patrick en vroeg hem hoeveel hij had gekregen voor deze morsige tip. De korte stilte die viel voor hij alles ontkende zei mij genoeg.

‘Ontzettende hufter,’ schreeuwde ik. ‘Ik ga jou zo hard tegen die marathonschenen van je schoppen dat je die 157ste plaats nog een vrij goed resultaat vindt.’

Lou zat alleen maar in de keuken te huilen. Ze snikte niet, het waren stille tranen die langs haar gezicht gleden en die ze wegveegde met de rug van haar hand. Ik wist niet wat ik tegen haar moest zeggen.

En dat was niet erg. Want ik had genoeg te zeggen tegen de rest.

Tegen halfacht waren alle verslaggevers opgeduveld, op één na. Ik wist niet of ze de moed hadden opgegeven, of dat ze het zat waren dat Thomas steeds als zij een briefje door de bus duwden een Legosteentje terugduwde. Ik zei tegen Louisa dat zij Thomas in bad moest doen, voornamelijk omdat ik haar uit de keuken wilde, maar ook omdat ik dan alle berichten op het antwoordapparaat kon afluisteren en die van de kranten kon wissen zonder dat zij het hoorde. Zesentwintig. Zesentwintig van die klootzakken. En o, wat deden ze allemaal vriendelijk en begripvol. Sommigen boden haar zelfs geld.

Ik wiste ze stuk voor stuk. Ondertussen hoorde ik Lou met Thomas praten in de badkamer, en hoe hij de Batmobiel gierend en spetterend in het dikke schuim liet duiken. Zoiets weet je pas als je kinderen hebt – met al dat badderen, en die Lego en vissticks heb je geen tijd om al te lang stil te staan bij tragedies. En toen speelde ik het laatste bericht af.

‘Louisa? Met Camilla Traynor. Wil je me alsjeblieft bellen? Zo snel mogelijk?’

Ik staarde naar het antwoordapparaat. Ik spoelde het bericht terug en luisterde het nog eens af. Toen rende ik naar boven en haalde Thomas zo snel uit bad dat die arme jongen niet wist wat hem overkwam. Hij stond daar met de handdoek om zich heen gewikkeld, zo stevig als een drukverband, en Lou duwde zich langs me heen en was al halverwege de trap, struikelend en verward.

‘Wat als ze me nog steeds haat?’

‘Het klonk niet alsof ze je haatte.’

‘Maar wat als zij daar ook vergeven zijn van de pers? Wat nu als dat allemaal mijn schuld is?’ Haar ogen stonden groot en angstig. ‘Wat nu als ze me belde om te zeggen dat hij het heeft gedaan?’

‘Godallemachtig, Lou. Wil je nu voor één keer in je leven rustig blijven? Je weet pas wat er is als je belt. Dus bel. Bel nou gewoon. Je hebt verdomme geen keus.’

Ik rende weer naar de badkamer om Thomas te bevrijden. Ik trok hem snel zijn pyjama aan en zei dat oma een koekje voor hem had in de keuken als hij daar nu supersnel naartoe ging. En toen keek ik om het hoekje van de badkamer om mijn zusje te begluren die stond te bellen in de gang.

Ze stond met haar rug naar me toe, en streek met een hand over haar haren. Toen stak ze die hand uit om steun te zoeken.

‘Ja,’ zei ze. ‘Ik begrijp het.’ En toen: ‘Oké.’

Toen ze had opgelegd bleef ze een dikke minuut naar haar voeten staren.

‘En?’ vroeg ik.

Ze keek op alsof ze me net pas voor het eerst zag en schudde haar hoofd.

‘Het ging niet over de kranten,’ zei ze, haar stem nog verdoofd van de schok. ‘Ze vroeg me – smeekte me – om naar Zwitserland te komen. En ze heeft de laatste vlucht van vanavond voor me geboekt.’

26

In andere omstandigheden zou het vreemd zijn dat ik, Lou Clark, een meisje dat in twintig jaar nauwelijks verder dan een busrit van huis was geweest, voor de derde keer naar een ander land vloog in een week tijd. Maar ik had een koffertje gepakt met de efficiency van een stewardess, en wilde alleen het hoogstnoodzakelijke meenemen. Treena rende rond en pakte zwijgend allerlei andere dingen die ik weleens nodig kon hebben, en toen gingen we naar beneden. Pa en ma stonden al naast elkaar in de gang, dreigend, zoals vroeger, toen we binnen wilden sluipen als we te laat thuiskwamen van het stappen.

‘Wat is er aan de hand?’ Ma staarde naar mijn koffertje.

Treena bleef voor me staan.

‘Lou gaat naar Zwitserland,’ zei ze. ‘En ze moet nu weg. Er gaat vandaag nog maar één vlucht.’

We wilden doorlopen toen ma een stap naar voren deed.

‘Nee.’ Haar mond was tot een onbekende streep vertrokken, en ze had haar armen op een vreemde manier over elkaar geslagen. ‘Ik meen het. Ik wil niet dat jij hierbij betrokken raakt. Als dit is wat ik denk dat het is, dan wil ik het niet hebben.’

‘Maar…’ begon Treena, en ze keek achterom naar mij.

‘Nee,’ zei ma, en haar stem klonk vreemd hard. ‘Geen gemaar. Ik heb hierover nagedacht, over alles wat je ons hebt verteld. Het is verkeerd. Het is moreel verkeerd. En als jij hierbij betrokken raakt en als jij een man helpt zich van het leven te beroven en mensen komen daarachter, kom je in de grootst mogelijke problemen.’

‘Ma heeft gelijk,’ zei pa.

‘We hebben het op het nieuws gezien. Dit kan jouw hele leven bepalen, Lou. Dat toelatingsgesprek bij de universiteit, alles. Als jij een strafblad krijgt zul je nooit kunnen studeren en nooit een goede baan krijgen, of –’

‘Hij heeft om haar gevraagd. Dat kan ze niet zomaar negeren,’ viel Treena hem in de rede.

‘Ja. Ja, dat kan ze wel. Ze heeft die familie zes maanden van haar leven gegeven. En als ik het zo bekijk, heeft ze er verdomd weinig aan gehad, met die lui die hier op de deur bonken, en de buren die denken dat wij opgepakt worden voor uitkeringsfraude of weet ik wat. Nee, ze heeft eindelijk de kans om iets van haar leven te maken, en dan willen zij dat ze naar dat gruweloord in Zwitserland gaat en bij god weet wat betrokken raakt. Nou, ik zeg nee. Nee, Louisa.’

‘Maar ze moet gaan,’ zei Treena.

‘Nee, dat moet ze niet. Ze heeft genoeg gedaan. Ze zei het zelf gisteravond nog, ze heeft gedaan wat ze kon.’ Ma schudde haar hoofd. ‘Het maakt me niet uit wat die Traynors zich voor een ellende op de hals halen door dit… door dit hun eigen zoon aan te doen, ik wil niet dat Louisa erbij betrokken raakt. Ik wil niet dat zij haar hele leven vergooit.’

‘Ik denk dat ik best in staat ben voor mezelf te beslissen,’ zei ik.

‘Daar ben ik niet zo zeker van. Het gaat om jouw vriend, Louisa. Een jongeman met nog een heel leven voor zich. Jij kunt hier niet aan meewerken. Ik… ik ben geschokt dat je dat überhaupt overweegt.’ Ma’s stem bleef hard klinken. ‘Ik heb jou niet op de wereld gezet opdat jij iemand anders zou helpen een eind aan zijn leven te maken! Zou jij opa’s leven beëindigen? Vind je soms dat we met hem ook naar Dignitas moeten?’

‘Opa is een heel ander geval.’

‘Nee, dat is hij niet. Hij kan ook niet meer doen wat hij vroeger allemaal kon. Maar zijn leven is kostbaar. Net als het leven van Will.’

‘Het is niet mijn beslissing, ma. Het is Wills beslissing. Het hele punt is dat Will steun nodig heeft.’

‘Will heeft steun nodig? Dat is de grootste onzin die ik ooit heb gehoord. Jij bent nog een kind, Louisa. Je hebt nog niets van het leven gezien, nog niets meegemaakt. En jij hebt geen idee wat dit met jou zal doen. Hoe moet jij in godsnaam ooit nog slapen ’s nachts, als jij hem hierbij helpt? Je gaat een man helpen om te sterven. Dringt dat eigenlijk wel tot je door? Jij gaat Will, die fantastische, slimme jonge vent, helpen om te sterven.’

‘Ik kan ’s nachts slapen omdat ik erop vertrouw dat Will weet wat goed voor hem is, en omdat het allerergste wat hem is overkomen, het feit is dat hij geen enkele beslissing meer zelf kan nemen, dat hij zelf helemaal niets meer kan…’ Ik keek naar mijn ouders en probeerde het hun duidelijk te maken. ‘Ik ben geen kind. Ik hou van hem. Ik hou van hem en ik had hem niet alleen moeten laten, en ik trek het niet dat ik daar nu niet ben en dat ik niet weet wat… wat hij…’ Ik slikte. ‘Dus ja. Ik ga wel. Jullie hoeven niet voor me te zorgen en jullie hoeven het niet te begrijpen. Ik zal zelf de gevolgen onder ogen zien. Maar ik ga nu naar Zwitserland – wat jullie verder ook zeggen.’

Het werd doodstil in het gangetje. Ma staarde me aan alsof ze geen idee had wie ik was. Ik deed een stap in haar richting, want ik wilde dat ze me zou begrijpen. Maar terwijl ik dat deed, zette zij een stap achteruit.

‘Ma. Ik ben dit Will verplicht. Wie heeft er denk je voor gezorgd dat ik me inschreef bij de universiteit? Wie heeft me denk je aangespoord iets van mezelf te maken, om reizen te maken, om ambities te hebben? Wie heeft mijn blik op bijna alles veranderd? Zelfs mijn blik op mezelf? Dat was Will. Ik heb de afgelopen zes maanden meer gedaan en meer geleefd dan de zesentwintig jaar ervoor. Dus als hij wil dat ik naar Zwitserland kom, dan ga ik. Wat er ook gebeurt.’

Er viel een korte stilte.

‘Ze is precies tante Lily,’ zei pa zachtjes.

We stonden elkaar allemaal aan te staren. Pa en Treena wierpen elkaar blikken toe, alsof ze wachtten tot de ander iets zou zeggen.

Maar ma verbrak de stilte. ‘Als jij gaat, Louisa, hoef je hier niet meer terug te komen.’

De woorden vielen als kiezelstenen uit haar mond. Ik keek mijn moeder in shock aan. Haar blik was onverbiddelijk. Ze wachtte gespannen mijn reactie af. Het was alsof er een muur tussen ons werd opgetrokken.

‘Ma?’

‘Ik meen het. Dit is moord.’

‘Josie…’

‘Dat is de waarheid, Bernard. Ik wil hier niets mee te maken hebben.’

Ik weet nog dat ik dacht dat ik Katrina nog nooit zo onzeker had zien kijken als nu. Ik zag pa’s hand naar ma’s arm gaan, verwijtend of troostend, dat weet ik niet. Ik kon even helemaal niet nadenken. Maar toen, bijna zonder te weten wat ik deed, liep ik langzaam de trap verder af, en liep ik langs mijn ouders naar de voordeur. En na een seconde kwam mijn zus achter me aan.

Mijn vaders mondhoeken gingen hangen, alsof het hem moeite kostte van alles binnen te houden. Toen draaide hij zich om naar mijn moeder, en legde een hand op haar schouder. Zij keek hem onderzoekend aan alsof ze al wist wat hij ging zeggen.

Toen gooide hij zijn autosleutels naar Treena. Ze ving ze met een hand.

‘Hier,’ zei hij. ‘Maar ga wel door de achterdeur, door de tuin van mevrouw Doherty, en neem het busje. In het busje zien ze je niet zitten. Als je nu gaat, en als het niet al te druk is op de weg, haal je het misschien net.’

‘Heb je enig idee hoe dit allemaal gaat aflopen?’ vroeg Katrina.

Ze keek opzij terwijl we over de snelweg raceten.

‘Nope.’

Ik kon haar niet lang aankijken – ik zat in mijn handtas te rommelen en probeerde te bedenken wat ik vergeten had. Ik hoorde steeds maar de stem van mevrouw Traynor door de telefoon. ‘Louisa? Wil je alsjeblieft komen? Ik weet dat we zo onze meningsverschillen hebben gehad, maar alsjeblieft… Het is cruciaal dat je nu komt.’

‘Shit. Ik heb ma nog nooit zo meegemaakt,’ zei Treena.

Paspoort, portemonnee, huissleutels. Huissleutels? Waarvoor? Ik had geen thuis meer.

Katrina keek me zijdelings aan. ‘Ik bedoel, ze is nu heel kwaad, maar ze is in shock. Je weet dat het uiteindelijk heus wel goed komt. Ik bedoel, toen ik haar vertelde dat ik zwanger was, dacht ik ook dat ze nooit meer een woord tegen me zou zeggen. Maar toen duurde het – wat? – twee dagen, en toen was ze alweer bijgetrokken.’

Ik hoorde haar naast me babbelen, maar ik lette niet echt op. Ik kon me nergens meer op concentreren. Mijn zenuwuiteinden leken tot leven te komen; ze knetterden bijna bij het vooruitzicht. Ik zou Will weer zien. Wat er verder ook gebeurde, dat vooruitzicht had ik in elk geval. Ik kon de kilometers tussen ons in bijna voelen krimpen, alsof we allebei aan het uiteinde van een groot elastiek stonden.

‘Treen?’

‘Ja?’

Ik slikte. ‘Wil je zorgen dat ik de vlucht niet mis?’

Als mijn zusje iets is, dan is het wel doelgericht. We drongen voor, haalden in over de vluchtstrook, en scanden de radio op verkeersinformatie, en eindelijk kwam de luchthaven in zicht. Ze parkeerde de auto met piepende remmen en ik was al half uit de auto toen ik haar hoorde.

‘Hé! Lou!’

‘Sorry.’ Ik draaide me om en holde die paar stappen op haar af.

Ze knuffelde me. Heel stevig. ‘Je doet het goed,’ zei ze. Ze leek bijna in tranen. ‘En nou opzouten. Dit heeft me al zes punten aftrek van mijn rijbewijs gekost, dus als je nu ook nog dat vervloekte vliegtuig mist, kijk ik je nooit meer aan.’

Ik keek niet meer om. Ik holde de hele weg naar de balie van Swiss Air, en ik moest drie keer mijn naam zeggen voor ze me hadden verstaan en ik mijn ticket kreeg.

Ik kwam net voor middernacht aan in Zürich. Gezien het late tijdstip had mevrouw Traynor, als beloofd, een kamer voor me geboekt in een hotel op de luchthaven, en ze had gezegd dat ze me de volgende ochtend om negen uur zou laten ophalen. Ik dacht dat ik niet zou slapen, maar ik sliep wel – een vreemde, diepe en verwarde tocht door de uren heen – en ik werd de volgende ochtend om zeven uur wakker. Ik had geen idee waar ik was.

Ik staarde groggy om me heen in de onbekende kamer, naar de zware bordeauxrode gordijnen, ontworpen om alle licht buiten te houden, naar de grote flatscreentelevisie, en naar mijn koffertje, dat ik nog niet eens had uitgepakt. Ik keek op de klok, die me vertelde dat het iets na zevenen was, Zwitserse tijd. En toen het tot me doordrong waar ik was, voelde ik mijn maag verkrampen van angst.

Ik worstelde om uit bed te komen, en was nog net op tijd om over te geven in het badkamertje. Ik zakte neer op de tegelvloer. Mijn haar plakte tegen mijn voorhoofd terwijl ik mijn wang tegen het koele porselein drukte. Ik hoorde mijn moeders stem, haar protesten, en ik voelde een duistere angst over me heen komen. Ik kon dit niet aan. Ik wilde niet nog eens falen. Ik wilde niet toezien hoe Will doodging. Met een hoorbare kreun kwam ik overeind om nog eens over te geven.

Ik kon niet eten. Ik werkte een kop zwarte koffie weg, douchte en kleedde me aan, en was om acht uur klaar. Ik staarde naar de lichtgroene jurk die ik gisteravond in mijn koffer had gegooid en vroeg me af of hij wel geschikt was voor wat ik op het punt stond te gaan doen. Zou iedereen in het zwart zijn? Of had ik juist iets fellers en levendigers aan moeten trekken, zoals de rode jurk die Will zo mooi vond? Waarom had mevrouw Traynor me hiernaartoe laten komen? Ik checkte mijn mobieltje en vroeg me af of ik Katrina al kon bellen. Het was daar nu zeven uur. Ze zou waarschijnlijk bezig zijn Thomas aan te kleden, en de gedachte dat ik met ma moest praten was me te veel. Ik deed wat make-up op en ging voor het raam zitten terwijl de minuten langzaam voorbij tikten.

Ik geloof niet dat ik me ooit van mijn leven eenzamer heb gevoeld.

Toen ik het niet meer uithield in die kleine kamer, gooide ik mijn spullen in mijn koffer en vertrok. Ik zou een krant kopen en in de lobby gaan wachten. Dat kon niet erger zijn dan in de stilte van de kamer of met de nieuwszender en het verstikkende donker van de gordijnen af te moeten wachten. Toen ik langs de receptie liep, zag ik de computer discreet in een hoekje staan. Er stond een bordje bij. voor gebruik door onze gasten. informeer bij de balie.’

‘Mag ik hier even gebruik van maken?’ vroeg ik aan de receptioniste.

Ze knikte en ik kocht een tegoed voor een uur. Ineens wist ik precies wie ik wilde spreken. Ik wist dat hij een van de weinigen was die nu zeker online zou zijn. Ik logde in op de chatroom en typte:

Ritchie. Ben je daar?

Mogguh, Bij. Wat ben je vroeg?

Ik aarzelde voor ik intypte:

Ik sta aan het begin van de vreemdste dag van mijn leven. Ik ben in Zwitserland.

Hij wist wat dat betekende. Ze wisten allemaal wat dat betekende. De kliniek was het onderwerp van menig verhit debat.

Ik ben bang.

Wat doe je daar dan?

Omdat ik hier ook niet níét kan zijn. Hij heeft om me gevraagd. Ben nu in hotel en ga zo naar hem toe.

Weer aarzelde ik, en ik typte:

Heb geen idee hoe deze dag zal eindigen.

Ach, Bij.

Wat moet ik tegen hem zeggen? Hoe zorg ik dat hij het niet doet?

Het duurde even voor zijn antwoord kwam. Zijn woorden verschenen langzamer op het scherm dan anders, alsof hij er heel goed over nadacht.

Bij, als hij in Zwitserland is, denk ik niet dat hij er nog op terugkomt.

Ik voelde een enorme brok in mijn keel en slikte. Ritchie typte door:

Het zou mijn keus niet zijn. De meesten van ons op dit forum zouden dit niet willen. Ik hou van mijn leven, ook al zou ik willen dat het anders was gelopen. Maar ik begrijp waarom jouw vriend er genoeg van heeft. Het put je uit, dit leven. Het is zo vermoeiend, dat kan een loper nooit echt begrijpen. Als hij vastbesloten is, als hij echt niet ziet dat het ooit nog beter wordt voor hem, dan denk ik dat dit het beste is wat jij voor hem kunt doen. Je hoeft het niet met hem eens te zijn. Maar je moet er wel voor hem zijn.

Ik merkte dat ik mijn adem inhield.

Veel sterkte, Bij. En kom na afloop eens bij me langs. Er zal een poosje heel veel over je heen komen als dit achter de rug is. Hoe dan ook, ik zou zelf wel een vriendin als jij kunnen gebruiken.

Mijn vingers bleven boven het toetsenbord hangen. Ik typte:

Zal ik doen.

En toen zei de receptioniste dat mijn taxi er was.

Ik weet niet wat ik had verwacht – misschien een wit gebouw naast een meer, of tussen de besneeuwde bergtoppen. Misschien een medisch aandoende marmeren façade met een gouden plaquette aan de muur. Wat ik in elk geval niet had verwacht was dat ik naar een industrieterrein zou worden gereden, tot ik aankwam bij wat opvallend veel weg had van een doodgewoon huis, omgeven door fabrieken en, gek genoeg, een voetbalveld. Ik liep over de veranda langs een goudvissenvijver, en toen was ik binnen.

De vrouw die opendeed wist meteen voor wie ik kwam. ‘Hij is hier. Zal ik even met u meelopen?’

Ik bleef dralen. Ik staarde naar de dichte deur, die zo wonderlijk veel leek op de deur in Wills huis waar ik zoveel maanden geleden voor stond, en ik haalde diep adem. En ik knikte.

Ik zag het bed nog voor ik hem zag; het overheerste de kamer met zijn mahoniehout, zijn tuttige bloemensprei en de kussentjes die zo totaal niet bij de setting thuishoorden. Meneer Traynor zat aan de ene, mevrouw Traynor aan de andere kant.

Ze leek spookachtig bleek, en stond op toen ze mij zag. ‘Louisa.’

Georgina zat op een houten stoeltje in de hoek, over haar knieën gebogen, haar handen gevouwen alsof ze zat te bidden. Ze keek op toen ik binnenliep, en ik zag de kringen onder haar ogen, rood van het verdriet, en ik voelde even een scheut medelijden met haar.

Wat had ik gedaan als Katrina dit had willen doen?

De kamer zelf was ruim en licht, als een chic vakantiehuis. Er was een tegelvloer met dure kleden en aan de andere kant stond een bank met uitzicht op een klein tuintje. Ik wist niet wat ik moest zeggen. Het was zo belachelijk gewoon, hoe ze daar met zijn drieën zaten, alsof ze met het hele gezin aan het bespreken waren wat voor uitstapjes ze wilden maken.

Ik keek naar het bed. ‘Nou,’ zei ik, met mijn koffer nog in de hand. ‘Ik neem aan dat de roomservice hier vrij beroerd is.’

Wills ogen keken me strak aan en ondanks alles, ondanks al mijn angsten, en het feit dat ik die ochtend twee keer had overgegeven, dat ik het gevoel had dat ik een jaar niet had geslapen, was ik ineens blij dat ik gekomen was. Niet blij, opgelucht. Alsof ik een pijnlijke, zeurende plek kwijt was en alsof ik me overgegeven had.

En toen glimlachte hij. Het was prachtig, zijn lach – traag, vol herkenning.

Gek genoeg merkte ik dat ik teruglachte. ‘Leuke kamer,’ zei ik, en de krankzinnigheid van die opmerking drong onmiddellijk tot me door. Ik zag dat Georgina Traynor haar ogen dichtdeed, en ik bloosde.

Will zei tegen zijn moeder: ‘Ik wil met Lou praten. Is dat goed?’

Ze probeerde te glimlachen. In de blik die ze me toen gaf zag ik duizenden dingen – opluchting, dankbaarheid, wat wrevel omdat ze die paar minuten buitengesloten zou worden, misschien zelfs de vage hoop dat mijn komst iets betekende, dat dit lot alsnog gekeerd kon worden.

‘Natuurlijk.’

Ze liep langs me de gang in, en toen ik een stap achteruit deed om haar door te laten, stak ze haar hand uit en raakte ze mijn bovenarm aan, heel even maar. Onze blikken ontmoetten elkaar, en die van haar verzachtte, zodat ze eventjes heel iemand anders leek, en toen draaide ze zich van me weg.

‘Kom, Georgina,’ zei ze toen haar dochter geen aanstalten maakte om op te staan.

Georgina kwam langzaam overeind en liep zwijgend naar buiten. Haar hele rug straalde uit met hoeveel tegenzin ze dat deed.

En toen waren we alleen.

Will zat half rechtop in de kussens van het bed, en kon links van zich uit het raam kijken, waar het fonteintje in de tuin vrolijk een dun straaltje helder water onder het houten terras liet klateren. Aan de muur hing een slecht ingelijste foto van dahlia’s. Ik weet nog dat ik dacht dat het wel een heel beroerde prent was om in je laatste uren naar te moeten kijken.

‘Nou…’

‘Je gaat toch niet –’

‘Nee, ik ga niet proberen je over te halen om het niet te doen.’

‘Als je hier bent, accepteer je dat dit mijn keus is. Dit is het eerste waar ik sinds het ongeluk controle over heb.’

‘Ik weet het.’

En dat was dat. Hij wist het, en ik wist het. Ik kon nu niets meer doen.

Weet je hoe moeilijk het is om niets te zeggen? Als elk atoom in je schreeuwt om het tegendeel te doen? De hele weg vanaf de luchthaven had ik geoefend in niets zeggen, en ik ging er bijna aan onderdoor. Ik knikte. Toen ik eindelijk weer sprak, klonk mijn stem klein, gebroken. Wat eruit kwam was het enige wat ik met een gerust hart kon zeggen.

‘Ik heb je gemist.’

Toen leek hij te ontspannen. ‘Kom hier.’ En toen ik aarzelde: ‘Alsjeblieft. Kom. Hier, op bed, naast me.’

Ik realiseerde me dat hij opgelucht keek. Dat hij blij was om me te zien, maar niet kon zeggen waarom. En ik hield mezelf voor dat dit genoeg moest zijn. Ik kon doen wat hij van me vroeg. Dat moest genoeg zijn.

Ik ging naast hem op het bed liggen, en legde mijn arm over hem heen. Mijn hoofd lag op zijn borst, en ik liet mijn lichaam het kalme op en neer gaan ervan in zich opnemen. Ik voelde de lichte druk van Wills vingertoppen op mijn rug, zijn warme adem in mijn haar. Ik deed mijn ogen dicht, snoof zijn geur op, nog altijd dezelfde dure geur van cederhout, ondanks de nietszeggende frisheid van de kamer, en de licht verontrustende geur van desinfecteermiddel. Ik probeerde helemaal nergens anders meer aan te denken. Ik probeerde alleen nog maar te zijn, om de man van wie ik hield als door osmose in me op te nemen, om wat ons restte in mijn geheugen te prenten. Ik zei niets. En toen hoorde ik zijn stem. Ik was zo dicht bij hem, dat het zachtjes door me heen trilde toen hij sprak.

‘Hé, Clark,’ zei hij. ‘Vertel eens iets moois.’

Ik staarde uit het raam naar de helderblauwe Zwitserse lucht en vertelde hem een verhaal over twee mensen. Twee mensen die elkaar nog nooit hadden ontmoet en die elkaar niet echt mochten toen dat wel gebeurde, maar die erachter kwamen dat zij de enigen waren die elkaar echt begrepen. En ik vertelde hem van de avonturen die ze beleefden, de plekken waar ze geweest waren, en de dingen die ik had gezien die ik anders nooit zou hebben gezien. Ik riep beelden van een elektrische hemel voor hem op, en van schitterende zeeën en avonden vol pret en flauwe grapjes. Ik schetste hem een wereld, een wereld ver van een Zwitsers industrieterrein, een wereld waarin hij nog altijd de man was die hij wilde zijn. Ik schetste de wereld zoals hij die voor mij had geschapen, vol verwondering en mogelijkheden. Ik liet hem weten dat hij me had bevrijd van een pijn op een manier zoals hij zich dat nooit zou kunnen voorstellen, en dat ik alleen daarom al voor eeuwig bij hem in het krijt zou staan. En terwijl ik sprak, wist ik dat dit de belangrijkste woorden waren die ik ooit tegen iemand zou zeggen en dat het daarom de juiste woorden moesten zijn, en geen propaganda, geen poging om hem op andere gedachten te brengen, maar dat ik moest respecteren wat Will had gezegd.

Ik vertelde hem iets moois.

De tijd vertraagde, stolde. De wereld bestond alleen nog maar uit ons tweeën, ik mompelend in de lege, zonnige kamer. Will zei niet veel. Hij reageerde niet, kwam niet met droog commentaar en hoonde me niet. Hij knikte af en toe, drukte zijn hoofd tegen het mijne aan en liet af en toe een geluidje horen als hij tevreden terugdacht aan alweer een mooie herinnering.

‘Het waren de mooiste zes maanden van mijn leven,’ zei ik tegen hem.

Er viel een lange stilte.

‘Gek genoeg geldt dat voor mij ook, Clark.’

En toen, ineens, brak mijn hart. Mijn gezicht vertrok, ik kon me niet meer goed houden, en ik trok hem dicht tegen me aan. Het kon me niet meer schelen dat hij het schokken van mijn huilende lichaam kon voelen omdat ik door verdriet overmand werd. Het overweldigde me, het verscheurde mijn hart en mijn maag en mijn hoofd en het zoog me mee, en ik kon het niet verdragen. Ik dacht werkelijk dat ik het niet kon verdragen.

‘Niet doen, Clark,’ zei hij zachtjes. Ik voelde zijn lippen op mijn haar. ‘Alsjeblieft. Niet doen. Kijk me aan.’

Ik kneep mijn ogen dicht en schudde mijn hoofd.

‘Kijk me aan. Alsjeblieft.’

Ik kon het niet.

‘Je bent boos. Toe. Ik wil je geen pijn doen, of je boos –’

‘Nee…’ Ik schudde mijn hoofd weer. ‘Dat is het niet. Ik wil niet…’ Ik drukte mijn wang tegen zijn borst. ‘Ik wil niet dat mijn ongelukkige, vlekkerige gezicht het laatste is wat jij ziet.’

‘Je snapt het nog steeds niet, hè, Clark?’ Ik hoorde hem glimlachen. ‘Daar heb jij niets over te zeggen.’

Het duurde even tot ik weer kalm was. Ik snoot mijn neus en haalde diep adem. Toen hees ik me eindelijk op mijn elleboog en keek hem aan. Zijn ogen die zo lang zo gespannen en ongelukkig waren geweest, keken wonderlijk relaxed en helder.

‘Je bent beeldschoon.’

‘Heel geestig.’

‘Kom hier,’ zei hij. ‘Kom heel dicht bij me.’

Ik ging weer liggen, met mijn gezicht naar hem toe. Ik zag de klok boven de deur, en ineens had ik het gevoel dat we in tijdnood kwamen. Ik nam zijn arm en trok die stevig om me heen, en sloeg mijn eigen armen en benen om hem heen, zodat we helemaal met elkaar vervlochten waren. Ik pakte zijn hand – de goede – en nam zijn vingers in de mijne en kuste de knokkels terwijl ik voelde hoe hij me kneep. Zijn lichaam was me zo vertrouwd. Ik kende het zoals ik Patricks lichaam nooit had gekend – zijn kracht en kwetsbaarheid, zijn littekens en geuren. Ik legde mijn gezicht zo dicht bij het zijne dat zijn trekken vaag werden, en ik begon me helemaal in ze te verliezen. Ik streelde zijn haar, zijn huid, zijn voorhoofd met mijn vingertoppen, en tranen gleden over mijn wangen, mijn neus tegen de zijne. En al die tijd keek hij me aan, en bestudeerde me zo intens alsof hij elke molecuul van me in zich op wilde slaan. Hij was zich al aan het terugtrekken naar een plek waar ik hem niet meer kon bereiken.

Ik kuste hem, en probeerde hem terug te krijgen. Ik kuste hem en liet mijn lippen op de zijne rusten zodat onze adem een werd en de tranen uit mijn ogen het zout op zijn huid werden, en ik zei tegen mezelf dat kleine deeltjes van hem kleine deeltjes van mij werden, geabsorbeerd, doorgeslikt, levend, voor altijd. Ik wilde me met mijn hele wezen tegen hem aan drukken. Ik wilde iets op hem overbrengen. Ik wilde hem elk beetje leven geven dat ik voelde, en hem dwingen om te leven.

Ik was bang om zonder hem te moeten leven. Waarom heb jij het recht mijn leven te verwoesten, wilde ik hem voor de voeten werpen. Waarom heb ik dan niets over jouw leven te zeggen?

Maar ik had het beloofd.

En dus hield ik hem vast. Will Traynor, voormalig whizzkid, voormalig stuntman, sportman, reiziger, minnaar. Ik hield hem dicht tegen me aan en zei niets, maar maakte hem in stilte duidelijk dat er van hem gehouden werd. O, wat werd er veel van hem gehouden.

Ik weet niet hoelang we zo hebben gelegen. Ik was me vaag bewust van gesprekken op de gang, van schuifelende schoenen, van een kerkklok ergens in de verte. Uiteindelijk voelde ik dat hij heel diep uitademde, bijna huiverend, en hij trok zijn hoofd een paar centimeter naar achter zodat we elkaar heel goed konden zien.

Ik knipperde met mijn ogen.

Hij glimlachte even, bijna verontschuldigend.

‘Clark,’ vroeg hij zachtjes. ‘Wil je mijn ouders binnenroepen?’

27

OPENBAAR MINISTERIE

T.a.v. De Hoofofficier van Justitie

Vertrouwelijk Advies

Betreft: William John Traynor

4 september 2009

De recherche heeft inmiddels alle betrokkenen bij bovenstaande zaak verhoord, en ik voeg het dossier met alle bijbehorende documenten bij.

Het onderzoek betreft de heer William Traynor, een 35-jarige voormalige partner van de firma Madingley Lewins, gevestigd in Londen. De heer Traynor liep bij een verkeersongeluk in 2007 een dwarslaesie op van de C5/6 wervel, met nog slechts beperkte beweging van een arm, waardoor hij 24 uur per dag zorg nodig had. Zijn medisch dossier is aangehecht.

Uit de documenten blijkt dat de heer Traynor zich tot het uiterste heeft ingespannen om zijn juridische zaken in orde te maken voor zijn reis naar Zwitserland. We hebben een door getuigen ondertekende wilsbeschikking toegestuurd gekregen van zijn notaris, de heer Michael Lawler, alsmede kopieën van alle ter zake doende documentatie met betrekking tot de vooraf door hem gevoerde gesprekken met de kliniek.

De familie en vrienden van de heer Traynor hebben allen verklaard tegen zijn uitgesproken wens tot voortijdige levensbeëindiging te zijn geweest, maar gegeven zijn medische voorgeschiedenis en zijn eerdere pogingen om zijn leven te beëindigen (zie de bijgevoegde ziekenhuisverslagen), zijn intellect en de kracht van zijn persoonlijkheid, waren zij kennelijk niet in staat hem ervan te weerhouden, ook al was men met hem overeengekomen dat hij zijn beslissing gedurende een periode van zes maanden zou heroverwegen.

Gesteld zij dat een van de erfgenamen van Traynors nalatenschap zijn betaalde verzorgster is, mejuffrouw Louisa Clark. Gegeven de beperkte duur van haar dienstverband bij de heer Traynor kan men zich enige vragen stellen bij de mate van zijn vrijgevigheid aan haar, maar alle partijen stellen dat zij de wilsbeschikking van de heer Traynor, welke conform de wettelijke vereisten is opgesteld, niet wensen aan te vechten. Mejuffrouw Clark is uitgebreid en bij verschillende gelegenheden verhoord en de politie is van mening dat zij al het mogelijke heeft gedaan om de heer Traynor van zijn voornemen te doen afzien (zie de ‘Avonturenkalender’ in de bijlagen).

Tevens zij opgemerkt dat mevrouw Camilla Traynor, de moeder, die reeds jaren een gerespecteerd kantonrechter is, haar ontslag heeft ingediend in het kader van de publiciteit rondom de zaak. Wij hebben vernomen dat zij en de heer Traynor kort na het overlijden van hun zoon een scheiding hebben aangevraagd.

Hoewel hulp bij zelfdoding in klinieken in het buitenland niet kan worden aangemoedigd door het om, is het op basis van alle verzameld bewijs evident dat de handelingen van de familieleden en verzorgers van de heer Traynor ruim binnen de huidige richtlijnen vallen zoals deze gelden voor hulp bij zelfdoding, en de mogelijke vervolging van degenen die de overledene nabij zijn.

1. De heer Traynor werd handelingsbekwaam geacht en had een vrijwillige, heldere, blijvende en goed geïnformeerde wens om een dergelijke beslissing te nemen.

2. Er is geen bewijs van een geestelijke aandoening of van dwang van welke aard dan ook.

3. De heer Traynor heeft ondubbelzinnig aangegeven dat hij een einde aan zijn leven wenste te maken.

4. Het lichamelijk letsel van de heer Traynor was ernstig en onomkeerbaar.

5. De handelingen van hen die de heer Traynor vergezelden waren slechts zeer beperkt van invloed.

6. De handelingen van hen die de heer Traynor vergezelden, kunnen worden omschreven als ongewilde hulp in het kader van een overtuigde wens aan de zijde van het slachtoffer.

7. Alle betrokken partijen hebben hun volledige medewerking verleend aan het politieonderzoek.

Gegeven bovenstaande feiten, het eerder onbesproken gedrag van alle partijen, en bijgevoegd bewijs, adviseer ik dat het publieke belang niet gediend wordt als men in deze zaak een gerechtelijke vervolging zou instellen.

Mijn voorstel is dat, indien er in deze zin publiekelijk uitspraken worden gedaan, de Hoofdofficier van Justitie duidelijk stelt dat de zaak-Traynor geen enkel precedent schept, en dat het om elk geval op zijn individuele merites en omstandigheden zal blijven beoordelen.

Hoogachtend,

Sheilagh Mackinnon

Officier van Justitie

Epiloog

Ik volgde zijn instructies op.

Ik zat in de schaduw van de donkergroene luifel van het café en staarde de Rue des Francs Bourgeois over terwijl de Parijse herfstzon de zijkant van mijn gezicht verwarmde. De ober had met Gallische efficiëntie een bord croissants en een grote kop koffie voor me neergezet. Vijftig meter verderop in de straat bleven twee fietsers voor een stoplicht staan en begonnen een praatje. De een droeg een blauwe rugzak waar twee baguettes schuin uitstaken. De lucht, stil en zwoel, rook naar koffie en patisserie en de indringende geur van iemands sigaretten.

Ik had Treena’s brief uitgelezen (ze wilde best bellen, zei ze, maar ze kon een telefoontje naar het buitenland niet betalen). Ze was als beste van haar jaar geëindigd bij Accountancy 2 en had een nieuwe vriend, Sundeep, die worstelde met de vraag of hij bij de im- en exporthandel van zijn vader moest gaan werken, net buiten Heathrow, en die een nog slechtere muzieksmaak had dan zij. Thomas was helemaal door het dolle omdat hij naar een hogere klas ging op school. Pa deed het nog steeds geweldig op zijn werk en ik moest veel liefs van hem hebben. Ze was ervan overtuigd dat ma me binnenkort wel zou vergeven. Ze heeft je brief zeker ontvangen, schreef ze. Ik weet dat ze hem heeft gelezen. Geef haar wat tijd.

Ik nam een slok van mijn koffie en werd even meegevoerd naar Renfrew Road en een thuis dat duizenden kilometers ver weg leek. Ik zat daar en kneep mijn ogen dicht tegen de lage zon. Ik zag een vrouw met een zonnebril in een spiegelende winkelruit kijken om haar kapsel te schikken. Ze tuitte haar lippen naar haar spiegelbeeld, ging wat rechter staan en vervolgde toen haar weg.

Ik zette mijn kopje neer, haalde diep adem en pakte toen de andere brief op, de brief waar ik nu al bijna zes weken mee rondliep.

Op de envelop stond onder mijn naam, in getypte hoofdletters:

alleen lezen in café marquis, rue des francs bourgeois, met croissants en een grote café crème.

Ik moest lachen, ook al huilde ik, toen ik de envelop voor het eerst las – typisch Will, bazig tot de laatste snik.

De ober – een grote, kordate man met tientallen papiertjes die boven zijn schort uitstaken – kwam terug en ving mijn blik. ‘Alles in orde?’ vroegen zijn opgetrokken wenkbrauwen.

‘Ja,’ zei ik. En toen, een beetje verlegen: ‘Oui.’

De brief was getypt. Ik herkende het lettertype van een kaartje dat hij me ooit had gestuurd. Ik ging achterover zitten in mijn stoel en begon te lezen.

Clark,

Er zullen een paar weken zijn verstreken tegen de tijd dat jij dit leest (zelfs ondanks jouw pas aangeboorde organisatietalent waag ik te betwijfelen of je eerder in Parijs kunt zijn dan begin september). Ik hoop dat de koffie lekker sterk is en de croissantjes vers zijn en dat het weer nog zonnig genoeg is zodat je buiten kunt zitten op een van die metalen stoeltjes die nooit helemaal recht op de stoep staan. Geen beroerd café, de Marquis. De steak is er ook lekker, als je zin hebt om er nog een keer te lunchen. Als je naar links de straat in kijkt, zie je hopelijk L’Artisan Parfumeur, waar je, als je dit hebt gelezen, naartoe moet om de geur te ruiken die zoiets heet als Papillon Extrême (ik kan het me niet meer precies herinneren). Ik heb altijd al gedacht dat die geur fantastisch bij jou zou passen.

Oké, tot zover de instructies. Ik heb je een paar dingen te zeggen die ik je ook wel persoonlijk had kunnen zeggen, maar a: dan zou jij veel te emotioneel zijn geworden en b: je zou me deze dingen niet hardop willen laten zeggen. Je praatte zelf altijd veel te veel.

Het gaat hierom: de cheque in de eerste envelop die je van Michael Lawler hebt gekregen was niet het volledige bedrag, maar alleen een kleine gift, genoeg om je door je eerste weken van werkloosheid te helpen en om te zorgen dat je naar Parijs kon.

Als je weer in Engeland bent, ga dan met deze brief naar Michael op zijn kantoor in Londen, en hij geeft je de relevante papieren zodat je toegang hebt tot een rekening die hij op jouw naam heeft geopend. Op deze rekening staat genoeg om ergens een leuk huis te kopen en om je studie en kosten van levensonderhoud te betalen tijdens je fulltimestudie.

Mijn ouders zijn hierover inmiddels ingelicht. Ik hoop dat dit feit en al het juridische voorwerk van Michael Lawler ervoor zullen zorgen dat dit zo soepel mogelijk verloopt.

Clark, ik hoor je praktisch hyperventileren. Niet in paniek raken, en niet proberen om het geld weg te geven – het is niet zo veel dat jij de rest van je leven op je luie gat kunt blijven zitten. Maar je kunt er wel je vrijheid mee kopen, en je kunt weg uit dat claustrofobische stadje waar wij allebei wonen en je kunt breken met de keuzes die je tot nu toe hebt moeten maken.

Ik geef je het geld niet opdat jij weemoedig wordt, of opdat je vindt dat je mij iets verschuldigd bent, en het is ook niet bedoeld als een of ander dom monument.

Ik geef het je omdat er niet veel meer is wat mij gelukkig maakt, behalve jij.

Ik ben me ervan bewust dat het jou pijn heeft gedaan dat je mij kent, en verdriet, en ik hoop dat je, als je op een dag minder boos en verdrietig bent, zult inzien dat ik geen andere keuze had, maar ook dat dit jou helpt om een echt goed leven te krijgen, een beter leven dan je zou hebben gehad als je mij nooit had gekend.

Je zult je eerst een poosje minder op je gemak voelen in je nieuwe wereld. Het voelt altijd vreemd om uit je comfortzone te stappen. Maar ik hoop dat je er ook veel zin in hebt. Dat gezicht van jou toen je terugkwam van het duiken vertelde me alles: je hebt een bepaalde honger, Clark. En onverschrokkenheid. Je had het alleen weggestopt, zoals de meeste mensen.

Ik zeg niet dat je zo nodig van hoge gebouwen moet springen, of met walvissen moet gaan zwemmen of zo (hoewel ik het stiekem geweldig zou vinden als je dat wel zou doen), maar ik zeg wel dat je dapper moet leven. Verleg je grenzen. Neem met minder geen genoegen. Draag die gestreepte maillot met trots. En als je je dan toch zo nodig aan de een of andere suffe kerel wilt binden, zorg dan dat je een deel van dit geld ergens op een rekening laat staan. De wetenschap dat je nog mogelijkheden hebt is een luxe. En de wetenschap dat ik jou dat heb kunnen geven, heeft het voor mij lichter gemaakt.

Dat was het. Jij zit in mijn hart gebakken, Clark. Al vanaf de eerste dag dat je binnenkwam, met je krankzinnige kleren en je foute grappen en je complete onvermogen om ooit je gevoelens verborgen te houden. Jij hebt mijn leven zo veel meer veranderd dan dit geld het jouwe ooit zal veranderen.

Denk maar niet te vaak aan mij. Ik vind het geen fijn idee als je overdreven sentimenteel bent. Leef maar liever gewoon een mooi leven.

Leef!

Liefs,

Will

Er plofte een traan op het gammele tafeltje voor me. Ik veegde langs mijn wang met mijn handpalm en legde de brief neer. Het duurde een paar minuten voor ik weer scherp zag.

‘Nog een koffie?’ vroeg de ober, die voor me was komen staan.

Ik knipperde met mijn ogen. Hij was jonger dan ik had gedacht, en hij had zijn lichte hooghartigheid laten varen. Misschien werden de obers in Parijs wel getraind om aardig te zijn voor huilende vrouwen.

‘Misschien… een glaasje cognac?’ Hij keek naar de brief en glimlachte begripvol.

‘Nee,’ zei ik en ik lachte terug. ‘Dank u. Ik heb… ik heb dingen te doen.’

Ik betaalde de rekening en stak de brief zorgvuldig in mijn zak.

En toen ik achter het tafeltje vandaan stapte, hing ik mijn tas recht aan mijn schouder en liep de straat in. Op weg naar de parfumerie en de rest van Parijs.

Dankwoord

Ik bedank mijn agent, Sheila Crowley bij Curtis Brown, en mijn redacteur, Mari Evans bij Penguin, die allebei direct zagen wat dit boek is – een liefdesgeschiedenis.

In het bijzonder bedank ik Maddy Wickham, die me stimuleerde toen ik niet meer wist of ik dit nog wel kon, of zou moeten schrijven.

Dank aan het geweldige team bij Curtis Brown, met name Jonny Geller, Tally Garner, Katie McGowan, Alice Lutyens en Sarah Lewis, voor hun enthousiaste en professionele agentschap.

Bij Penguin gaat mijn bijzondere dank uit naar Louise Moore, Clare Ledingham en Shân Morley Jones.

Enorm dankbaar ben ik iedereen op het Writersblock board – mijn persoonlijke Fight Club, maar dan zonder het vechten.

Om dezelfde reden bedank ik India Knight, Sam Baker, Emma Beddington, Trish Deseine, Alex Heminsley, Jess Ruston, Sali Hughes, Tara Manning en Fanny Blake.

Ik bedank Lizzie en Brian Sanders, en Jim, Bea en Clemmie Moyes. Maar vooral, als altijd, dank ik Charles, Saskia, Harry en Lockie.

Noot van de vertaler:

De vertaler wil graag Jos Hendriks, voormalig secretaris van Dwarslaesie Organisatie Nederland, bedanken voor zijn hulp. Zie ook www.dwarslaesie.nl.

Interview met Jojo Moyes

Vertel eens waar je je ideeën voor je personages en hun verhalen vandaan haalt.

Overal vandaan. Vaak is het een flard van een gesprek of een verhaal uit het nieuws dat zich in mijn hoofd nestelt en niet meer weggaat. Soms krijg ik meteen een idee voor een personage en dat brei ik onbewust allemaal aan elkaar. Zo’n ‘conceptuele roman’ als Voor jou heb ik nog nooit geschreven – in de zin dat ik hem in twee zinnen kan omschrijven. Maar de meeste boeken zijn veel organischer, en bevatten gewoon heel veel ideeën en dingen die ik overal vandaan heb gehaald. Bij het schrijven van dit boek heb ik vooral gedacht over de vraag wat kwaliteit van leven nu precies inhoudt, want ik had twee familieleden die in een verpleeghuis moesten leven, en ik wist dat een van hen waarschijnlijk elk alternatief had aangegrepen om dat maar niet te hoeven.

Met welk van de personages in Voor jou kun jij je het meest identificeren?

Nou, ik lijk zonder meer wel een beetje op Lou. Ik had in elk geval precies zo’n gestreepte maillot waar ik als kind stapelgek op was! Ik denk dat je je tot op zekere hoogte met al je personages moet kunnen identificeren, anders komen ze nooit fatsoenlijk tot leven. Maar ik kan me ook wel een beetje met Camilla identificeren. Als moeder kan ik me de keuze die zij moet maken niet indenken, en ik kan me voorstellen dat je onder zulke omstandigheden emotioneel afstompt.

Waarom heb je een klein stadje met een kasteel gekozen als setting voor Voor jou?

Ik heb allerlei verschillende settings geprobeerd voor dit boek. Ik ben heel Schotland doorgereden op zoek naar een kasteel en een stadje dat ‘paste’. Het was essentieel dat Lou uit een klein stadje kwam, en niet uit de grote stad. Ik kom namelijk zelf ook uit zo’n klein stadje en het fascineert me dat opgroeien in zo’n omgeving tegelijk enorm veilig voelt en ongelofelijk verstikkend kan zijn. Ik wilde er een kasteel in omdat dat het zuiverste voorbeeld van oud geld is in contrast met heel gewone mensen. Groot-Brittannië is nog altijd enorm klassenbewust, en dat merken we pas als we ergens komen waar mensen dat bewustzijn niet kennen, zoals de VS of Australië. Het klassenverschil tussen Will en Lou moest heel duidelijk zijn.

Voor jou gaat over een uiterst gevoelig onderwerp – het recht om te sterven. Vond je het moeilijk om daarover te schrijven? Wat deed je besluiten om over dit onderwerp te schrijven?

Een paar jaar geleden hoorde ik van de zaak-Daniel James, een jonge rugbyspeler die verlamd was geraakt en die zijn ouders overtuigde hem naar Dignitas te laten gaan. Aanvankelijk vond ik het een gruwelijke zaak – welke moeder kon nou zoiets doen? – maar hoe meer ik me erin verdiepte, hoe sterker het besef werd dat dit soort zaken niet zwart-wit zijn. Wie bepaalt wat voor jou kwaliteit van leven is? Hoe moet je een leven leiden dat zo ver af staat van het leven dat je voor jezelf had gekozen? Wat doe je als ouder als je kind oprecht wil sterven? En het leven van iemand met een dwarslaesie is niet alleen een kwestie van de hele tijd in een stoel moeten zitten – het is een constante strijd tegen pijn en infectie, naast de geestelijke uitdagingen. Die dingen kreeg ik dus niet meer uit mijn hoofd. En ik geloof dat je een boek moet schrijven als het binnen in je brandt, zelfs al is het geen gemakkelijk boek voor de markt.

Sterker nog, ik heb Voor jou geschreven zonder contract van een uitgever – ik was er niet echt van overtuigd dat ik er een uitgever voor zou vinden, omdat het zo’n controversieel onderwerp heeft. Het was gewoon iets wat ik moest schrijven. En het was wonderlijk bevrijdend om dat te doen. En gelukkig hebben verscheidene uitgeverijen op het boek geboden toen het eenmaal af was, dus tot mijn vreugde kon ik het uitbrengen bij Penguin.

In jouw boeken staat altijd een ongelofelijk ontroerend liefdesverhaal centraal. Hoe komt het dat jij altijd wilt schrijven over een emotioneel onderwerp als de liefde?

Geen idee! Ik ben in het echte leven totaal niet romantisch. Het komt waarschijnlijk doordat we dankzij de liefde tot de meest uitzonderlijke dingen in staat zijn – de emotie brengt ons de hoogste hoogtepunten en de diepste dieptepunten, en het kan daarnaast tot enorme transformaties leiden – en extreme emoties zijn altijd interessant om over te schrijven. Bovendien ben ik een te grote schijterd om bijvoorbeeld een horrorverhaal te schrijven…

Heb je weleens gehuild als je een scène van een van je boeken schreef?

Ik huil altijd. Als ik niet huil bij een belangrijke emotionele scène, voelt dat niet goed. Ik wil dat de lezer iets voelt als hij mijn boek leest – en mijn eigen tranen zijn een lakmoesproef geworden. Zo weet ik wat werkt en wat niet. Het is een wonderlijke manier om je boterham te verdienen…

Leesclubvragen

De volgende vragen kunnen helpen bij het houden van een discussie over Voor jou.

1. Als Lou en Will elkaar voor het eerst ontmoeten, is Will nogal gemeen tegen Lou. Wat was je eerste indruk van Will? En is die in de loop van het boek veranderd?

2. Aan het begin van het verhaal is Lou 26 en nog nooit weggeweest van huis. Ze woont nog bij haar ouders, werkt in het dorp, en heeft geen ambitie haar wereld te vergroten. Wat voor indruk maakte ze op jou? Kon je je verplaatsen in haar manier van kijken naar de wereld? En hoe denk je over haar nu je het hele boek gelezen hebt?

3. Lou vindt Camilla, Wills moeder, in eerste instantie een koude, harteloze vrouw. Was jij dat met haar eens? Waarom wel/niet? En nu je het hele verhaal gelezen hebt, is daardoor je mening over Camilla veranderd?

4. Nathan speelt een grote rol in Wills leven als zijn dagelijkse verpleegkundige en vriend. Hoe belangrijk is Nathans rol in het boek? Wat voor positie neemt hij in tussen Will en Lou, en tussen Will en zijn ouders?

5. Lou’s familie speelt een grote rol in haar leven. Denk je dat Lou de baan als Wills verzorger zou hebben aangenomen als haar familiesituatie anders was geweest? En denk je dat ze de baan volgehouden had? Welke invloed heeft haar familie gehad op haar besluit naar Zwitserland te gaan?

6. Denk je dat Lou’s leven er anders uit zou zien als ze Will niet ontmoet had? In hoeverre heeft Will invloed gehad op haar relaties met haar ouders, zus en Patrick? Denk je dat ze zonder Will in haar leven dezelfde keuzes gemaakt zou hebben?

7. Zowel Lou als Will hebben een keerpunt in hun leven gehad. Voor Lou was dat de avond in de doolhof, voor Will was dat het ongeluk. Hoe zou je hun reacties op die gebeurtenissen omschrijven? En als je hun reacties vergelijkt, wat zijn dan de overeenkomsten en de verschillen?

8. Een belangrijk thema in het boek is de spanning tussen Wills overtuiging dat hij het recht heeft over zijn eigen leven te beschikken en Lou’s vastberadenheid hem te laten zien dat hij wel degelijk een goed leven kan hebben. Hoe denk je over Wills besluit aan het eind van het boek? Had je deze uitkomst verwacht? Denk je dat het boek beter anders had kunnen eindigen?

9. Een ander belangrijk thema in het boek is liefde en relaties. Hoe zou je de band tussen Lou en Will omschrijven? Tussen Lou’s ouders, en tussen Wills ouders? Tussen Lou en haar familie, en tussen Will en zijn familie?

10. Met welke verwachtingen begon je aan dit verhaal en zijn die waargemaakt? Wat voor soort boek (liefdesverhaal, komedie, tragedie, literair, enz.) dacht je dat dit was voor je het begon te lezen? En wat denk je nu?

11. Vind je de titel van het boek passen bij de inhoud? Hoe zou je de titel uitleggen? Denk je dat een andere titel je een ander idee zou hebben gegeven over het boek?

12. Met wat voor gevoel sloeg je het boek dicht? Zou je dit boek aan je vriend(inn)en aanraden? Waarom wel/niet? Hoe zou je het verhaal in twee zinnen samenvatten voor iemand anders? Wat is volgens jou het belangrijkste thema in dit boek?

Dit eBook is voorzien van een watermerk met identificatiecode : UGINMAdiAz9XMVcxVGMOO11iVGRdNFRmUmZVMwc/B2YAY1tvUDZTbFAx - 51c1c227c9207